آشنایی با مهمترین داروهای روانپزشکی و مصرف آنها

در این بخش با؛

لیست مهمترین داروهای روانپزشکی و موارد مصرف آنها آشنا می شوید

شناخت بهتر بیماری‌های روانی در سال‌های اخیر باعث افزایش روزافزون مصرف داروهای تخصصی روانپزشکی شده‌است. داروهای روانپزشکی در چند رده اول داروهای پرمصرف و پرفروش کشور قراردارند و این خود ناشی از شناخت خوب پزشکان در حیطه درمان‌های بیماری‌های روانی تنی است؛ که باعث گردیده که در میزان بالایی از نسخ پزشکان کشور یک یا چند قلم از داروهای موثر بر خلق، اضطراب، خواب و انواع روان-پریشی‌ها و روان-نژندی‌ها قرارگیرد و چه بسیاری از بیماری‌های گوارشی و دردهای استخوانی و تیرکشیدن قلبی و ریزش مو و سوزش سر و … که با تجویز مناسب یک داروی روانگردان آن آلام به ظاهر ارگانیک رفع گردیده‌است.

از جمله نکاتی که بیماران در زمینه داروهای روانپزشکی باید رعایت کنند این است که داروها باید با تجویز متخصص مصرف شود. دوز دارو و مدت برنامه آن اهمیت دارد. تمام داروها اعتیادآور نیستند و می‌توان با نظر روانپزشک دوز آنها را کاهش و یا قطع کرد. همانطور که هیچگاه یک بیمار مبتلا به فشار خون عنوان نمی‌کند که به داروهای فشارخون معتاد شده است و علت این امر آن است که فرهنگ درمان در خصوص بیماری‌های جسمی جاافتاده است اما در بیماری‌های روانپزشکی این گونه نیست و لازم است اطلاع‌رسانی کافی در این زمینه صورت پذیرد. همچنین بیماران روانپزشکی که مدت طولانی تحت درمان هستند تصور می‌کنند معتاد به دارو شده‌اند در حالی که باید بدانند محتاج دارو هستند.

ازطرفی نمی‌توان منکر ایجاد وابستگی دارویی در برخی بیماران شد؛ اعتیاد به دارو در دو صورت اتفاق می افتد. نخست مصرف خودسرانه داروست و دیگری تجویز داروهای آرامبخش از سوی افراد غیرمتخصص.

ممکن است به بیماری که مبتلا به یک عارضه جسمانی است به یک پزشک متخصص مراجعه و او برای بهبود حالش داروی آرامبخش نیز تجویزکند و بیمار به مدت طولانی از این دارو استفاده‌کند. در این صورت فرد دچار وابستگی دارویی خواهدشد. اما اگر یک روانپزشک برای درمان بیمارش دارویی تجویزکند، دلیل آن نیازی است که وجود دارد و نمی‌توان آن را اعتیاد تلقی کرد.

بنا به دلایل فوق و همچنین لزوم مرور مجدد و اطلاع کافی پرستاران از دسته‌بندی و موارد مصرف داروهای پرمصرف بخش اعصاب و روان و همچنین آموزش بیماران نیازمند این مطلب در سایت منتشر شده است.

داروهای ضداضطراب، آرامبخش و خواب آور

بنزودیازپین ها

معروف‌ترین و پمصرف‌ترین داروهای آرام بخش-خواب‌آور و ضداضطراب از محدوده سال های۱۹۵۰ به بعد آگونیست‌های گیرنده بنزودیازپینی مغز به نام بنزودیازپین می‌باشند. دیازپام، لورازپام، آلپرازولام، تریازولام و استازولام در بین طبقه‌بندی بنزودیازپین‌ها تقریبا سریع‌ترین جذب و سرعت بالا در رسیدن به حداکثر سطح خونی و شروع تاثیر را دارا می‌باشند. در میان بنزودیازپین‌ها، آلپرازولام دارای خاصیت ضدافسردگی تقریبا برابر با سه حلقه‌ای هاست. در اختلال هراس یا وحشتزدگی و در اختلال هراس با آگورافوبیا و یا بدون آگورافوبیا دو داروی آلپرازولام و کلونازپام در ردیف‌های اول یا دوم درمانی تلقی می‌شوند.

موارد مصرف بالینی بنزودیازپین‌ها

اختلال اضطراب، بیقراری، هیجانات ناشی از مسائل و مشکلات زندگی و انواع اضطراب‌های ناشی از سایر بیماری‌ها (مانند: وسواس، فوبیا، هیپوکندریا، هیستری)، انواع بیخوابی‌ها (بیخوابی‌های اول شب یا اشکال در تداوم خواب)، افسردگی و اختلالات دوقطبی، اختلال هراس و فوبیای اجتماعی.

عوارض جانبی بنزودیازپین‌ها

شایع‌ترین اثر نامطلوب این داروها خواب آلودگی است. سرگیجه و آتاکسی و نگرانی از سقوط در سالمندان و شکستگی‌های استخوانی وجود دارد. تخریب اعمال شناختی در عملکرد روزانه به صورت خفیف و نوعی فراموشی در مصرف این داروها دیده می‌شود.

زولپیدم

یک ایمیدازوپیریدین است که از گروه بنزودیازپین‌ها نمی‌باشد ولی از طریق مشابه با این گروه فعالیت می‌نماید و بر مجموعه گیرنده‌های گابا آمینوبوتیریک اسید و گیرنده‌های بنزودیازپین اثر می‌کند و تنها مورد مصرف زولپیدم فقط به عنوان خواب‌آور است و دیگر اثرات بنزودیازپین‌ها مانند شل‌کنندگی عضلات را ندارد.

بوسپیرون

یکی از داروهایی که در درمان اضطراب به کار می‌رود؛ است. بوسپیرون برخلاف بنزودیازپین‌ها و باربیتورات‌ها اثر خواب آلودگی، شل کنندگی عضلات و یا خاصیت ضدتشنجی نداشته و در درمان اضطراب مصارف آن تایید گردیده که احتمال وابستگی دارویی نداشته و علائم ترک نیز در قطع آن دیده نشده‌است. بوسپیرون در درمان خصومت و خشم معمولا موثرتر از بنزودیازپین هاست. در افراد مسن و سالمندان، اثرات قابل ملاحظه از نظر درمان اضطراب و افسردگی داشته و این گروه سنی با مصرف بوسپیرون عوارض کمتری نیز داشتند.

آنتی هیستامین ها

به داروهایی اطلاق می‌شود که گیرنده‌های هیستامینی تیپ۱ H۱ را بلوکه می‌نمایند که از این گروه داروی هیدروکسی زین، دیفن هیدرامین، سیپروهپتادین معروف‌ترین آنها بوده و از محدوده ۱۹۴۰ به بعد به مدت زمان طولانی مورد مصرف بوده و نسبتا از داروهای مطمئن در زمینه روانپزشکی بالینی است.

اثرات آنتی هیستامین بر ارگانیسم های مختلف

اثر آنتی هیستامین‌ها بر سیستم اعصاب مرکزی عبارتست از خاصیت تسکین و آرام بخشی و خواب آوری و کنترل تهوع در بیماری‌های مسافرتی و کاهش اختلالات حرکتی و اثرات اتونوم آن باعث کاهش فشارخون و اتساع برونش‌ها می‌شود.

موارد استفاده درمانی آنتی هیستامین ها

درمان پارکینسون ناشی از نورولیتیک هاو درمان دیسونی حاد ناشی از این گروه دارویی است. خواب آورهای نسبتا بی‌خطرهستند و خاصیت ضداضطرابی در درمان کوتاه مدت را دارا می‌باشند. و بخصوص به خاطر عوارض کم از جمله خواب‌آورها و ضداضطراب‌های مورد مصرف کودکان زیر ۶ سال می‌باشند.

عوارض مصرف آنتی هیستامین ها

خواب آلودگی، سرگیجه، ناهماهنگی حرکتی، تهوع، درد شکم، استفراغ، اسهال، خشکی دهان، تاری دید و افزایش وزن از عوارض مصرف داروها در زمان حاملگی باعث ایجاد ناهنجاری و همچنین باعث ترشح در شیر مادر می‌شود.

آنتاگونیست های گیرنده بتا آدرنرژیک (بتابلوکرها)

بتابلوکرها بعنوان ضد اضطراب محیطی عبارتند از : پروپرانول، نادولول، آتنلول و متوپرولول که تا حدودی از نظر مسیرهامتابولیک و جذب در چربی‌ها و نیمه عمر باهم متفاوت هستند. پروپرانول معروف‌ترین این گروه در رشته روانپزشکی می‌باشد.

اثرات دارویی بتابلوکرها بر روی اعضای مختلف

درمان اختلالات فوبیای اجتماعی (جمعیت هراسی)، موثر در درمان کلیه لرزش‌های وضعیتی ناشی از مصرف لیتیوم، کنترل‌کننده اضطراب محیطی و موقعیتی، اثرات مفید در تظاهرات محیطی سمپاتیکی اضطراب (مانند: لرزش، تعریق و افزایش ضربان قلب)، موثر در ناآرامی ناشی از داروهای ضدجنون، موثر در انواع پرخاشگری و رفتار توام با خشونت در بیماری‌های اسکیزوفرنی، اختلال کنترل تکانه‌ها، الکلیسم، آنسفالیت‌ها و سایر ضربات مغزی که همراه آن بیماری حملات پرخاشگری شدید داشته توام کردن بتابلوکرها به داروهای اصلی آنها تا حدودی قادر به کاهش اینگونه رفتارها بوده است. در اختلال اضطراب فراگیر (GAD) با اثر بر روی سیستم اعصاب سمپاتیک محیطی بسیاری از علایم را کاهش می‌دهد.

عوارض جانبی و احتیاط های لازم بتابلوکرها

کاهش فشارخون، کاهش ضربان قلب، سرگیجه، نارسائی احتقانی قلب، آسم، کاهش شدید قندخون همراه با تزریق انسولین، تهوع و اسهال و درد شکم، عدم نعوظ، خستگی و سستی، بیخوابی، کابوس‌های شبانه، افسردگی.

داروهای ضدافسردگی

ضد افسردگی های چند حلقه ای

ضدافسردگی‌های چندحلقه‌ای در ساختمان مولکولی خود هسته‌ای شامل سه حلقه دارند که موسوم به ضد افسردگی‌های سه حلقه‌ای هستند. ضد افسردگی‌های سه حلقه‌ای شامل دو گروه آمین‌های ثالثیه (ایمی پرامین، آمی تریپ تیلین، تری میپرامین و داکسپین) و آمین‌های ثانویه (دزیپرامین، پروتریپ تیلین و نورتریپ تیلین) هستند. ضد افسردگی‌های چهار حلقه‌ای شامل آموکساپین، ماپروتیلین و میانسرین هستند. داروهای ضدافسردگی ممکن است باعث کاهش فعالیت خون‌رسانی قلبی شوند.

موارد عمده مصرف داروهای چند حلقه ای ضد افسردگی

درمان اختلال افسردگی اساسی، افسردگی دو قطبی نوع I، اختلال افسردگی ثانویه در طب عمومی (افسردگی به دنبال ضایعات عروقی مغز، افسردگی همراه پارکینسون، افسردگی ناشی از زوال عقل)، اختلال هراس و فوبیا، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال وسواس جبری، اختلال تغذیه‌ای، اختلال درد، شب ادراری کودکان، زخم‌های گوارشی، نارکولپسی (خواب غیرقابل مقاومت روزانه)، اختلال کابوس شبانه، اختلال پس از استرس‌های شدید روانی، خوابگردی کودکان، اختلال پرتحرکی و کم‌توجهی کودکان، اختلال اضطراب جدایی کودکان، اختلال ترورهای شبانه.

عوارض داروهای چندحلقه ای ضدافسردگی

خشکی دهان، یبوست، تاری دید، احتباس ادراری و شاید به عوارض آنتی کولینرژیک مرکزی منجر شده که با علایم اختلال شعور و اختلال شناختی همراه است .اثرات رخوت زا به همرا بیحالی و سستی، عوارض مغزی و سیستم عصب مرکزی، عوارض قلبی، عوارض روانپزشکی (احتمال ایجاد حملات شیدایی در دوقطبیI) و سایر عوارض متفرقه (افزایش وزن، ناتوانی جنسی، فقدان اورگاسم، اختلال در انزال، عوارض خونی).

داروهای ضدافسردگی مهارکننده منوآمین اکسیداز (MAOIs)

گروه MAOIs ها اگرچه از نظر خواص ممکن است با چندحلقه‌ای‌های ضدافسردگی و مهارکننده‌های اختصاصی سروتونین رقابت نماید ولی بخاطر عوارض جانبی آن در رژیم‌های غذایی خاص این گروه از داروها را برای گروه خاصی از بیماران افسرده و سایر بیماران روانپزشکی در نظرگرفته و مصرف می‌نمایند. این داروها به دلیل عوارض زیاد، کم تجویز می‌شود.

موارد مصرف MAOIs

افسردگی‌های اساسی بخصوص افسردگی‌های اضطرابی و یا نوروتیک و یا افسردگی‌هایی با علایم وحشت‌زدگی و هراس بوده و موارد مصرف دیگر آن در آگورافوبیا، اختلال پانیک، اختلال PTSD و فوبیای اجتماعی، دردهای روانزاد گزارش گردیده است؛ و بیشتر تآکید گردیده که در افسردگی‌های آتیپیک که با پرخوابی و پرخوری و اضطراب و بدون علایم نباتی هستند موثر می‌باشند.

عوارض MAOIs

مصرف این داروها با رژیم نسبتا غنی از مواد تیرامین دار بسیار خطرناک است. شایع‌ترین و نگران‌کننده‌ترین عارضه این داروها کاهش فشارخون وضعیتی، افزایش وزن، کاهش میل جنسی و بیخوابی است.

احتیاط در مصرف منوآمین اکسیداز ها

در بیماران کبدی، کلیوی، تشنجی، قلبی و عرو قی و پرکاری تیروتیدی و در بیماران با احتمال دوقطبی I، احتمال چرخش سریع به طرف مانیا با احتیاط مصرف شود. همچنین مصرف آن در حاملگی و شیردهی ممنوع است.

مهارکننده های اختصاصی باز جذب مجدد سروتونین (SSRIs)

این داروها شامل فلوکستین، پاروکستین، سرترالین، فلوواکسامین، سیتالوپرام هستند که به طور وسیعی به خاطر عوارض کم آن در جهان جای چندحلقه‌ای‌های ضدافسردگی و MAOI را آهسته آهسته گرفتند.

فلوکستین

FDA فلوکستین را برای OCD وMDD و بولیمیا مورد تایید قرارداد. ولی شواهد نشان می‌دهد که فلوکستین در درمان دیس تایمیا، فوبیای اجتماعی، اختلال شخصیت، PMS و افسردگی‌های آتیپک و سایر اختلالا ت طیف OCD قابل مصرف است. مصرف فلوکستین در برگشت وابستگی الکل کنترل‌کننده بوده و در انزال زودرس و خستگی مزمن نیز تاثیر آن گزارش شده است.

فلوواکسامین

تاثیر این دارو در درمان MDD برابر فلوکستین است و در درمان وسواس تاثیری برابر کلومی پرامین دارد. گاهی در مصرف فلوواکسامین افزایش سرفه و سینوزیت دیده می‌شود. در بیماران آسمی از نظر تداخل با تئوفیلین با ملاحظه باید مصرف گردد. تهوع در ۴۰% موارد دیده‌شده و سردرد نیز در موارد بسیاری جزء عوارض آن است.

پاروکستین

از طرف FDA برای اختلالات MDD و OCD و اختلال شخصیت تایید شده است. از عوارض آن خشکی دهان، یبوست، تاری دید، احتباس ادرار و خواب آلودگی است. پاروکستین ممکن است علائم اکستراپیرمیدال را تشدید کند. در مورد فوبیای اجتماعی، OCD، انزال زودرس نیز موثر گزارش گردیده ‌است.

سرترالین

توسط FDA برای اختلال MDD و OCD و اختلالات شخصیت تایید شده است. سرترالین در درمان دیس تایمی، پانیک، PMS، افسردگی پس از زایمان، PTSD و انزال زودرس موثر گزارش گردیده است. اسهال ناشی از سر ترالین شایعتر از فلوکستین و پاروکستین است و سبب تهوع می‌گردد. ۱۵% بیماران مصرف سرترالین را به علت عوارض قطع می‌نمایند.

