دانستنی های دامپزشکی رضا رحیمی

سرخوردگی فتق دیسک کمر

ستون فقرات از مجموعه استخوان‌های تشکیل شده که با دیسک ژله مانند آن توانایی خم شدن و چرخش را به انسان می دهد و هرگونه سایش یا ضربه می تواند محدودیت های حرکتی در اندام های گردن دست، کمر و پا و انگشتان ایجاد نماید. در این مقاله به مفصل لومبو ساکرال یا دیسک L5-S1 که بیشتر در معرض آسیب و فشار هستند صحبت خواهیم کرد.

دیسک L5-S1 (مفصل لومبوساکرال) اصلا چیست؟

دیسک L5-S1 بخشی از ستون فقرات است، مفصل لومبوساکرال نیز نامیده می شود. ناحیه انتقال نیرو بین ستون فقرات کمری و ستون فقرات خاجی در قسمت تحتانی کمر است. در این ناحیه، انحنای ستون فقرات از لوردوز کمری (منحنی رو به جلو) به کیفوز ساکرال (منحنی عقب) تغییر می کند. L5-S1 به انتقال بار از ستون فقرات به لگن و پاها کمک می کند.
قطعه حرکتی L5-S1 دارای آناتومی متمایز است و در مقایسه با بخش‌های بالا، تنش و بار مکانیکی بیشتری را دریافت می‌کند. این ویژگی ها ممکن است L5-S1 را مستعد آسیب های تروماتیک، دژنراسیون، فتق دیسک و یا درد عصبی کند.

آناتومی بخش حرکتی ستون فقرات و دیسک L5-S1

این بخش حرکتی معمولاً شامل ساختارهای زیر است:

مهره های L5 و S1

بخش L5-S1 دو بخش مختلف از ستون فقرات را شامل می شود، کمری و خاجی.

مهره های L5 و S1 دارای ویژگی های متفاوتی هستند:

L5 شامل یک بدنه مهره در جلو و یک قوس در پشت است که دارای 3 برآمدگی استخوانی است: یک قسمت خاردار برجسته در وسط و دو قسمت عرضی در طرفین. این برجستگی ها به عنوان نقاط اتصال رباط ها عمل می کنند.
S1 که قاعده خاجی نیز نامیده می شود، انتهای فوقانی و پهن تر استخوان خاجی مثلثی شکل است. S1 از بدنه ای در بالا با استخوان های بال شکل در دو طرف تشکیل شده است که alae نامیده می شود. در پشت، مهره S1 حاوی یک برجستگی استخوانی بلند است که برجستگی میانی نامیده می شود. در سمت راست و چپ این برآمدگی منافذ استخوانی (فورامینا) وجود دارد.
L5 و S1 توسط مفاصل فاست لومبوساکرال که با غضروف مفصلی پوشانده شده اند به هم متصل می شوند.

دیسک L5-S1

دیسک L5-S1 از مهره ها محافظت می کند و از نظر ساختاری آن را پشتیبانی می کند.

یک دیسک ساخته شده از یک ماده ژل مانند (nucleus pulposus) که توسط یک حلقه فیبری ضخیم (annulus fibrosus) احاطه شده است بین بدنه های مهره L5 و S1 قرار دارد. این دیسک عملکردهای بالشتک و جذب شوک را برای محافظت از مهره ها در حین حرکات ستون فقرات ارائه می دهد.

عصب نخاعی L5

ریشه های عصبی از طناب نخاعی در هر بخش نخاعی منشعب می شوند.

ریشه های عصبی نخاعی L5 از طریق سوراخ های استخوانی کوچک (فورامینای بین مهره ای) در سمت چپ و راست کانال نخاعی از نخاع خارج می شوند. این ریشه‌های عصبی به سایر اعصاب می‌پیوندند و اعصاب بزرگ‌تری را تشکیل می‌دهند که به سمت پایین ستون فقرات کشیده می‌شوند و به سمت پایین هر پا حرکت می‌کنند.

All about L5-S1 (Lumbosacral Joint)

درماتوم L5 ناحیه ای از پوست است که احساسات را از طریق عصب نخاعی L5 دریافت می کند و شامل قسمت هایی از زانو، ساق پا و پا می شود.
میوتوم L5 گروهی از عضلات است که توسط عصب نخاعی L5 کنترل می شود و شامل عضلات خاصی در لگن و پاها می شود که مسئول حرکات پا و پا هستند.
بخش حرکتی L5-S1 یک محفظه استخوانی برای دم اسب (اعصابی که از نخاع به سمت پایین ادامه می‌یابد) و سایر ساختارهای ظریف فراهم می‌کند.

مشکلات رایج در دیسک L5-S1

L5-S1 واقع در پایین ستون مهره ها معمولاً در معرض استرس بیومکانیکی بیش از حد است که منجر به بارهای بیشتر و افزایش خطر آسیب می شود. مشکلات رایج عبارتند از:

مشکلات دیسک

دیسک L5-S1 در برابر فتق آسیب پذیر است.