سیتالوپرام

توسط FDA برای اختلالات دیس تایمی، افسردگی و اختلالات اضطرابی تایید شده است. داروی مطمئنی از نظر عوارض کلیوی و کبدی است. سیتالوپرام هیچگونه عارضه‌ای دربیماری قلبی و عروقی و تنفسی نداشته و شاید یکی از بهترین درمان‌ها در افسردگی همراه با سایر بیماری‌های جسمی است. بخصوص در افراد مسن خوب تحمل گردیده و دارای حداقل عوارض می‌باشد.

ترازودون

در اختلالات اضطرابی، حملات پانیک، اختلال وسواسی اجباری و در درمان بیخوابی موثر بوده است. سایر موارد مصرف ترازودون اختلال PTSD، اختلال پانیک و افسردگی با علائم واضح اضطرابی است. از عوارض این دارو ناراحتی معده است.

نفازودون

موارد مصرف آن در افسردگی متوسط، ملانکولی، افسردگی همراه با اضطراب، اختلال پانیک، ملال قبل از قاعدگی و دردهای مزمن می‌باشد. نفازودون و ترازودون در بین ضدافسردگی‌ها از نظر اینکه خواب REM را افزایش داده و تداوم خواب را بهبود می‌بخشد بی‌نظیرند. نفازودون بخاطر افت قابل ملاحظه در فشارخون، در افراد دارای بیماری قلبی-عروقی و سکته‌های مغزی باید باملاحظه مصرف شود.

میرتازاپین

این دارودر افسردگی همراه با اضطراب و افسردگی‌های با آشفتگی‌های شناختی موثر است. از عوارض شایع آن خواب آلودگی، خشکی دهان و یبوست است.

مهارکننده های توام بازجذب سروتونین و نورا پی نفرین (SSNRI)

ونلافاکسین

شروع اثر زودتر داشته است و اثر بخشی آشکار در افسردگان وخیم مهارکننده غیرانتقالی بازجذب سروتونین، نوراپی نفرین و دپامین بوده و در بیماران افسرده شدید و مالیخولیایی اثرات آن بهتر از ایمی پرامین و فلوکستین گزارش شده است. عوارض آن تهوع، خواب آلودگی، خشکی دهان، سرگیجه و یبوست و . بوده است. یکی از نگرانی‌های مصرف آن افزایش فشارخون در دوزهای بالای درمانی است.

بوپروپیون

در سال ۱۹۸۵ به عنوان ضدافسردگی و در سال ۱۹۹۶ به عنوان داروی موثر برترک سیگار توسط FDA تایید شده است. بوپروپیون در بین داروهای موجود از نظر عوارض کم به عنوان ضدافسردگی بی‌نظیر است و از اینکه مهارهای جنسی نیز ایجاد نمی‌کند؛ داروی مهمی است. همچنین به عنوان یک داروی محرک کم‌خطر مثال‌زدنی است. یکی از موارد مصرف این دارو امروزه در افسردگی‌های راجعه و افسردگی‌های مقاوم است. از عوارض مهم این دارو یکی حملات صرع است که در دوزهای ضدافسردگی در صورت رعایت مقادیر دارو قابل اغماض است. سایر عوارض بوپروپیون می‌توان از بی‌قراری، بی‌خوابی، کانفوژن، دلیریوم و سایکوز را نام برد. از نظر نداشتن عوارض جنسی در بیماران افسرده با مشکلات جنسی انتخاب اول است و بیش از آنکه مانند سایر ضدافسردگی ها افزایش اشتها دهد باعث کاهش آن می‌شود. عمده مصرف آن در بیماران MDD بوده و در BMD امکان شیفت به طرف مانیا وجوددارد. جهت جلوگیری از این پدیده مصرف کنترل کننده‌های خلقی در بیماران با این زمینه الزامی است. به علت اثرات بوپروپیون بر روی دوپامین، احتمال تحریک پسیکوز وجود دارد. از این دارو در درمان ADHD کودکان و بزرگسالان نیز استفاده گردیده که به اندازه ریتالین موثر گزارش شده است ولی باعث تشدید تیک‌ها در بیماران با زمینه ADHD و توره گردیده است. اثرات تحریکی آن باعث مصرف این دارو در سندرم خستگی مزمن شده است.

ربوکستین

ربو کستین داروی موثر در بیماری افسردگی و کنترل آثار طولانی مدت آن است. در بیماری پانیک نیز موثر گزارش شده و در علائم فوبیک و اضطراب انتظار نیز مورد مصرف است. آثار آنتی کولینرژیکی کمتری داشته و عوارض خواب آلودگی و آژیتاسیون و اضطراب کمتری از آن گزارش شده. عوارض قلبی-عروقی نداشته و درصد کمی از مصرف‌کنندگان عوارض جنسی گزارش نموده‌اند.

داروهای ضدجنون (آنتی سایکوتیک ها)

آنتاگونیست های گیرنده دوپامین

به هشت گروه تقسیم میگردند: فنوتیازینها، دی بنزوکسازپین، تیوگزانتینها، دی هیدروایندول، بوتیروفنن، دی فنیل بوتیل پیپریدین، بنزامید، بنزیسوکسازل.

موارد استفاده داروهای ضدجنون

اسکیزوفرنیا، مانیک، افسردگی پسیکوتیک، اسکیزوافکتیو و اختلال هذیانی، شخصیت‌های مرزی و سایکوزهای گذرا، پسیکوزهای ناشی از سوء مصرف مواد و داروها، دمانس آلزهایمر و پسیکوزهای ناشی از تومور مغزی، اختلالات حرکتی (اگره هانتیگتون، اختلال تیک و …)، اختلال درد مزمن، تهوع و سکسکه و خارش.

عوارض جانبی ضدجنون ها

عوارض قلبی، سقوط فشارخون وضعیتی، عوارض آنتی کولینرژیکی محیطی و مرکزی، عوارض غددی و عوارض غددی جنسی، عوارض پوستی، عوارض خونی، عوارض چشمی، عوارض کبدی و صفراوی، مسمویت و خودکشی، عوارض نامطلوب حرکتی (از جمله دیستونی حاد، پارکینسون، آکاتژیای حاد و…)، عوارض تشنج‌زا، عوارض چاقی، عوارض سستی و خواب‌آوری.

کلوزاپین (ضدجنون و آنتاگونیست های سروتونین-دوپامین)

کلوزاپین در سالهای ۱۹۹۰ به بعد به عنوان یکی از موثرترین داروهای ضدجنون در بیماران اسکیزوفرنی که به درمان‌های کلاسیک آنتی سایکوتیک‌ها جواب نداده و یا عوارض آنها برایشان قابل تحمل نبوده شناخته و معرفی شد و سازمان نظارت بر مصرف دارو در آمریکا با شرط انجام آزمایشات هماتولوژیک هفتگی برای جلوگیری از عارضه خطرناک ۱ تا ۲% آگرانولوستیوز مصرف آن را بلامانع اعلام نمود.

موارد مصرف کلوزاپین

درروانپریشی‌های مقاوم به درمان که حداقل با اقدام به درمان با چندین آنتی‌سایکوتیک کلاسیک مقاومت نشان داده و پاسخ نداده‌اند کلوزاپین در طیف وسیعی موثرتر از سایر آنتی سایکوتیک‌ها شناخته شده‌است .از موارد مصرف دیگر در اختلال خلقی دو قطبی I، در بیماران اسکیزوافکتیو و در اختلال شخصیت مرزی موثر گزارش گردیده و در بیماران پارکینسون که دچار سایکوزمی‌شوند داروی انتخابی است.

عوارض شایع کلوزاپین

خواب آلودگی، سرگیجه، یبوست، تهوع، تعریق، خشکی دهان، احتباس ادرار، لرزش، تب، چاقی، تشنج و بیقراری.

ریسپریدون

برای درمان اختلالات روان پریشانه، کاهش‌دهنده علائم مثبت اسکیزوفرنی و تا حدودی موثر بر علائم منفی و موثر در درمان اختلال اسکیزوافکتیو. مصرف ریسپیریدون اختلال اوتیستیک، درمان کمکی یا تنها برای اختلال مانیا، افسردگی سایکوتیک و سایکوزهای اسکیزوفرنی و اسکیزو افکتیو است. در موارد محدودتری در اختلال وسواس، آنسفالوپاتی ناشی از ایدز، شخصیت مرزی، اختلال توره، بیماری هانتیگتون و پارکینسون کاربرد درمانی داشته.

عوارض مصرف ریسپریدون

خواب آلودگی، سرگیجه، تهوع، پرحرکتی، تشنج، سنکوپ، افزایش وزن، اختلال اورگاسم، افزایش رنگینه‌های پوست.

اولانزاپین

داروی موثر بر اختلالات روانپریشی بوده و توسط FAD برای اسکیزوفرن‌های با علائم مثبت و منفی و اسکیزوفرن‌های مقاوم به درمان موثر شناخته شده‌است. خواص ضداضطراب و ضدافسردگی داشته و در حمله اول سایکوز موثرتر از حملات مزمن است.

عوارض مصرف اولانزاژین

خواب آلودگی، سرگیجه، افزایش وزن و چاقی و… که افزایش وزن و چاقی ارتباط چشمگیری با اولانزاپین داشته است.

کوئتیاپین

موثر بر انواع سایکوزها و موثر در رفع علائم منفی و مو ثر در بیماران سایکوتیک مزمن با عوارض کم مانند خواب آلودگی، افت فشار خون، افزایش وزن.

زیپراسیدون

در درمان سایکوز، افسردگی، اضطراب، اسکیزوفرنی و اسکیزوافکتیو موثراست.

آمانتادین

یک داروی ضدویروس آنفولانزا A۲ می‌باشد که بر روی علائم پارکینسون و اختلالات حرکتی ناشی از نورولیپتیک‌ها موثر است.

موارد مصرف آمانتادین

پارکینسون ناشی از داروها، سندرم پوزه خرگوش، رژیدیتی و لرزش، آکاتژیای حاد ناشی از داروهای ضدجنون.

عوارض مصرف آمانتادین

اختلال شناختی و اختلال حافظه، سرگیجه، بیخوابی، اختلال توجه بیقراری و اضطراب و آتاکسی و لکه‌های پوستی.

داروهای تنظیم کننده خلق

لیتیوم

اثرات لیتیوم بر اعضای مختلف بدن، مانع ترشح هورمون تیروئید و باعث کم‌کاری قابل برگشت تیروئید می‌شود. در افراد مستعد به بلوک قلبی، عملکرد سینوسی را مختل کرده و باعث وقفه قلبی می‌گردد. قدرت کلیه را برای غلیظ کردن ادرار کاهش داده و ممکن است از عوارض ماندگار آن باشد.

موارد استفاده لیتیوم

اختلال دوقطبی I، ایپزودهای افسردگی اساسی، درمان نگاه‌دارنده بیماری دوقطبی، اختلال افسردگی اساسی، اختلال اسکیزوفرنی و پرخاشگری، اختلال اسکیزوافکتیو.

عوارض لیتیوم

عوارض گوارشی، عوارض قلبی، عوارض پوستی و مسمومیت با مقادیر زیاد لیتیوم.

کاربامازپین

داروی انتخابی و موثر در صرع تامپورال وانواع درد عصب سه قلو ودر روانپزشکی به عنوان داروی دوم در کنترل فرکانس‌های بیماری خلقی دوقطبی I و کنترل حملات حاد شیدایی تاثیر چشمگیری داشته است.

موارد مصرف کاربامازپین

اختلال دوقطبی I، افسردگی اساسی، اسکیزوفرنیا و اسکیزوافکتیو، اختلال کنترل تکانه.

عوارض کاربامازپین

عوارض خونی، عوارض کبدی و صفراوی، عوارض گوارشی، عوارض عصبی، عوارض پوستی و قلبی.

والپروات

یکی از داروهای موثر در انواعی از صرع معرفی می‌گردد و در سالهای اخیر پس از لیتیوم داروی خط دوم در حد کاربامازپین جهت کنترل حملات اختلال خلقی دوقطبیI مصرف می‌شود.

موارد مصرف والپروات

اختلال دوقطبیIو گزارشات مکرر از تاثیر نسبی سدیم والپروات در بیماریهای مختلف مانند اختلال پانیک، PTSD، بولیمیا، ترک الکل داده شده است.

عوارض دارویی والپروات

عوارض گوارشی، عوارض عصبی، عوارض کبدی و خونی.

گاباپنتین

از داروهای نسبتا جدید ضدصرع بوده که در سال ۱۹۹۳ مورد تایید FAD قرار گرفت. گاباپنتین باعث بهبود خلق گردیده و کیفیت زندگی را نیز بهتر می‌گرداند.

شایع‌ترین عوارض آن خواب آلودگی، آتاکسی و گیجی است.

لاموتریژین

برای درمان مانیا و افسردگی موثر است. هنچنین گزارش گردیده لاموتریژین در درمان مانیا و افسردگی در وضعیت ترکیبی و دوره‌های تند موثر بوده و در درمان نگاهدارنده نیز موثر است و در درمان افسردگی در ظرف۳ هفته بهبودی چشمگیری مشاهده شده است. از موارد دیگر مصرف آن درمان سایکوز هنگام تشنج است.

از عوارض آن بیخوابی، سرگیجه، آتاکسی، دوبینی و تاری دید است.

توپیرامیت

خاصیت ضدصرع دارد. در گزارشات متفاوتی اثر آن را روی اختلالات دوقطبی مفید توصیف نموده و افراد مورد مطالعه معمولا دوقطبی‌های مقاوم به درمان بوده که به درمان‌های رایج جواب نداده اند.

داروهای مورد استفاده در ترک مواد افیونی

اعتیاد: مجموعا به وابستگی روانی، جسمانی و یا تحملی اطلاق می‌شود که پس از مصرف درازمدت مواد افیونی بروز می‌کند. مواد شبه افیونی رایج عبارتند از: هروئین، هیدرومورفون، کدئین، مپریدین، بوتورفانول و هیدرو کنون. لازم به ذکر است سالانه حدود ۲/۶ میلیون نفر آمریکایی از داروهای ضددرد به دلایل غیرطبی استفاده می‌کنند و بیش از ۳ میلیون نفر در آمریکا هروئین مصرف می‌کنند.

کلونیدین

از آگونیست‌های گیرنده آدرنرژیک بوده و از جمله داروهای پذیرفته شده جهت کنترل و کاهش فشارخون می‌باشد که در روانپزشکی مصارف عمده آن جهت ترک مواد افیونی و مشتقات دیگر مورفینی است.

موارد مصرف کلونیدین در روانپزشکی

ترک اعتیاد: کلونیدین در ترک مواد افیونی باعث کاهش علایم اتونومیک ترک مانند گشادی مردمک، عرقریزی، آبریزش دهان و بینی و افزایش فشار خون گردیده ولی برعلایم سایکولوژیکال مواد تاثیری نداشته است.

سایر اختلالات روانپزشکی: در درمان تورت گاه بجای هالوپریدول برای کاهش عوارض از کلونیدین استفاده می‌کنند و در سایر بیماری‌های اضطرابی مانند هراس، فوبی، وسواس اجبار و اضطراب منتشر و گاه در ترک سیگار و اختلال مصرف گردیده است.

عوارض کلونیدین

خشکی دهان، احساس خستگی، تهوع، سرگیجه، یبوست، کاهش فشارخون، بیخوابی، افسردگی، کابوس و توهمات.

متادون

از درمان‌های اختصاصی ترک مواد مخدر افیونی و مسمومیت‌زدایی مواد و درمان نگاهدارنده ترک اعتیاد می‌باشد. متادون در سم زدایی کوتاه مدت (۷ تا ۳۰ روزه)، سم زدایی طولانی مدت (۱۸۰ روزه) و درمان نگاهدارنده بیش از (۱۸۰ روزه) افراد وابسته به مواد شبه افیونی به کار می‌رود. برای این منظور متادون فقط در درمانگاه‌های خاص به نام مراکز درمان نگهدارنده با متادون MMTPS و بیمارستان‌ها و زندان قابل وصول است.

فواید ثبت نام در برنامه متادون

1. خطر مرگ را تا ۷۰% کاهش می‌دهد.
2. احتمال ارتکاب اعمال مجرمانه را کم می‌کند.
3. درمان نگهدارنده با متادون اغلب بایستی در تمام طول عمر ادامه یابد.
4. سبب کاهش مصرف غیرقانونی مواد شبه افیونی و سایر موارد مورد سوء مصرف می‌شود.
5. خطر ابتلا به تمام بیماری‌های عفونی و از همه مهم‌تر HIV و هپاتیت A و B را کاهش می‌دهد.

موارد مصرف متادون

ترک مواد افیونی کوتاه مدت ۱ ماهه و یا ترک‌های طولانی مدت ۶ ماهه با درمان نگاهدارنده و همچنین برای ترک سوء مصرف الکل، بنزودیازپین‌ها، کوکائین و ماری جوانا نیز مصرف می‌شود.

عوارض متادون

اسپاسم مجاری صفراوی، کولیک روده، احتباس ادراری، تعریق، بی‌نظمی خواب، عادت ماهیانه نامنظم، کاهش لیبیدو، یبوست، قرمزی پوست و خارش.

نالترکسون

نالترکسون آنتاگونیست خالص مواد شبه افیونی است. از داروهای موفق جهت رهایی بیمار از علائم ترک مواد شبه افیونی، افیونی و الکل است و از خصوصیات آن کاهش ولع افراد مصرف‌کننده مواد است و صرفا احساس درون ذهنی نشئه را که موجب سومصرف مجدد ماده می‌گردد را برطرف می‌کند. نالترکسون باید بااحتیاط مصرف و شروع گردد؛ چون ممکن است باعث واکنش‌های حاد ترک مانند اسهال و استفراغ شدید و کم آبی مرگبار بدن گردد. به این دلیل مصرف نالترکسون خطر سوء مصرف مجدد مواد را کاهش داده در صورتی که این درمان توام با برنامه‌ای رفتاری باشد. عوامل توفیق در این درمان عبارت است از: انگیزه بالا، متاهل بودن، شاغل بودن و حمایت قوی خانوادگی و اجتماعی. مطمئن ترین زمان شروع نالترکسون معمولا ۷ تا ۱۰ روز پس از آخرین مصرف مواد افیونی و شبه افیونی است.

بوپرونورفین

اثر ضددردی آن ۲۵ تا ۴۰ برابر مورفین می‌باشد. به عنوان جانشینی برای متادون و همچنین برای درمان نگاهدارنده در سم زدایی از اپیوئیدها و کوکائین مورد مصرف است. این دارو وابستگی فیزیکی کمتری نسبت به سایر نارکوتیک‌ها داشته و عوارض مصرف آن گاهی کاهش فشارخون، گیجی، خواب آلودگی و تهوع می‌باشد و موارد احتیاط مصرف آن عبارتست از: نارسائی تنفسی، نارسایی حاد کلیه، هیپوتیروئیدی،هیپرتروفی پروستات.

داروهای محرک مغزی روانی (سمپاتومیمتیک ها)

این گروه از داروها بخاطر اثراتی که بر آزادسازی دوپامین مغزی داشته و در بسیاری از بیماری‌های روانپزشکی کودک مانند کاهش توجه و تمرکز، کودکان بیش فعال و هیپراکتیو اثرات چشمگیری نشان داده است از طرف سازمان دارو وغذای آمریکا از ۱۹۵۲ به بعد مجاز برای مصرف دانسته شده و در کشور ما نیز چند نوع آن تحت پوشش داروهای حفاظت شده وزارت بهداشت قابل دسترس برای موارد مجاز می‌باشد. اولین داروی این گروه و قدیمی‌ترین آن دکستروآمفتامین و آمفتامین بوده و پس از آن متیل فنیدیت و پمولین به این گروه اضافه گردید.

موارد استفاده درمانی سمپاتومیمتیک ها

نارکولپسی، اختلال کاهش توجه و تمرکز همراه با پرفعالیتی، اختلال افسردگی مقاوم به درمان‌های رایج بخصوص افسردگی سالمندان.

عوارض دارویی سمپاتومیمتیک ها

سمپاتومیمتیک‌ها ممکن است باعث وخامت گلوکوم، بالارفتن فشارخون و عوارض قلبی و عروقی گردند و از مصرف آن در اختلالات اضطرابی و پسیکوتیک باید خودداری نمود. از عوارض رایج که به ماهیت دارو وابسته است ایجاد اضطراب، بیخوابی و کاهش اشتها می‌باشد. ندرتا ممکن است باعث تشدید تیک‌های عصبی و علائم تورت گردند. سایر عوارض این داروها شامل خشکی دهان، گشادی مردمک چشم، دندان قروچه بوده که مانعی یرای ادامه دارو نخواهد بود. در مصرف درازمدت و دوز بالای ریتالین و آمفتامین احتمالا بروز پسیکوزهای پارانوییدی وجود دارد.

دیگر داروهای موثر در روانپزشکی

دانترولن

داروی شل‌کننده مستقیم عضلات و استخوان‌بندی بوده که مصارف آن در روانپزشکی بخصوص در درمان سندرم بدخیم نورولپتیک‌ها و کاتاتونی و سندرم سروتونرژیک شناخته شده است.

عوارض دانترولن

عوارض دانترولن عبارتند از: ضعف عضلات، خواب آلودگی، سرگیجه، منگی، تهوع، اسهال، خستگی، اختلال تکلم، سردرد، اختلال بینایی، هپاتیت، تشنج.

دیسولفیرام

جهت درمان وابستگی به الکل و پس از آن جلوگیری از مصرف مجدد الکل مورد تجویز است.

یوهمبین

یک آنتاگونیست گیرنده آدرنرژیک است که هم جهت درمان اختلالات عملکرد جنسی نامشخص و هم ناشی از دارو در مردان مصرف می‌شود. موارد استفاده یوهمبین در روانپزشکی به عنوان درمان ناتوانی نعوظی عضوی و روانشناختی مردان است که احتمالا اثر آن بر سلسله اعصاب محیطی اتونومیک است.

سیلدنافیل

سیلد نافیل در ۱۹۹۲ ساخته شد که در درمان ناتوانی جنسی مردان موثر بوده و منجر به نعوظ آلت تناسلی می‌گردد. اولین بار برای کسانی که حداقل ۳ سال دچار ناتوانی جنسی بوده و بیش از این تحمل آن را نداشتند تجویز می‌گردید و در حال حاضر در آمریکا روزانه ۱۰۰۰۰ سخه از آن تجویز می‌گردد که یکی از پرمصرف‌ترین داروها در طول ۲۷ سال اخیر تجارت دارویی آمریکا است. بعضی از پزشکان معتقدند که این دارو حتی می‌تواند در پاسخ جنسی خانم‌ها بخصوص پس از یائسگی موثر واقع گردد.

موارد مصرف سیلدنافیل

سیلد نافیل در گروه کثیری از بیماران که به علل گوناگون دچار ناتوانی جنسی شدند موثر است. این گروه عبارتند از: ناتوانی‌های عروقی، ناتوانی‌های ناشی از بیماری‌های عروق محیطی، فشارخون، دیابت، افسردگی، عمل بای پس قلب، صدمه نخاع، مصرف داروهای ضدفشارخون، ضدافسردگی و ضدروانپریشی.

عوارض مصرف سیلدنافیل

عوارض مصرف سیلدنافیل شامل گرگرفتگی، سردرد، احتقان بینی، سوزش دل، مشکلات بینایی در دید آبی رنگ، سنکوپ کامل است.

تذکرات زیر ضروری است که باید همیشه درباره‌ی داروها رعایت شود:

1. اکیداا از خوددرمانی احتراز کنید.
2. از درمان دیگران بپرهیزید.
3. داروی تجویزشده از سوی پزشک معالج را دقیقاا طبق دستور مصرف کنید.
4. به هر دلیل از قطع ناگهانی دارو اجتناب کنید و در صورت احساس هرگونه عارضه‌ای با پزشک مشورت کنید.
5. از تکرار داروی تجویز شده بدون اجازه‌ی پزشک جداٌ خودداری کنید.

جدول خلاصه داروهای روانپزشکی

داروهای رایج	موارد مصرف	عوارض شایع
آنتی هیستامین	ضداضطراب، خواب آور	خواب آلودگی، سرگیجه
ضدافسردگی چندحلقه‌ای	افسردگی اساسی، هراس، اضطراب فراگیر، وسواس جبری	خشکی دهان، یبوست، تاری دید
فلوکستین	OCD ،MDD، فوبی اجتماعی، اختلال شخصیت	خاصیت تحریکی، کاهش وزن
ریسپریدون	اختلال روان پریشانه، اسکیزوفرنی، اسکیزوافکتیو	خواب آلودگی، سرگیجه، تهوع، تشنج
آمانتادین	لرزش، رژیدیته، آکاتژیای حاد، پارکینسون	اختلال شناختی و حافظه، سرگیجه، بیخوابی
لیتیوم	اختلال دوقطبیI، افسردگی اساسی، اسکیزوفرنی، پرخاشگری	تهوع، اسهال، پرادراری، پرنوشی، عوارض قلبی، کم کاری تیروئید
متادون	ترک موادمخدر افیونی، مسمومیت زدایی مواد	احتباس ادراری، تعریق، یبوست، اختلال خواب، خارش
آمفتامین	نارکولپسی، اختلال کاهش توجه و تمرکز همراه با پرفعالیتی، افسردگی مقاوم به درمان	ایجاد اضطراب، بیخوابی، کاهش اشتها
دانترولن	شل‌کننده مستقیم عضلات و استخوان بندی، کاتاتونی	خواب آلودگی، سرگیجه، تهوع، اسهال

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع:

آذر، ماهیار. نوحی، سیما. داروهای رایج روانپزشکی، ویرایش دوم، انتشارات ارجمند، سال۱۳۸۶

چگونه یک آزمایش پزشکی را بخوانیم

حروف اختصاصی در هر آزمایش

FBS : قند خون ناشتا
MCHC : غلظت متوسط همو گلوبین
WBC : شمارش گلبول های سفید
RBC : شمارش گلبول های قرمز
HB : همو گلوبین
HC : هماتو کریت (درصد گلبول های قرمز در خون)
HCV : حجم متوسط گلبول های قرمز
HCH : مقدار متوسط همو گلوبین در گلبول های قرمز
R.D.W : ضریب تغییرات اندازه گیری گلبول های قرمز
PLT : شمارش پلاکت ها
PTE : در صد پلاکت ها
MPV : حجم متوسط پلاکت ها
MCH : وزن متوسط هموگلوبین
MCV : حجم متوسط هموگلوبین
M/E : نسبت سلول های زاینده گلبول سفید به قرمز
RDW : پهنای گلبول قرمز در منحنی
UA : تجزیه کامل ادرار (PH ، رنگ ، بو ، توده های متراکم)
TGs : تری گلیسیرید (چربی که باعث رسوب در رگ هاو عروق می شود)
HCG : تست حاملگی
FSB : آزمایش قند خون

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

آشنایی با شایع ترین بیماری‌های قلبی عروقی

در این بخش با انواع بیماری‌های قلبی عروقی آشنا خواهید شد.

اولین علت مرگ و میر در دنیا بیماری‌های قلبی عروقی هستند. به بیان دیگر، انسان‌ها در سرتاسر جهان بیشتر از هر علت دیگری به دلیل بیماری‌های قلبی عروقی جان خود را از دست می‌دهند.

حدود سه چهارم مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری‌های قلبی در کشورهایی با سطح اقتصادی پایین یا متوسط اتفاق می‌افتند. اغلب بیماری‌های قلبی عروقی قابل پیشگیری هستند و با توجه به عوامل خطری مانند مصرف دخانیات، رژیم غذایی نامناسب، چاقی و اضافه وزن، بی‌تحرکی و مصرف الکل می‌توان میزان مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری‌ها را کاهش داد.

شایع‌ترین بیماری‌های قلبی عروقی کدام‌ها هستند؟

بیماری‌های قلبی و عروقی که به اختصار به آنها «بیماری قلبی» نیز گفته می‌شود، به دسته‌ای از مشکلات اطلاق می‌شود که اغلب آنها به پروسه‌ای با عنوان «آترواسکلروزیس» مرتبطند.

آترواسکلروزیس موقعی ایجاد می‌شود که کانون‌های تجمع چربی (پلاک) در دیواره سرخرگ‌ها ایجاد شود. ایجاد این پلاک‌ها باعث تنگ شدن عروق شده و موجب می‌گردد که خون به سختی در آن‌ها جریان یابد. با تشکیل لخته خون در نقطه تنگ‌شده، جریان خون به‌طور کامل قطع می‌شود. به این حالت سکته می‌گوییم که ممکن است در مغز یا قلب اتفاق بیفتد. در این مقاله به انواع شایع بیماری‌های قلبی و عروقی خواهیم پرداخت.

سکته قلبی یا حمله قلبی

سکته یا حمله قلبی هنگامی اتفاق می‌افتد که جریان خون در قسمتی از قلب به علت ایجاد لخته قطع می‌شود. اگر این قطع جریان به‌طور کامل رخ دهد، بخشی از عضله قلب که توسط آن شریان خو‌ن‌رسانی می‌شود، شروع به مردن می‌کند.

اغلب کسانی که برای بار اول سکته قلبی می‌کنند، به دنبال آن به زندگی طبیعی خود برمی‌گردند و سال‌ها از زندگی موثر لذت خواهند برد. ولی تجربه یک حمله قلبی بدان معناست که ما نیاز به ایجاد تغییراتی در سبک زندگی خود داریم.

داروها و تغییر سبک زندگی که توسط پزشک به ما توصیه می‌شود بر مبنای میزان وسعت حمله قلبی متفاوت خواهد بود.

نارسایی قلب

نارسایی قلب که گاه به آن نارسایی احتقانی قلب نیز گفته می‌شود، بدان معناست که قلب، خون را آنگونه که باید پمپ نمی‌کند. نارسایی قلب به معنای کم شدن توان انقباضی قلب است. در این شرایط هم قلب به کار خود ادامه می‌دهد، ولی نمی‌تواند نیاز اکسیژن بدن را تامین کند.

نارسایی قلب در صورت عدم درمان به مرور زمان وخیم‌تر می‌شود. در صورتی که شخصی از بستگان ما به نارسایی قلب مبتلاست، خوب است که او را به رعایت دقیق توصیه‌های پزشک تشویق کنیم. عمل کردن به این توصیه‌ها، نقشی تعیین‌کننده در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.

آریتمی (اختلالات ریتم قلب)

آریتمی به معنی ریتم غیرطبیعی قلب است. انواع مختلفی از آریتمی وجود دارد. در شرایط آرتیمی، ضربان قلب کند، تند و یا نامنظم می‌شود.
آریتمی می‌تواند راندمان کار قلب را تحت تاثیر قرار دهد. با ضربان قلب نامنظم، قلب ما ممکن است توانایی کافی برای پمپ خون جهت برطرف کردن نیازهای بدن را نداشته باشد.

بیماری‌های دریچه‌ای قلب

هنگامی که دریچه‌های قلب به اندازه کافی باز نمی‌شوند و در نتیجه، خون به‌طور طبیعی از آن عبور نمی‌کند، شرایطی ایجاد می‌شود که به آن تنگی دریچه می‌گوییم.
زمانی که دریچه قلب به طور طبیعی بسته نمی‌شود، خون از طریق این دریچه نشت می‌کند که به آن پس زدن خون از دریچه گفته می‌شود.

پرولاپس دریچه به حالتی گفته می‌شود که در آن، لت‌های دریچه (اعضای تشکیل‌دهنده دریچه قلب که به‌طور طبیعی در سمت چپ، دو و در سمت راست، سه عدد هستند) به سمت محفظه بالای قسمتی که دریچه در آن قرار دارد، برآمده شوند.

درمان‌های معمول قلب

در ادامه به درمان‌های معمول قلب در انواع بیماری‌های قلبی عروقی می‌پردازیم:

درمان مشکلات دریچه‌ای قلب

افرادی که دچار بیماری‌های دریچه‌ای قلب هستند، ممکن است تحت درمان دارویی قرار بگیرند. تجویز این داروها با هدف برطرف کردن علائم و کاهش خطر لخته خون است.

من می‌توانم به جای جراحی دریچه از دارو استفاده کنم؟

اگرچه داروها نقش بسیار مهمی در درمان بیماری‌های دریچه‌ای دارند، ولی هیچ دارویی تاکنون تولید نشده است که بتواند از نشت یک دریچه جلوگیری کند. به دلیل مشابه، دارویی وجود ندارد که دریچه‌ای که دچار تنگی شده است را به اندازه طبیعی باز کند. با وجود این، درمان دارویی در بعضی از بیماران بهترین گزینه است. به‌طور مثال برای بیمارانی که مشکلات دریچه‌ای بسیار خفیف دارند و یا بیمارانی که به دلایلی امکان انجام عمل جراحی در آنها وجود ندارد.

چه زمانی ترمیم و یا تعویض دریچه نسبت به درمان دارویی اولویت دارد؟

هنگامی که بیماری ما به مراحل پیشرفته می‌رسد، درمان جراحی احتمالا مورد نیاز خواهد بود. تصمیم نهایی در مورد جراحی بعد از مشورت تیم پزشکی گرفته می‌شود.