فتق دیسک کمر معمولاً در سطح L5-S1 رخ می دهد. 3 شیب تندتر این دیسک منجر به تنش های برشی بالاتری می شود و خطر آسیب دیدگی و انحطاط دیسک را افزایش می دهد.

درد مفاصل فاست

مفاصل فاست ممکن است در اثر التهاب یا آرتروز آسیب ببینند.

مفصل لومبوساکرال ممکن است در طول زمان به دلیل عملکرد باربری بالا دچار آرتریت ساییدگی (استئوآرتریت) شود. درد مفصل فاست ممکن است به دلیل شرایط التهابی مانند آرتریت روماتوئید یا اسپوندیلولیستزی دژنراتیو نیز رخ دهد.

اسپوندیلولیز

استخوان pars interarticularis کوچک در برابر استرس و شکستگی آسیب پذیر است.

مهره L5 مستعد ابتلا به اسپوندیلولیز است، که معمولاً به دلیل فشار مکرر روی استخوان، شکستگی پارس بین مفصلی (بخش کوچکی از استخوان از قوس مهره‌ای که به مفاصل فاست می‌پیوندد) است. می تواند در یک یا هر دو طرف رخ دهد. اغلب استخوان نمی شکند، بلکه تحت فشار قرار می گیرد و به این حالت واکنش استرس پارس می گویند.

اسپوندیلولیستزیس

در اسپوندیلولیستزی سطح L5-S1، مهره L5 روی مهره S1 می لغزد.

اگر پارس L5 در هر دو طرف شکسته شود، مهره ممکن است روی S1 بلغزد، وضعیتی به نام اسپوندیلولیستزیس. در بیشتر موارد، اسپوندیلولیستزی L5 ناشی از استرس مکرر به pars interarticularis است و بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می شود. شکستگی پارس در اثر تروما نسبتاً نادر است.
در حالی که نادر، تومورهای بدخیم مانند کندروم ساکرال ممکن است در سطح L5-S1 رخ دهند. این سطح همچنین در معرض مشکلات دیگری است که ناشی از تغییرات رشدی در شکل S1، ادغام L5 با S1، و وجود اتصالات جانبی اضافی بین L5-S1 است.

راجع به دیسکهای دیگر کمر بیشتر بدانید: دیسک L4-L5 مشکلی برای اکثر انسانها

علائم و نشانه های رایج ناشی از دیسک L5-S1

مشکلات در بخش L5-S1 می تواند باعث درد در سرتاسر قسمت پایین بدن شود.

درد مهره‌ای و دیسک ناشی از L5-S1 ممکن است به‌طور ناگهانی پس از آسیب ایجاد شود یا به تدریج در طی یک دوره زمانی ایجاد شود. به طور معمول، یک درد مبهم یا درد شدید ممکن است در قسمت پایین کمر احساس شود. درد دیسکوژنیک معمولاً با نشستن طولانی مدت، ایستادن در یک مکان و فعالیت های مکرر بلند کردن و خم شدن بدتر می شود.
فشرده سازی یا التهاب ریشه عصبی نخاعی L5 و یا S1 ممکن است باعث علائم رادیکولوپاتی یا سیاتیک شود که با موارد زیر مشخص می شود:
دردی که عموماً به صورت یک احساس تیز، تیراندازی و یا سوزش در باسن، ران، ساق پا، پا و یا انگشتان پا احساس می شود.
بی حسی در پا و یا انگشتان پا
ضعف در عضلات پا و یا پا و ناتوانی در بلند کردن پا از روی زمین (افت پا)
همچنین ممکن است درد یا درد کوبنده در هر یک از این نواحی (درماتومی) جدا شود. در حالی که این علائم معمولاً یک پا را در یک زمان تحت تأثیر قرار می دهند، گاهی اوقات، ممکن است هر دو پا با هم تحت تأثیر قرار گیرند.

سندرم دم اسب

ممکن است در L5-S1 به دلیل آسیب به اعصاب دم اسبی که از نخاع فرود می آیند رخ دهد. این سندرم یک اورژانس پزشکی است و به طور معمول باعث درد شدید، ضعف، بی حسی و یا سوزن سوزن شدن در کشاله ران، ناحیه تناسلی و یا هر دو پا می شود. همچنین ممکن است کنترل روده و یا مثانه از دست برود. برای حفظ عملکرد پا و بازیابی عملکرد روده و یا مثانه، این وضعیت باید به صورت فوری درمان شود.
درمان های غیرجراحی اغلب برای علائمی که از L5-S1 سرچشمه می گیرند، ابتدا امتحان می شوند. در موارد نادر، ممکن است جراحی در نظر گرفته شود.

نگارش و گردآورنده : رضا رحیمی

منبع: رحیمی، رضا، اختلالات اسکلتی، عضلانی و مفصلی، دیسک کمر، گردن و ناراحتی زانو، انتشارات سپهر اندیشه،