درمان آریتمی

اگر جهت کنترل آریتمی داروهای مناسب تجویز و دقیقا طبق توصیه پزشک مصرف شوند، می‌توانند معجزه کنند. داروها می‌توانند از سکته قلبی یا سکته مغزی جلوگیری کنند. همچنین می‌توانند موجب پیشگیری از عوارض بیماری‌های قلبی شوند و پیشرفت بیماری‌های عروق خونرسان قلب را کند کنند.

بعضی از داروهایی که در کنترل آریتمی مورد استفاده قرار می‌گیرند شامل بلوک‌کننده‌های کانال‌های کلسیمی، بتا بلوکرها و داروهای ضد انعقاد هستند.

پیس میکر (pace maker) چیست؟

پیس میکر یک دستگاه کوچک است که با باتری کار می‌کند و به قلب کمک می‌کند که ریتم منظمی داشته باشد. پیس میکر معمولا در بیمارانی توصیه می‌شود که ضربان قلب بسیار پایین یا نامنظم دارند، یا اینکه در آنها ضربان قلب با وجود طبیعی بودن، گاهی خیلی تند و گاهی خیلی کند می‌شود.

درمان سکته قلبی

کسانی که دچار سکته قلبی می‌شوند، احتمالا به صورت مادام‌العمر باید از یک سری از داروها استفاده کنند. طیف وسیعی از داروها بعد از سکته قلبی مورد استفاده قرار می‌گیرند که معمولا به‌صورت درمان چند دارویی، بسته به وضعیت بیمار در نظر گرفته می‌شوند.

آنژیوپلاستی عروق کرونر

در این روش، یک لوله مخصوص که یک بادکنک بادنشده در سر آن قرار دارد از طریق عروق محیطی به عروق قلب فرستاده می‌شود. بادکنک در محلی که دچار تنگی یا انسداد شده است، باد می‌شود و باعث باز شدن گرفتگی و برگشت جریان خون می‌گردد.

این روش معمولا همراه با قراردادن یک استنت انجام می‌شود که باعث استحکام منطقه‌ی ترمیم‌شده و جلوگیری از گرفتگی مجدد می‌شود. استنت که به «فنر قلب» هم معروف است، در اصل یک استوانه فلزی است که دارای سوراخ های متعدد به اشکال گوناگون بوده و جهت درمان تنگی‌های داخل عروق کرونر قلب، در داخل آنها قرار داده می‌شود. این روش نسبت به جراحی قلب باز، روشی کم‌تهاجمی‌تر است. این عمل باعث می‌شود که:

• جریان خون در شریان مسدودشده افزایش یابد.
• درد سینه (آنژین) کاسته شود.
• توانایی فعالیت‌های فیزیکی بیمار افزایش یابد.

جراحی قلب باز (bypass)

در این روش، جریان خون در قسمتی از شریان قلب که مسدود شده است، توسط تکه‌ای از شریان یا وریدی که از قسمت‌های دیگر بدن برداشته شده، مجددا برقرار می‌شود. در بعضی از بیماران بسته به تعداد نقاط قلب که دچار گرفتگی شده‌اند ممکن است نیاز به بیش از یک بای پس باشد.

درمان‌های دارویی مشکلات قلبی

داروهایی که به‌دنبال مشکلات قلبی تجویز می‌شوند، برای از بین بردن علائم بیماری و همچنین جلوگیری از بروز مجدد سکته قلبی یا مغزی هستند.

اگر از یک بیمار قلبی مراقبت می‌کنیم، خود را موظف بدانیم که به بیمار کمک کنیم تا داروهای خود را همانگونه که پزشک توصیه کرده است، مصرف کند. در مورد داروهایی که بیمارِ ما مصرف می‌کند، مطالعه کنیم. بهتر است ما از علت تجویز این داروها توسط پزشک آگاه باشیم.

بسیار مهم است توصیه‌های پزشک را به دقت دنبال کنیم. پس از پزشک سوال کنیم و در صورت لزوم یادداشت برداریم.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منابع:

American Heart Association

WebMed

World Health Organization

(WHO)

​​​​​​داروسازی دکتر عبیدی

عفونت گوش و راه های درمان دارویی

علائم عفونت گوش چیست؟

عفونت‌های گوش معمولاً در گوش میانی روی می‌دهند اما پردهٔ گوش و کانال گوش هم می‌توانند به عفونت دچار شوند. عفونت گوش در کودکان (و بزرگسالان) اغلب با علائم زیر همراه است:
. کشیدن یک یا هر دو گوش به دلیل درد
. گریه کردن
. تب
. مشکل در خوابیدن
. ترشحات گوش
. کاهش شنوایی
. احساس پُری در گوش
. تهوع
. استفراغ
. احساس سرگیجه
. صدای وزوز در گوش
. کاهش اشتها
. مشکل در غذا خوردن

عفونت گوش چگونه تشخیص داده می‌شود؟

عفونت گوش توسط پزشک و با معاینهٔ گوش و با توجه به سوابق پزشکی بیمار تشخیص داده می‌شود. پزشک با استفاده از اتوسکوپ یا گوش‌بین، داخل کانال گوش را می‌بیند و اگر عفونت گوش وجود داشته باشد آن را تشخیص می‌دهد و اینکه آیا عفونت در گوش میانی رخ داده یا در کانال گوش.

برای موارد خفیف‌تر عفونت گوش، پزشکان اغلب توصیه می‌کنند پیش از شروع مصرف آنتی‌بیوتیک، مراقبت و کمی صبر کنید زیرا خیلی از موارد خودبه‌خود برطرف می‌شوند

درمان عفونت گوش چگونه است؟

داروهایی که برای درمان عفونت گوش تجویز می‌شوند:
. داروهای مسکن
. استامینوفن
. ایبوپروفن
. پزدوافدرین برای کاهش فشار گوش
. قطره گوش آنتی‌بیوتیک برای عفونت کانال گوش
. قطره گوش استروئید برای عفونت کانال گوش
. هیدروکورتیزون
. آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی برای عفونت گوش میانی و عفونت‌های شدید گوش خارجی

پزشکان از چه آنتی‌بیوتیک‌هایی برای درمان عفونت گوش استفاده می‌کنند؟

اگر عفونت گوش ناشی از باکتری باشد (نه ویروس)، پزشک آنتی‌بیوتیک خوراکی یا موضعی تجویز خواهد کرد. برخی از آنتی‌بیوتیک‌هایی که پزشکان برای درمان عفونت گوش تجویز می‌کنند شامل موارد زیر می‌شوند:
. آموکسیل (آموکسی‌سیلین)
. آگمنتین (آموکسی‌سیلین کلاوولونات پتاسیم)
. کورتیسپورین (نئومایسین، پلی‌میکسین‌بی، هیدروکورتیزون) به‌صورت محلول یا سوسپانسیون
. کورتیسپورین تی‌سی (کولیستین، نئومایسین، تونزونیوم، هیدروکورتیزون) به صورت سوسپانسیون
. سیپرودکس (سیپروفلوکساسین، دگزامتازون) به صورت سوسپانسیون
. سیپرو اچ سی (سیپروفلوکساسین، هیدروکورتیزون) به صورت سوسپانسیون
. سیلوکزان (سیپروفلوکساسین) به صورت محلول
. اوکوفلوکس (افلوکساسین) به صورت محلول
. فلوکسین (افلوکساسین) به صورت محلول
. استاسول اچ سی (هیدروکورتیزون، استیک اسید) به صورت محلول
. ازیترومایسین (زیترومکس)
. اریترومایسین
. داکسی‌سایکلین
پزشک نوع باکتری که باعث عفونت گوش شده را ارزیابی می‌کند تا معلوم شود کدام آنتی‌بیوتیک برای درمان لازم است. بیشتر افراد در عرض ۲۴ ساعت بعد از شروع دوره درمان با آنتی‌بیوتیک کم‌کم احساس بهبودی می‌کنند و علائم باید در عرض ۴۸ تا ۷۲ ساعت به میزان چشمگیری تسکین بیابند.
برای موارد خفیف‌تر عفونت گوش، پزشکان اغلب توصیه می‌کنند پیش از شروع مصرف آنتی‌بیوتیک، مراقبت و کمی صبر کنید زیرا خیلی از موارد خودبه‌خود برطرف می‌شوند.
از کمپرس گرم برای تسکین درد استفاده کنید. از قطره گوش تنها زمانی استفاده کنید که پزشک اجازه داده باشد.

چه زمانی به آنتی‌بیوتیک نیاز دارید و چه زمانی نه؟

آنتی‌بیوتیک‌ها داروهایی قوی هستند که باکتری‌ها را از بین می‌برند. برای عفونت گوش، پزشکان آنتی‌بیوتیک‌هایی به صورت مایع یا قرص تجویز می‌کنند اما گاهی قطره‌های آنتی‌بیوتیک می‌توانند مؤثرتر و بی‌ضررتر از انواع خوراکی باشند، به این دلایل:
آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی عوارضی دارند:
. آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی بیشتر احتمال دارد که در خارج از گوش سبب مقاومت باکتری‌ها شوند. وقتی این اتفاق می‌افتد، این داروها ممکن است در آینده به‌خوبی اثر نکنند و بیماری‌ها سخت‌تر درمان شوند.
. قطره‌های آنتی‌بیوتیک باکتری‌ها را سریع‌تر و کامل‌تر از آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی نابود می‌کنند. این قطره‌ها وارد خون نمی‌شوند، بنابراین داروی بیشتری به ناحیهٔ عفونت می‌رسد.

آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی عوارض جانبی بیشتری دارند:
آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی می‌توانند عوارض جانبی بیشتری نسبت به آنتی‌بیوتیک‌های موضعی داشته باشند. این عوارض شامل اسهال، تهوع و استفراغ، شکم درد، کهیر، سردرد و واکنش‌های آلرژیک خطرناک می‌شوند.

چه کسانی باید از قطره‌های گوش آنتی‌بیوتیک استفاده کنند؟

قطره‌های آنتی‌بیوتیک گوش می‌توانند در موارد زیر مؤثرتر و کم‌ضررتر باشند:
. افرادی که دچار عفونت گوش شناگر می‌شوند. این عفونت به‌واسطهٔ آب در گوش ایجاد می‌شود.
. بچه‌هایی که لوله تهویه گوش دارند. این لوله‌ها جلوی بیشتر عفونت‌ها در پشت پرده گوش را می‌گیرند (قسمتی که به نام گوش میانی معروف است). اگر عفونتی در گوش باشد می‌توان از قطره آنتی‌بیوتیک در کانال گوش استفاده کرد.

چه کسانی باید از آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی برای عفونت گوش استفاده کنند؟

. کودکانی که لوله تهویه در گوش ندارند برای عفونت گوش میانی باید آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی استفاده کنند، خصوصاً وقتی درد شدید یا تب بالا دارند.
. بچه‌هایی که لوله تهویه در گوش دارند باید در موارد زیر آنتی‌بیوتیک خوراکی مصرف کنند:
. بسیار بیمارند.
. به دلیل دیگری باید آنتی‌بیوتیک مصرف کنند.
. عفونت با قطره برطرف نشده است.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع: معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی اراک

دیسک کمر پیشرفته و خطرناک و راههای درمان آن

علائم دیسک کمر پیشرفته و خطرناک و راه های درمان آن

فتق دیسک بین مهره ای ۴ مرحله دارد:

1. برآمدگی (bulging) دیسک کمر
2. بیرون زدگی متوسط (protrusion) دیسک کمر
3. بیرون زدگی شدید (extrusion) دیسک کمر
4. جدا شدن (sequestration) دیسک کمر که به آن دیسک کمر پیشرفته نیز گفته میشود.

درجه فتق دیسک به شدت یا وسعت فتق دیسک کمر بستگی دارد. مرحله چهام فتق دیسک بین مهره ای شدیدترین مرحله است. پزشکان برای درمان افراد مبتلا به مرحله چهارم و همچنین مرحله سوم فتق دیسک کمر تکنیک های جراحی را توصیه میکنند. متاسفانه تکنیک های جراحی عوارض جانبی زیادی از جمله واکنش آلرژیک به بیهوشی، خونریزی،‌ التهاب، عفونت، جای زخم، فلج شدن و در برخی مواقع نیز مرگ به دنبال دارند. همچنین بیمار پس از جراحی به مراقبت ویژه نیاز دارد. برای اینکه درمان مراحل سوم و چهارم فتق دیسک کمر به درستی انجام شود لازم است درباره این وضعیت ها اطلاعات بیشتری داشته باشید.

برای درمان مرحله سوم فتق دیسک و همچنین پس از درمان مرحله چهارم به کمک تکنیک های جراحی میتوانید از توانبخشیکمک بگیرید. دو مرحله آخر فتق دیسک کمر درمان های خاص خود را دارند. در توانبخشی دیسک کمر از تکنیک های ویژه ای از جمله تمرینات ورزشی، طب سوزنی، اوزون تراپی و... استفاده میشود. در این مقاله سعی داریم تکنیک های گوناگون طب فیزیکی را برای درمان مراحل سوم و چهارم فتق دیسک و همچنین کاهش درد ناشی از آنها به شما معرفی کنیم. روند درمان و بهبودی فتق دیسک به مرحله ای از این بیماری که فرد به آن دچار شده است بستگی دارد.

دیسک کمر پیشرفته چیست؟

در مرحله سوم فتق دیسک، دیسک بین مهره ای بیرون زدگی پیدا میکند اما در مرحله چهارم که به آن دیسک کمر پیشرفته نیز گفته میشود این دیسک کاملا جدا میشود. بخشی از دیسک بین مهره ای که بیرون میزند جدا میشود و احتمالا بر اثر جا به جا شدنش در کانال ستون فقرات و فشار آوردن به اعصابی که از این کانال عبور میکنند مشکلات عدیده ای ایجاد میکند.

دیسک کمر پیشرفته وخیم ترین وضعیتی است که به وجود می آید و به احتمال زیاد بیمار باید جراحی شود و در بسیاری از مواقع برای درمان این مشکل پس از یک جراحی خیلی خوب به مراقبت های ویژه برای بهبودی پس از جراحی نیاز خواهد بود. در مرحله چهارم فتق دیسک تمرینات ورزشی کمکی نمیکنند. با این حال پس از درمان با جراحی به توانبخشی نیاز دارید.

علائم دیسک کمر پیشرفته

دیسک کمر پیشرفته شدیدترین حالت فتق دیسک است. در این حالت دیسک بین مهره ای فتق شدیدی پیدا میکند و اعصاب عبوری از کانال نخاعی را تحت فشار قرار میدهد. بر اثر فشاری که به اعصاب وارد میشود درد غیرقابل تحملی در کمر و پاها به وجود می آید.

کوچکترین حرکت ساق پا یا میان تنه بدن فرد با درد غیرقابل تحملی همراه خواهد بود و فرد در پای آسیب دیده اش احساس کشیده شدن عضلات را دارد. در این مرحله دیگر نمیتوان به کمک روش های درمانی محافظه کارانه مانند حرکات اصلاحی و تمرینات ورزشی فتق دیسک را برطرف کرد.

در این شریط با استراحت کردن بیمار در رختخواب ممکن است به تدریج التهاب و تورم در ناحیه آسیب دیده کاهش یابد و وخامت فتق دیسک او از مرحله ۴ به مرحله ۳ تبدیل شود و سپس با گذشت زمان بیمار به طور کامل بهبود یابد. اما باید به خاطر داشته باشید که دیسک کمر پیشرفته وضعیت بسیار حساسی است و به مراقبت مداوم نیاز خواهید داشت. همچنین لازم است از کمربند طبی استفاده کنید تا از کمر و دیسک های بین مهره ای تان محافظت شود.

این را هم در نظر داشته باشید که پس از جراحی برای درمان دیسک کمر پیشرفته، احتمال فلج شدن بیمار نیز وجود دارد. بنابراین در این مرحله جراح کمر، جراح مغز و اعصاب و جراح ارتوپدباید به بیمار توصیه کرده باشند که حتما باید تحت عمل جراحی قرار بگیرد.

درمان دیسک کمر پیشرفته با عمل جراحی

با بالا رفتن سن و تحلیل رفتن دیسک بین مهره ای ممکن است علائم فتق دیسک را نتوان با روش های غیر جراحی درمان کرد. در این مواقع ممکن است فرد به عمل جراحی نیاز داشته باشد. جراحان ستون فقرات در روش های کم تهاجم و سنتی برای درمان مشکلات کمر و ستون فقرات به روش جراحی تخصص دارند. به چند مورد از این روش ها در ادامه اشاره شده است:

دیسککتومی

در این عمل جراحی بخشی از دیسک بین مهره ای برداشته میشود. ممکن است عمل دیسککتومی را در ترکیب با روش دیگری انجام دهند. معمولا دیسککتومی به صورت سرپایی انجام میشود و نیازی به بستری شدن در بیمارستان نخواهید داشت.

لامینکتومی

در این روش برای اینکه فضای بیشتری برای اعصاب ایجاد شود در یک یا چند مهره، لامینا (سقف مهره) را بر میدارند. این روش را ممکن است به تنهایی یا در ترکیب با روش های دیگر انجام دهند.

فیوژن ستون فقرات

در این عمل جراحی دو یا چند مهره را از ستون فقرات به صورت دائمی به هم جوش میدهند. جراح ستون فقرات این عمل را تا جای ممکن به روش کم تهاجم انجام خواهد داد تا خطر ایجاد عفونت کاهش یابد و به این ترتیب بیمار پس از جراحی زودتر از بیمارستان مرخص میشود و پس از جراحی درد کمتری تجربه میکند و سریعتر بهبود میابد.

فورامینوتومی

این عمل جراحی را برای کاهش فشاری که به ریشه عصب وارد میشود انجام میدهند و در آن بخش کمی از استخوان اطراف ریشه عصب درگیر را برمیدارند. این عمل را ممکن است به تنهایی یا همراه روش های لامینکتومی یا دیسککتومی انجام دهند.

عوارض جانبی روش های جراحی در درمان دیسک کمر پیشرفته

روش های جراحی به ندرت ممکن است منجر به ایجاد عارضه شوند. با این حال در موارد نادر ممکن است بیمار مشکلات زیر را تجربه کند:

• خونریزی
• عفونت
• پاره شدن پوشش محافظ ستون فقرات
• وارد شدن آسیب به عصب

حدودا در ۵ درصد افرادی که این عمل را انجام میدهند دیسک آسیب دیده ممکن است دوباره دچار مشکل شود و علائم مجددا بروز پیدا کند.

معمولا برای اکثر مبتلایانی که دردشان غیرقابل تحمل است جراحی دیسک بیرون زده موثر واقع میشود. با این حال جراحان نمیتوانند تضمین کنند که علائم بیمار پس از جراحی بازنمیگردد.

برخی افراد ممکن است همچنان بعد از عمل و پس از سپری شدن دوره بهبودی همچنان درد ناشی از دیسک بیرون زده را تجربه کنند. حتی در برخی موارد این درد با گذشت زمان شدیدتر میشود.

روش های جایگزین برای درمان دیسک کمر پیشرفته

توانبخشی در اغلب موارد در درمان فتق دیسک و بهبودی پس از جراحی نقش مهمی دارد. متد های توانبخشی نه تنها تسکین درد فوری به همراه دارند بلکه به بیمار آموزش میدهند که چگونه میتواند از آسیب های بعدی پیشگیری کند.

روش های توانبخشی گوناگونی وجود دارد. روش های درمانی غیرفعال (passive) همچون ماساژ بافت عمیق (ماساژ دیپ تیشو)، گرما درمانی، سرما درمانی، تحریک الکتریکی بدن (همچون روش TENS) و آب درمانی میتوانند بدن فرد را ریلکس کنند.

برنامه درمانی توانبخشی را معمولا با روش های غیرفعال شروع میکنند. اما پس از اینکه بدن التیام و بهبود یابد روش های فعال توانبخشی شروع میشود که موجب تقویت بدن و پیشگیری از درد در آینده خواهد شود. درمانگر توانبخشی با شما در طول درمان همراهی میکند تا برای شما برنامه ای مناسب نیازتان تهیه کند.

روش های درمانی غیرفعال در توانبخشی

ماساژ عمیق بافت

ماساژ به بیش از صد روش انجام میشود اما ماساژ عمیق بافت روشی ایده آل برای کسانی است که فتق دیسک دارند زیرا در این نوع ماساژ از نیروی زیادی استفاده میشود تا تنش و اسپاسم عضلات برطرف گردد. وجود تنش در عضلات با گذشت زمان موجب محدود شدن توان حرکتی میشود.

گرما درمانی و سرما درمانی

گرما درمانی و سرما درمانی هردو مزایای خود را دارند و درمانگر توانبخشی ممکن است به نوبت یکی از این دو روش را برایتان به کار ببرد تا به بهترین نتیجه ممکن دست یابید.

درمانگر توانبخشی ممکن است برای افزایش خون رسانی به ناحیه درگیر فتق دیسک از گرما استفاده کند. با رسیدن خون بیشتر به این ناحیه اکسیژن و مواد مغذی که به این ناحیه میرسد افزایش میابد. همچنین جریان خون مواد دفعی تولید شده توسط اسپاسم عضلات را نیز از آن ناحیه با خود میبرد.

در مقابل، سرما درمانی که به آن کرایوتراپی نیز گفته میشود جریان خون را در ناحیه اعمال شده کاهش میدهد. با کاهش یافتن جریان خون یک ناحیه التهاب، اسپاسم عضلات و درد نیز در آن ناحیه کم میشود. درمانگر توانبخشی ممکن است روی ناحیه درگیر پک یخ قرار دهد، یا با یخ آن ناحیه را ماساژ دهد یا حتی برای خنک کردن بافت های ملتهب از اسپری فلوئورومتان استفاده کند.

آب درمانی

همان طور که از نام این روش درمانی هم مشخص است در این روش برای تسکین درد از آب استفاده میشود. در این روش درمانی غیرفعال، بیمار در محفظه حاوی آب گرم یا زیر دوش آب گرم مینشیند. آب درمانی باعث میشود درد تسکین پیدا کند و عضلات ریلکس و گرفتگی شان برطرف شود.

روش درمانیTENS

نام این روش از عبارت Transcutaneous electrical nerve stimulation گرفته شده است که به معنی «تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست» می باشد. در این روش از ابزار مخصوصی استفاده میشود که با جریان الکتریکی عضلات را تحریک میکند. ممکن است روش خشنی به نظر برسد اما در واقعیت هیچ دردی به همراه ندارد. الکترود هایی که به بدن فرد چسبانده میشوند جریان الکتریکی ضعیفی را به نقاط کلیدی واقع در مسیر عبور اعصاب بدن منتقل میکند. روش درمانی TENS اسپاسم عضلات را کاهش میدهد و سبب ترشح اندروفین در بدن فرد میشود که نوعی مسکن و داروی ضد درد است که به طور طبیعی در بدن وجود دارد.

تراکشن

تراکشن یا کشش ستون فقرات روشی است که به منظور کاهش اثر نیروی جاذبه بر روی ستون فقرات انجام میشود. میتوان با وارد کردن نیروی کششی به استخوان های ستون فقرات شدت فتق دیسک را کاهش داد. برای توضیح نحوه اثرگذاری این روش از مثال زیر کمک میگیریم: زمانی که لاستیک ماشین پنچر میشود با قرار دادن جک زیر ماشین، فشار از روی لاستیک برداشته میشود و دیگر پنچر بودن آن قابل مشاهده نیست. به کمک روش تراکشن میتوان بیرون زدگی دیسک کمر یا گردن را کاهش داد.

طب سوزنی

اساس این روش که چین باستان تا به امروز مورد استفاده قرار میگیرد این است که در بدن تمام افراد انرژي ای به نام «چی» وجود دارد. زمانی که در بدن فرد چی مسدود یا نامتعادل شود ممکن است بدن دچار درد یا بیماری شود. هدف طب سوزنی سنتی آزاد کردن کانال هایی به نام مریدین است که چینی ها معتقدند انرژی چی از آنها عبور میکند. برای آزاد کردن مریدین ها در نقاط خاصی از بدن، سوزن های بسیار نازک و ظریفی قرار داده میشود.

بر اساس اینکه شما دقیقا به چی مشکلی مبتلا شده اید پزشک طب سوزنی تعدادی سوزن را در نقاط خاصی از بدنتان قرار میدهد. این سوزن ها حدود ۲۰ - ۴۰ دقیقه در آن نقاط باقی میمانند.

همچنین پزشکان باور دارند که طب سوزنی موجب ترشح اندروفین در جریان خون میشود. به بیان دیگر سطح اندروفین که نوعی مسکن طبیعی در بدن انسان است به کمک طب سوزنی افزایش میابد و میزان دردی را که درک و تجربه میکنید کاهش میدهد.

اوزون تراپی

با تزریق اوزون به دیسک بین مهره ای میتوان فشاری که به اعصاب نخاعی وارد میشود کاهش داد. علت اثرگذاری این روش این است که با تزریق اوزون به دیسک سبب کوچک شدن بخش بیرون زده دیسک میشود. تزریق اوزون ارتفاع یا آناتومی طبیعی دیسک را تغییر نمیدهد. این روش تفاوت مهمی با روش های جراحی دارد. در روش های جراحی ارتفاع و آناتومی دیسک تغییر داده میشود. برخلاف روش های جراحی، روش اوزون تراپی سلامت دیسک را در بلند مدت بهبود میدهد.

روش های درمانی فعال در توانبخشی برای بازتوانی

روش های درمانی فعال موجب بهبود انعطاف پذیری، قامت بدن، ثبات عضلات مرکزی بدن و حرکت مفاصل میشود. همچنین ممکن است یک برنامه ورزشی برای فرد تنظیم شود تا به نتایج مطلوب دست یابد. این روش ها نه تنها درد را کاهش میدهند بلکه به سلامت عمومی بدن نیز کمک میکنند. درمانگر توانبخشی در طول درمان با بیمار همراهی میکند و برای او برنامه ای اختصاصی با توجه مشکل و پیشینه سلامتی او تنظیم میکند.

ثبات عضلات مرکزی بدن

بسیاری از افراد نمیدانند که داشتن عضلات مرکزی قوی چه نقش مهمی در حفظ سلامت ستون فقرات دارد. عضلات مرکزی (شکمی) بدن به عضلات پشت در حمایت از ستون فقرات کمک میکند. در صورت ضعیف بودن عضلات مرکزی بدن فشار بیشتری به عضلات پشت وارد میشود. درمانگر توانبخشی ممکن است به شما تمرینات ورزشی مخصوصی برای بهبود ثبات عضلات مرکزی و تقویت عضلات پشت بدهد.

تقویت عضلات مرکزی بدن

تنها ورزشکاران نیستند که باید به تقویت عضلات مرکزی بدن و عضلات حمایت کننده پشت خود اهمیت دهند. تقویت این عضلات موجب بهبود قامت بدن (posture) میشود. این عضلات در انجام دادن کارهای روزمره نقش مهمی دارند و درصورت قوی بودن این عضلات در بدن، دچار درد و آسیب در ستون مهره ها نمیشوید. منظور از مرکز بدن بخش میانی بدن یا میان تنه است و تمام عضلات جلو، پشت و کنار بدن را در ناحیه میان تنه شامل میشود. چند نمونه از کارهای روزمره که انجام دادنشان عضلات مرکزی بدن را درگیر میکند در ادامه آورده شده:

• برداشتن چیزی از طبقه بالای کابینت
• خم شدن هنگام بستن بند کفش
• دوش گرفتن و لباس پوشیدن
• برداشتن چیزی از روی زمین
• تمیز کردن خانه (مانند جاروبرقی کشیدن)
• راه رفتن یا ساکن ایستادن با قامت کشیده
• انجام کارهای خارج از منزل همچون باغبانی
• کنترل مثانه و عملکرد صحیح روده ها

بسیاری از افراد از تاثیر قدرت عضلات مرکزی بر سلامت ستون فقرات اطلاع ندارند. این عضلات از ستون فقرات محافظت میکنند و ثبات آن را تضمین میکنند. از سوی دیگر ضعف عضلات مرکزی موجب درد دائمی در کمر، قامت ناصحیح، آسیب رسیدن به عضلات بدن که موجب دشواری در ورزش کردن و انجام فعالیت های روزمره میشود. نشستن طولانی مدت و نداشتن فعالیت بدنی سبب ضعیف شدن عضلات میان تنه میشود.

اثرات منفی نشستن طولانی مدت پشت میز را میتوان با کارهای این چنینی کاهش داد: هر ۲۰ دقیقه از پشت میز بلند شوید و کمی راه بروید، در زمان ناهار و استراحت حرکات کششی انجام دهید، از میز های ایستاده (standing desk) استفاده کنید و به طور منظم تمرینات ورزشی مخصوص تقویت عضلات مرکزی بدن را انجام دهید. تمرینات ورزشی تقویت کننده عضلات مرکزی بدن موجب قوی شدن عضلات کمر، پهلوها، شکم و لگن میشود و باعث میشود این عضلات با هماهنگی با یکدیگر کار کنند و نتیجه آن وجود تعادل و ثبات در بدن فرد است. انجام دادن حرکات ورزشی با احتیاط و دقت به داشتن وزن مناسب کمک میکند و این خود باعث میشود ستون فقرات بار وزن کمتری را تحمل کند و فشار کمتری را متحمل شود.

انعطاف پذیری

با یادگیری و انجام منظم حرکات کششی و انعطاف پذیری، بدن خود را برای انجام حرکات هوازی و قدرتی آماده کنید. بدنی که انعطاف پذیر است راحتتر حرکت میکند و دچار گرفتگی نمیشود.

آب درمانی

برخلاف آب درمانی به روش غیرفعال که فرد در محفظه ای پر از آب گرم یا زیر دوش آب گرم مینشیند، در آب درمانی به روش فعال فرد داخل آب حرکات هوازی انجام میدهد. انجام حرکات ورزشی داخل آب بدن را قوی و ورزیده میکند و مانع از وارد شدن استرس به بدن حین انجام تمرینات میشود.

تقویت عضلات

عضلات در صورتی که قوی باشند میتوانند از ستون فقرات به خوبی محافظت کنند و مانع از ایجاد درد در این ناحیه شوند.

درمانگر توانبخشی به شما روش هایی آموزش میدهد تا عضلات پشت تان را تقویت کنید و مانع از ایجاد درد در آینده شوید. او همچنین ممکن است نکاتی برای درمان علائم درد به شما بیاموزد. هدف نهایی این است که با به کار بستن سبک زندگی سالمی برای خود، زندگی بدون دردی سپری کنید.

پس از پایان دوره درمان توانبخشی لازم است نکات و تمرینات ورزشی لازم را یاد گرفته باشید تا بتوانید عضلات پشت تان را در بهترین وضعیت نگه دارید تا از ستون فقراتتان به خوبی محافظت کند. درصورتی که به نکاتی که از درمانگر توانبخشی آموخته اید عمل نکنید نتایج به دست آمده در طول درمان دوام نخواهد آورد. لازم است که پس از پایان درمان توانبخشی مراقب کمر و پشتتان باشید تا از ابتلا به فتق دیسک در آینده جلوگیری کنید.

تمرینات ورزشی برای دیسک کمر پیشرفته

حرکتprone extension

برای انجام این حرکت:

1. ابتدا ۵ دقیقه روی شکم دراز بکشید. درصورتی که این حرکت برای شما مفید باشد قرارگیری در این حالت مقداری از درد پاهایتان را برطرف میکند.
2. پس از اینکه با قرارگیری در وضعیتی که گفته شد کمی احساس راحتی داشتید بدنتان را طوری از زمین بلند کنید که آرنج هایتان روی زمین قرار گیرد. ۵ دقیقه در این وضعیت باقی بمانید.
3. برای بالا بردن سختی این حرکت با فشار دادن دست هایتان به زمین بالا تنه تان را بلند کنید. ۳ - ۵ ست و در هر ست ۱۰ بار بدنتان را از روی زمین بالا بکشید و مجددا به حالت اولیه روی زمین دراز بکشید.

ممکن است با انجام این حرکت در پایین ستون فقراتتان درد خفیفی احساس کنید اما نباید درد پایاهایتان شدت یابد.

حرکتDying Bug

برای انجام این حرکت:

1. به پشت دراز بکشید زانوهایتان را خم کنید و کف پاهایتان را روی زمین نگه دارید.
2. عضلات شکم خود را منقبض کنید تا کمرتان صاف باقی بماند و از روی زمین بلند نشود.
3. در حالی که عضلات مرکزی بدن خود را منقبض نگه داشته اید هر بار یک پا را در حالی که زانویش خم است بالا بیاورید و پای دیگر را همزمان به آرامی روی زمین بگذارید.
4. سپس یکی از دست هایتان را به بالای سر ببرید و دست دیگر را نیز تا کنار بدن خود پایین بیاورید. این کار را برای دست دیگر انجام دهید.
5. به حرکت دادن دست و پاهایتان ادامه دهید. این حرکت را روزانه در ۳ ست ۵ تایی انجام دهید.

حرکتStanding Row

برای انجام این حرکت:

1. یک کش مقاومتی را به یک ستون ببندید و هر سر آن را با یک دست نگه دارید.
2. در حالی که دست ها را کنار بدن نگه داشته اید همزمان با هر دو دست کش را به سوی خود بکشید طوری که کتف هایتان به یکدیگر نزدیک شوند.
3. مانع از بالا رفتن شانه هایتان شوید. همچنین نگذارید گردنتان رو به جلو خم شود.
4. روزانه در ۳ ست ۱۰ تایی این حرکت را انجام دهید.

حرکتBird Dog

برای انجام این حرکت:

1. در وضعیت چهار دست و پا قرار بگیرید. عضلات شکم تان را منقبض کنید تا بخش پایینی ستون فقراتتان صاف شود و قوص نداشته باشد.
2. بدون اینکه لگن بچرخد دست و پای مخالف را بالا بیاورید تا جایی که در یک راستا قرار بگیرند.
3. در این وضعیت ۵-۱۰ ثانیه بمانید سپس به موقعیت اولیه بازگردید و بعد حرکت را با دست و پای دیگر انجام دهید.
4. این حرکت را روزانه در ۲-۳ ست ۱۰ تایی انجام دهید.

سوالاتی که مدام بیماران می پرسند.

👈آیا فتق دیسک کمر خطرناک است؟

جدی ترین عارضه فتق دیسک ابتلا به سندروم دم اسبی (cauda equina syndrome) است. این وضعیت زمانی پیش می آید که بخش بسیار بزرگی از مواد دیسک در سمت کانال نخاع در ناحیه ای که اعصاب کنترل کننده روده و مثانه عبور میکنند پاره میشود.

👈اگر فتق دیسک درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟

زمانی که دیسک بیرون زده به عصب فشار زیادی وارد کند ممکن است با قطع کردن تکانه های عصبی سبب ایجاد آسیب زیادی شود. فشرده شدن اعصاب ممکن است منجر به وضعیت وخیمی همچون از دست رفتن حس در اندام تحتانی یا از دست رفتن کنترل روده ها شود.

👈فتق دیسک حداکثر چه مدت ممکن است ادامه داشته باشد؟

به طور میانگین ۴-۶ هفته طول میکشد تا فتق دیسک بهبود یابد اما بسته به شدت وخامت و محل بروز ممکن است فتق دیسک پس از چند روز بهبود یابد. زمان مهمترین عامل در بهبودی فتق دیسک است زیرا این عارضه اغلب به صورت خود به خود برطرف میگردد.

👈آیا فتق دیسک معلولیت به حساب می آید؟

فتق دیسک را درصورت وخیم بودن میتوان نوعی معلولیت در نظر گرفت و به این ترتیب فرد مبتلا واجد شرایط شرکت های بیمه سلامت خواهد بود.

👈آیا فتق دیسک باعث فلج شدن فرد مبتلا میشود؟

درصورتی که فتق دیسک شدید باشد ممکن است سبب فلج شدن فرد مبتلا شود. معمولا فتق دیسک در کمر (پایین ستون فقرات) و گردن به وجود می آید.

👈آیا پزشک کایروپرکتیک میتواند فتق دیسک را درمان کند؟

از هر ۱۰ نفری که به فتق دیسک مبتلا هستند ۹ نفر میتوانند به کمک روش های غیرتهاجمی بهبود یابند. اگر برای درمان فتق دیسک خود به دنبال روش های غیرجراحی و محافظه کارانه هستید برای شروع میتوانید به کایروپرکتیک مراجعه کنید. کایروپرکتیک به شما کمک میکند تا به طور طبیعی بهبود یابید و دردتان تسکین یابد.

👈بهبودی فتق دیسک شدید چقدر زمان میبرد؟

درد ناشی از فتق دیسک در بیشتر مواقع پس از چند روز کاهش می یابد و پس از ۴-۶ هفته به طور کامل برطرف میگردد. محدود کردن فعالیت های بدنی، یخ درمانی، گرما درمانی و مصرف مسکن های بدون نسخه میتواند در بهبودی هرچه سریعتر به شما کمک کند.

نگارش و گردآورنده: رضارحیمی

دیسک کمر و راههای درمان

مهره ها

مهره ها 33 استخوان جداگانه هستند که به یکدیگر می پیوندند تا ستون فقرات را تشکیل دهند. مهره ها شماره گذاری شده و به مناطقی تقسیم می شوند:
۱- گردن
۲- قفسه سینه
۳- کمر
۴- ساکروم
۵- کوکسی
از ۳۳ استخوانی که ستون فقرات ما را تشکیل می دهد، فقط 24 استخوان قابل حرکت هستند. مهره های ساکروم و کوکسیکس بهم وصل شده اند.

گردن

عملکرد اصلی ستون فقرات گردن حمایت از وزن سر (حدود ۵ کیلوگرم ) است. هفت مهره گردن از C1 تا C7 شماره گذاری شده اند. مهره های گردن را با حرف انگلیسی C نشان می دهند که از کلمه سرویکال Cervical یعنی گردن گرفته شده است. گردن به دلیل داشتن دو مهره اختصاصی که به جمجمه وصل می شوند بیشترین دامنه حرکت را در ستون فقرات دارد. اولین مهره (C1) اطلس استخوان حلقه ای شکل است که مستقیماً به جمجمه متصل می شود.به کمک این مهره ما می توانیم سر خود را به جلو و عقب ببریم به عبارت دیگر این مفصل حرکت "بله" یا "وقتی حرف کسی را تایید می‌کنیم سر خود را تکان میدهیم (حالت تایید) را فراهم می کند. مهره دوم (C2) دارای یک برآمدگی بنام odontoidادنتوئید است که در داخل قوس مهره اطلس می چرخد به همین جهت است که ما می‌توانیم با کمک مهره دوم گردن سر خود را به طرف شانه های خود بچرخانیم است. یا در حالتی که " نه "می خواهم بگوییم و گردن خود را به عقب می بریم از این مهره کمری کمک می گیریم.

قفسه سینه (پشتیچ)

کارکرد اصلی ستون فقرات قفسه سینه نگه داشتن قفس دنده و محافظت از قلب و ریه ها است. دوازده مهره قفسه سینه از شماره T1 تاT12 شماره گذاری شده است. مهره های پشتی را با حرف انگلیسی T نشان می‌دهند که از Thoracic توراسیک گرفته شده است دامنه حرکت در ستون فقرات قفسه سینه محدود است.

کمر

کارکرد اصلی ستون فقرات کمر تحمل وزن بدن است. پنج مهره کمری به شماره L1 تا L5شماره گذاری می شوند. این مهره ها بزرگتر از بقیه مهرها هستند و استرسی که در اثر بلند کردن و حمل اجسام سنگین را خنثی می کنند.‌

استخوان ساکروم

عملکرد اصلی ساکروم اتصال ستون فقرات به استخوان لگن (ایلیاک) است. پنج مهره ساکرال وجود دارد که به هم چسبیده اند. آنها به همراه استخوان های ایلیاک ، حلقه ای را تشکیل می دهند که به آن لگن می گویند.

ناحیه Coccyx کوکسیکس یا دنبالچه

در این استخوان چهار استخوان مهره بهم وصل (فیوز شده ) است. coccyx باعث اتصال به رباط ها و عضلات کف لگن می شود.

همانطور که در تصویر بالا مشخص است ستون فقرات کمری از ۵ مهره تشکیل شده است که در بین آنها دیسک ها قرار گرفته اند. عملکرد اصلی دیسک ها تسهیل حرکت و چرخش ستون فقرات بوده و اساسا نقش ضربه‌گیر داشته لذا فشار بیش از حد به جسم مهره ها نمی آید و مهره ها را از شکستگی محافظت میکنند.

دیسک از یک لایه خارجی به نام آنولوس و یک قسمت مرکزی به نام هسته یا نوکلئوس که حالت ژلاتینی دارد تشکیل شده است و هسته نقش اساسی ضربه گیری را انجام می دهد. اطلاعات بیشتر در این مورد را در مقاله دیسک میتوانید مطالعه بفرمایید.

تشریح دیسک کمر

علل بیرون زدگی دیسک :

در حالت عادی به دلیل حرکات متناوب دیسک ترک ها و شکاف های ریزی در سطح خارجی دیسک (آنولوس) ایجاد می شود که به طور طبیعی ترمیم میشوند اما اگر به هر دلیلی این ترک ها بزرگ شوند و به همدیگر بپیوندند آنگاه خاصیت ترمیمی نمی تواند این ترک ها را ترمیم کند و نهایتا حفره ای ایجاد می شود که از طریق آن محتویات هسته دیسک بیرون زده می شود و فتق دیسک ایجاد می گردد.

علل بیرون زدگی دیسک کمر

علت پاره شدن دیسک کمر یا به دلیل فشار ناگهانی و بیش از حد به دیسک می باشد و یا ناشی از ضعف دیسک در اثر دژنراسیون ( فرسایش) یا عوامل محیطی تشدید کننده مانند سیگار, چاقی , عدم تحرک و پوزیشن های طولانی نشسته و … می باشد و در فرد با پارگی دیسک هسته ژلاتینی دیسک بیرون میزند و این بیرون زدگی موجب فشار روی اعصاب کمری شده که نتیجه آن تحریک و التهاب اعصاب درگیر و مشکلات حسی و حرکتی می گردد. این اتفاقات معمولاً از ۳۰ سالگی به بالا شروع به رخ دادن می کند. علائم و و درمان بیرون زدگی دیسک بستگی به میزان بیرون زدگی ایجاد شده دارد.

انواع فتق دیسک :

بر اساس میزان بیرون زدگی هسته، فتق دیسک کمری به سه دسته تقسیم میگردد:

انواع فتق دیسک کمر

1- Bulging

برجستگی دیسک یا بالجینگ که در این حالت دیسک برآمده می شود ولی دچار پارگی نشده در این حالت رشته های عصبی می توانند تحت تحریک قرار بگیرند.

2- Protrusion

بیرون زدگی دیسک یا پروتروژن که در این حالت جداره دیسک بیرون زدگی پیدا می کند ولی جداره دیسک پارگی نداشته و لذا هسته از درون جداره بیرون زده نمی شود.

3- Extrusion

پارگی دیسک یا اکستروژن که در این حالت جداره دیسک پاره شده هسته دیسک از محل پارگی بیرون زده وارد کانال شده التهاب ایجاد کرده و موجب درد های شدید و اختلالات حسی و حرکتی می گردد.

درمان بیرون زدگی دیسک بر اساس این سه دسته بندی انجام می شود که در ذیل توضیح داده خواهد شد.

علائم دیسک کمر :

علائم دیسک کمر به چند شکل است، ممکن است که همه این علائم وجود داشته باشد ولی ممکن است یکی از این علائم به صورت بارز وجود داشته باشد. این علائم شامل موارد زیر می باشد:

۱- کمر درد

این کمر درد ناشی از تحریک اعصاب جداره خود دیسک آسیب دیده می باشد.

۲- درد اندام تحتانی

درد پاها که ناشی از تحریک اعصاب کمری است که به پاها عصب رسانی می کند. به این درد اصطلاحا “دردانتشاری” (رادیکولوپاتی) می گویند یعنی درد ناشی از انتشار تحریک عصب به پاها می باشد. رشته عصب هایی که به پاها می روند شامل مجموعه ای از اعصاب حسی و اعصاب حرکتی می باشد. اگر بیشتر اعصاب حسی تحت فشار و تحریک باشند علائم به شکل گزگز و سوزن شدن و خواب رفتن پاها خود را نشان میدهد د ولی اگر اعصاب حرکتی تحت فشار و تحریک باشند علائم بیشتر به شکل گرفتگی یا ضعف عضلات لنگش و در موارد شدید اختلال ادرارر و مدفوع می باشد.

چگونگی توزیع علائم در اندام تحتانی

توزیع علائم در اندام تحتانی

چگونگی توزیع علائم در اندام تحتانی

در اندام تحتانی یا پای انسان سه عصب اصلی وجود دارد که منشا آنها در کمر بوده و عصب رسانی حسی و حرکتی در پا را انجام می‌دهند. این سه عصب عبارتند از ابتوراتور، فمورال و سیاتیک. مطابق شکل اگر دیسک های مهره های بالایی (L1&L2) که منشا عصب ابتوراتور هستند، بیرون زدگی داشته باشند درگیری عصبی خود را در منطقه کشاله ران نشان می دهند. اگر درگیری در منطقه دیسک L2&L3 باشد، تحریک و درگیری عصب فمورال ایجاد شده که موجب بروز علائم در مسیرران و بالای زانو می باشد ولی اگر درگیری عصب سیاتیک باشد مربوط به ریشه‌های L4&L5 هست که علائم کلینیکی در مسیر باسن پشت ران پشت ساق تا کف پا خود را نشان می دهند.

تشخیص بیرون زدگی دیسک کمر

بیمارانی که با علائم درد کمر و یا مشکلات اندام تحتانی مراجعه می‌کنند تحت بررسی مراحل زیر قرار میگیرند که عبارتند از:

۱- معاینه فیزیکی

معاینه فیزیکی بسیار مهم است که در آن پزشک با مانور های خاص در اندام تحتانی، عصب های پا را تحت فشار قرار می دهد تا واکنش آنها را نسبت به پوزیشن بررسی کند و در صورت درگیری عصبی علائم بیمار تشدید می گردد.

2- MRI

با انجام ام آر آی به طور دقیق مشکلات ساختمانی و وضعیت دیسک بیرون زده و میزان تنگی کانال مشخص می گردد.

۳- تست عصب و عضله

با انجام تست های نوار عصب و عضله، وضعیت تحریک رشته های عصبی و اختلالات فیزیولوژیک آن مشخص می گردد.

درمان بیرون زدگی دیسک کمر

درمان دیسک کمر بستگی به میزان بیرون زدگی دیسک و علائم و عوارض ایجاد شده دارد. این درمان ها در سه سطح هستند که در ذیل توضیح داده می شود.

1- Bulging

همانگونه که توضیح داده شد در این حالت دیسک برآمده می شود و درمان در این مرحله شامل استراحت، مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، مصرف داروهای شل کننده عضلانی و آب درمانی و توصیه های فیزیوتراپی می باشد و اگر پاسخ درمانی مناسب نبود از تزریقات ترانس فورامینال استفاده می شود.

2- Protrusion

همانگونه که توضیح داده شد در بیرون زدگی دیسک یا پروتروژن بیرون زدگی رخ داده ولی جداره دیسک پارگی نداشته و محتوای هسته دیسک بیرون از کانال ریخته نشده، در این مرحله می توان از لیزر داخل دیسک یا pldd استفاده نمود.

3- Extrusion

در پارگی دیسک یا اکستروژن جداره دیسک پاره شده هسته دیسک از محل پارگی بیرون زده وارد کانال شده و کانال دچار تنگی می گردد. درمان این وضعیت آندوسکوپی دیسک است که در آن قطعه بیرون زده برداشته شده و تنگی برطرف می گردد.

جراحی باز :

جراحی باز دیسک کمر تنها در درصد پایینی از دیسک ها اندیکاسیون دارد که شامل اختلالات اسفنکتری یا بی اختیاری ادرار و مدفوع (سندروم Caud equina ) و نیز تخریب رشته های عصبی می باشد.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

ریفلاکس اسید معده و درمان آن

ریفلاکس اسید معده چیست؟

بازگشت یا ریفلاکس اسید از معده به مری که در پزشکی به نام GERD (Gastroesophageal Reflux Disease) شناخته می شود شرایطی بسیار شایع بوده و حدود بیست درصد آمریکایی‌ها، با درجات مختلف، دچار آن هستند.

اما ریفلاکس اسید چگونه اتفاق افتاده و چرا اسید معده بالا میاد؟ مری لوله‌ای عضلانی به طول تقریبی ۲۵ سانتی متر است که حلق را به معده وصل می‌نماید. در انتهای مری یک دریچه (اسفنکتر) حلقوی عضلانی وجود دارد که به طور طبیعی اکثر اوقات باید بسته باشد و فقط هنگام عبور غذا یا مایعات از مری به معده باز گردد.

اگر این دریچه (Sphincter) در هنگام هضم غذا یا زمانی که اسید در معده وجود دارد باز شود، محتویات اسیدی معده به درون مری و به سمت بالا برمی گردند و احساس سوزش سر معده (Heartburn) را ایجاد می نمایند.

اسید معده بسیار قوی است و میزان اسیدیته آن بین عدد ۱ تا ۳ قرار می‌گیرد ؛ این میزان اسیدیته حتی می‌تواند فلزات را حل کند (اسیدیته آب و خون در حدود ۷ است – عدد صفر و یک نشانگر بسیار اسیدی و ۱۳ و ۱۴ نشانگر بسیار قلیایی هستند – مقیاس صفر تا ۱۴ است). مخاط‌های معده توانایی مقاومت در برابر این اسید قوی را دارند اما بافت مری نسبت به این میزان اسیدیته مقاوم نیست و در صورت تداوم تماس با اسید دچار آسیب خواهد شد.

این آسیب در ابتدا فقط به صورت احساس ناراحتی و سوزش است ولی در صورت عدم توجه می‌تواند به زخم مری و حتی خونریزی مری منجر شود که یک شرایط اورژانسی جدی پزشکی به شمار آمده و می‌تواند جان بیمار را تهدید نماید.

علاوه بر این، تحقیقات نشان داده‌اند که تماس مداوم مخاط مری با اسید معده می‌تواند به تغییر بافتی مخاط مری منجر گردیده و در دراز مدت شانس ابتلا به سرطان مری را در این افراد افزایش دهد (البته رابطه خطی مستقیم هنوز اثبات نشده است).

چگونه اسید معده را از بین ببریم؟

همانطور که عنوان شد، اسید معده بالا و ریفلاکس آن خطراتی جدی را برای سلامتی شما در پی خواهد داشت. اما راهکارهای طبیعی و بدون دارو برای کنترل و از بین بردن این شرایط وجود دارند که در این بخش به آن‌ها اشاره خواهیم کرد. بهترین راهکارها برای کاهش فوری اسید معده و جلوگیری از ریفلاکس آن عبارتند از:

راهکار طبیعی اول برای کاهش اسید معده: غذاهای تحریک کننده را کنار بگذارید

اگر بالا آمدن اسید معده برای شما مشکل ایجاد کرده است و مشکل را در رژیم غذایی می‎‌بینید، نباید از خود بپرسید که “برای کاهش اسید معده چه بخوریم” بلکه باید بپرسید “برای کاهش اسید معده چه نخوریم”. اولین قدم شما برای رفع اسید معده، اجتناب از خوردن غذا و نوشیدنی هایی است که این روند را تشدید می‌کنند.

مصرف الکل، قهوه و نوشابه را محدود کنید.

سر دسته مواد غذایی که باعث تشدید ریفلاکس اسید معده خواهند شد سه گروه عمده نوشیدنی‌ها هستند که الکل، قهوه و نوشابه های گازدار را شامل می‌شوند. الکل و قهوه اثر شل کنندگی قوی روی دریچه (Sphincter) مری دارند و باعث باز شدن آن و بازگشت غذا و اسید می گردند. قهوه و نوشابه‌های گاز دار ( و البته دوغ) خاصیت اسیدی دارند که مشکل ریفلاکس را تشدید خواهند کرد.

گاز درون نوشابه‌های گازدار نیز برای خروج از معده، به دریچه فشار مضاعف وارد کرده و فرآیند ریفلاکس را تشدید می‌کند. بهترین نوشیدنی برای افراد مبتلا به ریفلاکس فقط آب است که خاصیت اسیدی ندارد. بعضی از محققان توصیه می‌نمایند که آب با خاصیت قلیایی (Alkaline Water) نوشیده شود که در بعضی افراد می‌تواند مفید باشد.

نوشیدن حجم زیاد مایعات به همراه غذا برای افرادی که ریفلاکس دارند مضر است زیرا با افزایش حجم مواد داخل معده، شانس ریفلاکس را افزایش می‌دهد. قهوه نیز بهتر است ترجیحا با صبحانه میل شود و در طول روز به خصوص نزدیک به زمان خواب از آن اجتناب گردد.

از خوردن غذاهای تند، چرب و ترش بپرهیزید.

در میان غذا‌ها، غذاهای تند (Spicy)، چرب و یا بسیار ترش می‌توانند باعث ریفلاکس گردند. غذاهای زیاد سرخ شده و چرب، دیرتر هضم و از داخل معده تخلیه شده و به همین دلیل شانس ریفلاکس را افزایش می‌دهند. غذاهای تند باعث شل شدن دریچه (اسفنگتر) مری می شوند و غذاهای ترش و اسیدی با افزایش میزان اسیدیته معده این روند را تشدید می کنند.

فلفل، گوجه فرنگی، پرتقال، لیمو و توت فرنگی اگرچه دارای ویتامین C و منافع زیادی برای بدن می باشند، ولی اگر زیاد مصرف شوند ریفلاکس را تشدید می کنند.اگر از اهل آب پرتغال نوشیدن هستید، بهتر است آن را به همراه غذا و به میزان کم (نصف لیوان در یک وعده) مصرف کنید. گوشت های پرچرب یا غذاهای گوشتی چرب نیز به علت تاخیر در هضم غذا در معده این روند را تشدید می کنند.

راه کار طبیعی دوم برای کاهش اسید معده بالا: بعد از غذا دراز نکشید!

پس از غذا تا یک ساعت از دراز کشیدن پرهیز کنید. اگر نیاز به استراحت دارید، یکی دو بالش زیر سرتان بگذارید تا زاویه مری به معده حدود ۴۵ درجه باشد. شب‌ها نیز اگر به پشت می‌خوابید، از بالش بیشتر یا بلندتر استفاده کنید و اگر به پهلو می‌خوابید به پهلوی چپ بخوابید.

راه کار طبیعی سوم برای کاهش اسید معده بالا: وعده‌های خود را بیشتر کنید!

یکی از راه‌های درمان اسید معده زیاد این است که در عوض سه وعده بزرگ، وعده‌های بیشتر و کوچک‌تری را در روز میل نمایید. زمانی که معده پر باشد، شانس ریفلاکس اسید به مری بیشتر خواهد بود. بنابراین، توصیه می‌شود که در عوض وعده‌های بزرگ، تا جایی که می‌توانید وعده‌های غذایی خود را بیشتر و کوچکتر کنید.

راه کار طبیعی چهارم برای کاهش اسید معده بالا: وزن کم کنید

اگر اضافه وزن دارید وزن کم کنید زیرا اضافه وزن می‌تواند فشار روی اسفنکتر را برای بسته بودن کاهش داده و به ریفلاکس بیشتر اسید منجر گردد.

راهکار طبیعی پنجم برای کاهش اسید معده بالا: سیگار کشیدن را ترک کنید.

اگر سیگاری هستید، به فکر ترک کردن باشید زیرا نیکوتین می‌تواند قدرت اسفنکتر را برای بسته بودن تضعیف کند.

برای کاهش اسید معده چه بخوریم

با اینکه اصلی‌ترین روش کاهش اسید معده بالا دوری کردن از برخی غذاهایی است که در بالا به آن‌ها اشاره کردیم، اما خوردن برخی غذاها نیز می‌تواند به آرامش معده شما کمک کرده و راه حلی برای درمان اسید معده زیاد و ریفلاکس آن باشد.

در میان غذا‌ها، سبزیجات سبز رنگ (به جز فلفل ها) باعث کاهش و بهبود ریفلاکس می شوند (کاهو، خیار و سبزی خوردن بسیار مفیدند). مصرف سالاد نیز بسیار مفید است، ولی کمترین میزان سس (dressing) و مواد ترش افزودنی باید اضافه گردند. توصیه آخر ما به خوانندگان، استراحت به میزان کافی و کاهش استرس است که باعث کاهش ترشح اسید معده و کاهش ریفلاکس و علائم ناخوشایند آن میگردد.

کاهش فوری اسید معده

علاوه بر راهکارهای ذکر شده، اقدامات زیر نیز می‌تواند به عنوان روشی برای درمان اسید معده زیاد مفید بوده و در کم‌ترین زمان ممکن، سوزش ناشی از آن را کاهش داده یا از بین برند.

روش کاهش فوری اسید معده شماره یک: لباس‌های خود را آزاد کنید

گاهی اوقات ممکن است که بر اثر فشار لباس تنگ به شکم شما ریفلاکس اسید معده رخ دهد. بنابراین، در صورت احساس سوزش حتما کمربند خود را شل کرده و لباس‌های تنگ را در بیاورید.

روش کاهش فوری اسید معده شماره دو: صاف بایستید

موقعیت بدن شما در بالا آمدن اسید معده تاثیر بسیار زیادی دارد. اگر نشسته یا خوابیده احساس سوزش می‌کنید سریعا بایستید و اگر از قبل ایستاده‌اید تلاش کنید که صاف‌تر بایستید.

روش کاهش فوری اسید معده شماره سه: محلول آب لیمو عسل را امتحان کنید

مخلوط آب با مقدار کمی آب لیمو بعلاوه عسل و می‌تواند سوزش معده و اثرات بالا زدن اسید را کاهش دهد.

روش کاهش فوری اسید معده شماره چهار: چای زنجبیل بنوشید

خواص ضد التهابی زنجبیل می‌تواند معده شما را آرام کرده و علائم ریفلاکس را کاهش دهد. بنابراین، مصرف چای یا جوشانده زنجبیل هنگام سوزش معده مفید خواهد بود.

وسط غذا آب ننوشید و بعد از غذا نیز بلافاصله نخوابید، این دو عمل باعث برگشت اسید معده سوزش مری خواهد شد.

کلام آخر

زمانی که دریچه حلقوی عضلانی انتهای مری هنگام هضم غذا یا زمانی که اسید در معده وجود دارد باز شود، محتویات اسیدی معده به درون مری و به سمت بالا باز خواهند گشت که از چنین اتفاقی تحت عنوان ریفلاکس اسید معده یاد می‌شود که با احساس سوزش سر معده همراه خواهد بود. برای رفع اسید معده بهتر است که از خوردن برخی غذاها مثل غذاهای تند، چرب یا خیلی ترش و یا نوشیدن نوشیدنی‌های گازدار، قهوه و الکل پرهیز کرده و همچنین عادات روزانه مثل دراز کشیدن بعد از غذا خوردن را کنار بگذارید.

نگارش گردآورنده: رضا رحیمی

Sources:

healthline.com

webmd.com

hopkinsmedicine.org

راهنمایی تخصص های پزشکی و کاربرد هر رشته تخصص

برای اکثر بیماران سوال است که معنی هر تخصص در علم پزشکی چیست و هر متخصص دقیقا چه کاری انجام می دهد. و برای مشکل خود باید به چه متخصصی مراجعه کند. در ادامه با انواع تخصص ها آشنا میشوید.

👈تقسیم بندی انواع تخصص های پزشکی و کاربرد هر یک

باید توجه داشت که پزشکان متخصص به دو دسته ی متفاوت تقسیم بندی می شوند . پزشکان جراح ( که علم آنها زیر مجموعه ی علوم جراحی بوده و وظیفه ی جراحی یک بافت را بر عهده دارند ). و پزشکان غیر جراح ( که علم آنها برای کنترل و نظارت و بهبود عملکرد یک بافت میباشد ) . ممکن است برای یک بافت یا عضو در بدن دو تخصص متفاوت وجود داشته باشد . به عنوان مثال مشکلات کلیه توسط دو تخصص نفرولوژیست و ارولوژیست درمان می شود و یا مشکلات قلبی توسط جراح قلب و کاردیولوژیست درمان می شود. که این تخصص ها با یکدیگر تفاوت داشته و از دو زیر شاخه ی متفاوت می باشند .
برای درک بهتر این تخصص ها در زیر لیست انواع تخصص ها و گرایشات پزشکی ( جراحی و غیر جراحی ) و کاربرد هر یک و معنی هر تخصص ذکر شده :

👈ارولوژیست Urologist

شاید برای شما هم سوال باشد که ارولوژیست یا یورولوژیست چیست و چه کاری انجام میدهد . پزشک ارولوژی پزشکی است که اصطلاحا به پزشک و متخصص کلیه و مجاری ادرار و تناسلی گفته می شود .

اورولوژی تخصصی در زمینه جراحی است و اورولوژیست در تشخیص، کنترل و درمان اختلالات مجاری ادراری زنان و مردان تخصص دارد. همچنین اورولوژیست بیماری های سیستم تناسلی مردان را نیز درمان می کند.
چه زمانی باید به اورولوژیست مراجعه شود؟
به طور معمول بیماران در موارد زیادی به اورولوژیست مراجعه می کنند. شایع ترین آن ها عبارتند از:

اختلال مجاری ادرار
مشکلات مثانه
بیماری های مربوط به حالب (میزنای)
عیب های آناتومی که بر روی عملکرد کلیه اثر می گذارد
بیماری هایی که بر اندام های تناسلی مرد اثر می گذارد

به طور خلاصه، اگر مشکل در عملکرد کلیه دارید به نفرولوژیست و اگر مشکل مجاری ادراری یا سنگ کلیه و مشکلات تناسلی دارید. به اورولوژیست مراجعه کنید ولی اگر هر دو ناحیه آسیب دیده باشد ممکن است لازم شود توسط هر دوی آن ها معاینه شوید.

تفاوت های بین اورولوژی و نفرولوژی چیست؟
درمان دارویی و جراحی اختلالات مجاری ادرار و سیستم تناسلی مردان با اورولوژی ارتباط دارد ولی درمان دارویی عملکرد و اختلال کلیه ها به نفرولوژی مربوط است.
نفرولوژیست پزشکی است که جراحی نمی کند در حالی که اورولوژیست جراحی نیز انجام می دهد.
اورولوژیست با مجاری ادراری و نفرولوژیست با بیماری های کلیه ها در ارتباط است.
اورولوژی در مقایسه با نفرولوژی بسیار وسیع تر است.

👈نفرولوژیست Nephrologist

نفرولوژی و نفرولوژیست

نفرولوژی یکی از فوق تخصص های طب داخلی است و نفرولوژیست پزشکی است که برای تشخیص و کنترل بیماری های کلیوی آموزش دیده است. نفرولوژیست جراح نیست به همین دلیل برای درمان بیماری های کلیوی از روش های دیگری شامل دیالیز، مصرف دارو، متعادل کردن مایعات در بدن، تنظیم الکترولیت و تنظیم فشار خون استفاده می کند
چه زمانی باید به نفرولوژیست مراجعه شود؟

عدم تعادل الکترولیت در بدن
فشار خون بالا
نارسایی شدید کلیه
عفونت مزمن ادرار
بیماری های مزمن کلیه

👈اندرولوژیست Andrologist

آندرولوژی ٬ یک زیر شاخه از تخصص ارولوژی است که به تشخیص و درمان اختلالات و مشکلات سیستم تناسلی و تولید مثل مردان کمک می کند . و با روش های جراحی و دارویی مشکلاتی چون ناتوانی در نعوظ یا ناتوانی جنسی و ناباروی مردان را درمان میکند .

👈متخصص بیهوشی Anesthesiologist

این متخصصین برای عمل های جراحی در کنار متخصصین جراح فعالیت می کنند و در تمام طول مدت جراحی در اتاق عمل به پروسه ی جراحی نظارت داشته و شرایط بیمار را مانیتور و کنترل می کنند . آنها برای اداره بیهوشی در طول عمل جراحی و پس از آن برای کمک به عوارض ناشی از داروهای بیهوشی فعالیت دارند.

👈متخصص بیماری های غدد Endocrinologist

این رشته که یک نوع تخصص غیر جراحی است به بررسی و کنترل و درمان مشکلات تیروئید، مشکلات هورمونی و یا هر گونه مشکل با سیستم غدد درون ریز می پردازد .متخصص غدد پزشکی است. که بیماری‌ها و اختلالاتی نظیر کمبود تولید هورمون تیروئید یا پرکاری تیروئید را درمان می‌کند و با غدد درون‌ریز بدن سروکار دارد. کنترل دیابت و مسائل مربوط به کوتاهی قد و یا پرموئی در خانمها ٬ کمبود وزن در کودکان، بلوغ زودرس و دیررس و سایر بیماریهای غدد درونریز به این گروه از پزشکان مربوط می باشد.

👈متخصص گوش و حلق و بینی ENT Specialist

این رشته که از دسته ی رشته های جراحی می باشد مشکلات گوش، بینی و گلو را درمان می کند. جراح گوش و حلق یک متخصص است که عمل های جراحی در این بخش از آناتومی انجام می دهد. تشخیص و درمان و جراحی های گوش فک و صوت و بینی و لوزه بر عهده این جراحان است البته کارهای مربوط به دندان معمولا توسط دندانپزشکان انجام می دهند. این رشته نیز خود زیر شاخه هایی چون جراحی پلاستیک ٬ فوق سینوس ٬ فوق گوش و … دارد

👈متخصص زنان Obstetrician

این رشته که نوعی رشته ی جراحی محصوب می شود در زمینه زنان از سیستم تولید مثل زنان، زایمان، سزارین و غیره را انجام می دهد. هر مشکلی در دستگاه تناسلی خانم‌ها و درمان آن مربوط به حوزه فعالیت پزشک متخصص زنان و زایمان می‌شود. تشخیص و درمان و جراحی های رشته زنان در دوران باروری و انجام سزارین و زایمان طبیعی و نیز نازائی زنان ( نازایی مردان به ارولوژیست و آندرولوژیست مربوط است ) به این گروه پزشکان ارتباط دارد.شخیص، درمانبیماری های زنان در دوران قبل از بلوغ، باروری، یائسگی، انجام سزارین و زایمان طبیعی، نازایی، درمان سرطان های دستگاه تناسلی زنانه، ، اختلالات قاعدگی، کیست های تخمدان و.. . بر عهده متخصصان جراحی زنان و زایمان است این تخصص زیر شاخه هایی مانند جراحی سرطان دستگاه تناسلی زنان ، جراحی ای. وی. اف و لاپاراسکوپی زنان ، نازایی و ای. وی. اف زنان و فلوشیپ پریناتولوژی (طب مادر و جنین) دارد .

👈متخصص اطفال Pediatrician

این پزشکی است که هر بیماری را از بدو تولد کودکان و نوجوان درمان می کند.متخصص اطفال همان‌طور که از اسمش پیدا است، در زمینه‌ی درمان کودکان و نوزادان فعالیت می‌کند. تشخیص و درمان بیماریهای کودکان و نوزادان (زیر ۱۵ سال) مربوط به این رشته است این رشته فوق تخصصهای متعددی دارد شامل : نوزادان (که به بیماریهای متولیدن تا یکماه می پردازد)٬ خون و سرطان کودکان٬ ایمنولوژی و آلرژی کودکان ٬ گوارش کودکان ٬ عفونی کودکان ٬ غدد کودکان ٬ روانپزشکی کودکان ٬ قلب کودکان و …..

👈ارتوپد Orthopedist

تمامی مشکلات مربوط به استخوان از قبیل ورم مفاصل و پوکی استخوان به پزشک جراح ارتوپدی مربوط است .درمان بیماری‌ها و اصلاح ناهنجاری‌های مربوط به استخوان‌ها و مفاصل در این شاخه جای دارد . این پزشک در زمینه تشخیص و درمان مشکلات استخوان و یا شکستگی استخوان فعالیت دارد. در ایران به این متخصصین یا جراحان ٬ جراح استخوان و مفاصل هم می گویند . ارتوپدی به شاخه‌ها و تخصص های متعددی تقسیم می‌گردد: جراحی ستون فقرات ٬ جراحی کتف شانه و دست ٬ جراحی تعویض مفاصل زانو و لگن ٬ ارتوپدی اطفال ٬ پزشکی ورزشی ٬ جراحی پا و مچ پا ٬‌ جراحی تومورهای استخوانی و …..

👈متخصص داخلی Internal Medicine Specialist

این پزشکان مسئول تشخیص هر بیماری و مدیریت آنها با درمان غیر جراحی هستند. اینها معمولا بیماری های غیر معمول و یا جدی هستند. متخصص داخلی ، بیماری های داخلی را تشخیص و درمان می کند . بیماری های داخلی ارگان های مختلفی از بدن را درگیر می کنند که باید برای درمان هر ارگان به متخصص مربوط به آن ارگان از بدن مراجعه کنیم . برای درمان کبد به متخصص کبد و برای درمان کلیه به متخصص کلیه . در قدیم این رشته زیر شاخه نداشت و متخصصان داخلی همه بیماری های داخلی را ویزیت می کردند ، از زیر شاخه های این رشتهمی توان به فوق تخصص های : گوارش و کبد ٬‌روماتولوژی ٬ قلب و عروق ٬ نفرولوژی ٬ هماتولوژی و آنکولوژی ٬ غدد ٬ ریه و ….

👈جراح عمومی General Surgeon

از تخصص‌های پزشکی است که به درمان بیماری‌های قسمت‌های مختلف بدن انسان باتکیه بر استفاده از روش‌های درمانی جراحی می‌پردازد. تأکید این رشته، کار بر روی تروماها، بیماری‌های دستگاه گوارش، شکم، گردن، غدد درون‌ریز، عروق محیطی و پستان می‌باشد.

این رشته برخلاف نامش، تخصص جراحی‌ای است که بر اندام‌های شکمی (مانند روده‌ها) تمرکز دارد، که شامل مری، معده، روده باریک، روده بزرگ، کبد، لوزالمعده، کیسه صفرا و مجاری صفراوی، و اغلب غده تیروئید است . جراحان عمومی همچنین با بیماری‌های دربردارندهٔ، پستان، و ….. سروکار دارند. آن‌ها عمدتاً با تنه ی بدن سروکار دارند از آنجا که متخصصین جراحی عمومی در بسیاری از مراکز دنیا، اولین سطح ارائه خدمات به بیماران تصادفی و اورژانس‌های تهدید کننده حیات می‌باشند، دامنه فعالیت‌ها و توانایی شان بسیار وسیع است .
متخصصین جراحی عمومی به این سبب عمومی نامیده می‌شوند که قادر به جراحی همه اعضای بدن می‌باشند و این رشته تنها رشته از رشته‌های تخصصی جراحی است که در آن اصول جراحی آموزش داده می‌شود. رشته هایی چون : جراحی پلاستیک و زیبایی ٬ جراحی لاپروسکوپی ٬‌ جراحی پستان ٬ جراحی روده بزرگ ( فوق تخصص کلورکتال ) ٬ جراحی کودکان ٬‌ فوق تخصص جراحی عروق ٬ فوق تخصص جراحی قلب ٬ فوق تخصص جراحی سرطان ٬ فوق تخصص جراحی قفسه سینه ٬ فوق تخصص جراحی کولون، رکتوم و بیماری های مقعد٬ …. زیر مجموعه ی این تخصص می باشد .

👈متخصص قلب و عروق Cardiologist

پزشک متخصص قلب برای درمان هر گونه مشکل با بیماری های قلبی و بیماری های قلبی و عروقی می باشد.به عبارت ساده تر، متخصص قلب و عروق پزشکانی هستند که قلب و عروق خونی را بررسی می کنند. متخصص قلب و عروق متخصصی است که به عنوان مشاور سایر پزشکان عمل می کند. متخصص قلب و عروق حملات قلبی، نارسایی قلبی و اختلالات ریتم قلب را درمان می کنند. تخصص آنها برای روش هایی مانند سوند قلبی، آنژیوپلاستی بالون و جراحی قلب مورد نیاز است. متخصص قلب با جراح قلب متفاوت است و جراحی های قلب توسط جراح قلب انجام میشود که زیر شاخه ی متخصصین جراح می باشد.

👈جراح قلب و عروق Cardiovascular Surgeon

جراحی قلب شاخه‌ای از علم جراحی است و جراح قلب بر روی قلب و عروق اعمال جراحی انجام می دهد . این جراحی غالباً برای درمان بیماری‌های ایسکمیک قلب (مثل جراحی کنارگذر شریان کرنری)، اصلاح عیوب مادرزادی قلب یا درمان بیماری‌های دریچه‌های قلب ٬ پیوند قلب ٬جراحی عروق بزرگ و عروق گردن ٬ فعالیت میکند . این رشته زیر مجموعه ی جراحی عمومی بوده و پس از گذراندن دوره ی تخصص جراحی عمومی فرد در یکی از فوق تخصص های جراحی قلب میتواند تحصیل کند و جراحی های قلب خودش به چندین دسته ی متفاوت تقسیم میشود مثل جراحی قلب اطفال و ….

👈متخصص گوارش و کبد Gastroenterologist & Hepatologist

دکتر برای بیماری های مربوط به سیستم گوارش از جمله مشکل شایع التهاب معده و بازگشت اسید به مری را درمان می کنند متخصص گوارش و کبد به بررسی و درمان بیماریهای دستگاه گوارش آندوسکوپی و کلونوسکوپی و نیز درمان بیماریهای کبد و …. می پردازد . متخصص گوارش و کبد بیماری های دستگاه گوارش، کبد و پانکراس را تشخیص و درمان می کند. آندوسکوپی و کولونوسکوپی سیستم گوارش بر عهده ی این متخصصان است .

👈فوق تخصص ریه Pulmonologist

پزشکی که مسئول تشخیص و درمان وضعیت ریه در بیماران و یا درمان بیماران بستری شده در بخش مراقبت های ویژه ICU با پشتیبانی از دستگاه تنفس مصنوعی می باشند.این متخصص با بیماری‌های درگیرکننده مجاری تنفسی سروکار دارد. این پزشک متخصص داخلی و فوق ریه می باشد .

👈متخصص پوست Dermatologist

این تخصص هر بیماری مربوط به پوست و ضمائم آن مانند مو، ناخن و غیره را درمان می کند .درمان حساسیت های پوستی و خال ها و …. بر عهده ی این متخصصین است .

👈ایمونولوژیست Immunologist

این یک دکتر مسئول بررسی مشکلات سیستم ایمنی بدن و هر رفتار مرتبط با آن است. مانند بیماریهای خودایمنی، حساسیت، نقص ایمنی، واکسیناسیون و مشکلات آن ونظارت بر عملکرد بدن پس از پیوند اعضاء و …..

👈روماتولوژیست Rheumatologist

پزشک متخصص بیماریهای اتوایمیون و بیماریهای حساسیتی می باشد.این متخصصین به مطالعه و درمان بیماری‌های بافت همبند و استخوان‌ها بدن انسان توجه دارد. مثل التهاب مفاصل ٬ بیماری‌های استخوان ٬ بیماری‌های بافت همبند و ….. . شناخت و درمان بیماریهای مفاصل و عضلات و گروه بیماریهای رماتولوژی و پوکی استخوان برعهده این پزشکان می باشد.

👈چشم پزشک Ophthalmologist

این پزشک که بیماریها و نقص های مختلف چشم و جراحی های مختلف چشم را انجام می دهد. این تخصص با آناتومی، فیزیولوژی و بیماریهای چشم، پلک و مجرای اشکی سر و کار دارد. یک متخصص چشم در تشخیص و درمان بیماریهای طبی و جراحی چشم انسان مهارت دارد. چشم انسان می‌تواند دچار حوادث و بیماریهای مختلف گردد مانند عفونت میکروبی چشم، آب سیاه، آب مروارید، گل مژه، دکولمان شبکیه و … در ایران این رشته دارای چند دوره ی متفاوت است، از جمله استرابیسم (انحراف چشم)، قرنیه و سگمان قدامی، گلوکوم (آب سیاه)، ویتره و رتین (شبکیه)و ….

👈انکولوژیست یا خون و سرطان شناس Hematologist & Oncologist

متخصص سرطان و خون در بالغین . پزشک متخصص است که در تشخیص و درمان بیماران مبتلا به سرطان با استفاده از دارو، شیمی درمانی رادیوتراپی و در جایی که نیاز به مداخله جراحی باشد اقدام می کند. اگر مبتلا به سرطان هستید، یک متخصص انکولوژیست بر اساس گزارشات آسیب شناسی دقیق، یک برنامه درمانی را طراحی خواهد کرد که می گوید چه نوع سرطانی و چه میزان ایجاد شده است، چقدر سریع احتمال دارد که گسترش یابد و چه قسمت هایی از بدن شما درگیر باشد.

👈متخصص مغز و اعصاب یا نورولوژی Neurologist

این دکتر اختلالات مغزی مختلف، از جمله، بیماری پارکینسون و بیماری آلزایمر را درمان می کند.متخصص مغز و اعصاب یا نورولوژی، پزشکی است که در زمینه بیماری های مغز و اعصاب و ستون فقرات تخصص دارد البته بیماری هایی که برای درمان آنها نیازی به جراحی نیست. به طور کلی میتوان گفت یک متخصص مغز و اعصاب یا نورولوژیست قادر است به درمان غیرجراحی بیماری های مغزی و بیماری های ستون فقرات بپردازد.اینگونه پزشکان هیچگونه عمل جراحی انجام نمی دهند و در صورتی که علائم بیماری فرد به حدی برسد که بیمار نیاز به جراحی داشته باشد در این صورت متخصص مغز و اعصاب بیمار را به یک جراح مغز و اعصاب ارجاع می دهد. زیر مجموعه های این رشته عبارت است از ٬ درد ٬ ام اس ٬ سکته مغزی ٬ نوروفیزیولوژی و ….

👈جراحان مغز و اعصاب Neurosurgeon

جراح مغز و اعصاب یا نوروسرجری پزشکی است که با اعمال جراحی به درمان بیماری های مغز و اعصاب و ستون فقرات می پردازد. درمان و جراحی تومورهای مغزی و نخاعی، درمان های اختلالات عروقی مغز، ضایعات و صدمات نخاعی، درمان و جراحی دیسک کمر و گردن از جمله اختلالاتی هستند که یک جراح مغز و اعصاب به درمان و جراحی آن ها می پردازد.
برای درمان بیماری های شایع مغزی همچون تشنج، بیماری صرع، پارکینسون، ام اس و سکته مغزی بهتر است به یک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.این پزشکان متخصص در انجام اعمال جراحی در بیماری های سیستم عصبی مرکزی و محیطی و مغز کار می کنند و جراحی های مغز و نخاع درمان ضربه های مغزی و تومورهای مغز و نخاع به این گروه از جراحان ارتباط دارد. این رشته خود شاخه های متفاوتی دارد مثل : جراحی قاعده جمجمه ٬ استرو تاکسی ٬ ستون فقرات و ….

👈متخصص بیماری های عفونی Infectious Disease Specialist

متخصص بیماری های عفونی و گرمسیری که به انها متخصص بیماری های عفونی نیز گفته می شود ٬‌بیماری های ناشی از ویروس ها، باکتری ها، قارچ ها، انگل ها و شیوع بیماری های همه گیر تشخیص می دهد.تشخیص و درمان و پیشگیری بیماریهای عفونی ناشی از میکروارگانسیم ها بر عهده این گروه پزشکان است با توجه به مسری بودن این بیماریها اهمیت این رشته در کنترل اپیدیمی های بیماری و هدایت مراکز تصمیم گیری بهداشتی در کشور بسیار مهم است. این رشته با فوق تخصص عفونی اطفال و … متفاوت است و همانطور که گفته شد فوق تخصص عفونی اطفال پزشک متخصص اطفالی است که فوق تخصص عفونی اطفال را گذرانده است . این رشته نیز خود زیر مجموعه های متفاوتی چون : فوق تخصص آسم و آلرژی ٬‌فوق تخصص ایمنی و الرژی و … می باشد

👈میکروبیولوژی Microbiologist

میکروبیولوژیست یک دکتر که در مورد علل، تشخیص و درمان بیماری های عفونی که در آن میکروب های درگیر هستندکار میکند.این متخصص دربارهٔ شکل، ترکیب، ویژگی‌ها و بیماری‌زایی ریزسازواره‌ها (میکروارگانیسم‌ها) یا جانداران بسیار ریز تحقیق و بررسی می‌کند.

👈رادیولوژسیت Radiologist

دکتر متخصص برای استفاده از اشعه X و یا فن آوری های تصویربرداری دیگر به منظور تشخیص بیماری های مختلف است.این رشته به تشخیص بیماریتها با کمک رادیولوژی سونوگرافی داپلر رادیوگرافی CT SCAN و MRI و … می پردازد.

👈متخصص پرتو درمانی Radiotherapist

نوعی تخصص پزشکی است که با کمک علم پرتودرمانی به درمان سرطان ها و … می پردازد .

👈پزشک اورژانس Emergency Meddicine Specialist

این پزشکان وظیفه ی رسیدگی به تروما و شرایط اورژانسی در اتاق اورژانس (ER) را دارا می باشند. در اروژانس آنها مسيول بررسی و تشخیص اولیه ی استخوان شکسته، سوختگی، ضربه مغزی، حمله قلبی، تروما، حوادث و غیره بوده و درمان اولیه را برای بیمار فراهم کرده ٬ سپس بیمار را به متخصص مربوطه ارجاع می دهند .

👈متخصص اعصاب و روان Psychiatrist

تشخیص و درمان سایکوزها و نورزها روانپریشی ها و اختلالات خلقی و وسواسها و اختلالات خواب و … از وظایف این گروه از پزشکان است.هر شخص مبتلا به بیماری های روانی مانند اسکیزوفرنی، افسردگی و مشکلات اضطراب توسط روان پزشک عمومی درمان می شود. این متخصصین که پزشکی عمومی خوانده و سپس متخصص روان پزشکی شده اند با تجویز دارو میتوانند اختلالات روانی در فرد را کنترل و درمان کنند ( باید توجه داشت که کارشناس روانشناسی ٬ روانکاوری ٬ …. رشته های دیگر غیر پزشکی بوده که مجوز تجویز دارو نداشته و با گفتگو و روش های دیگر به درمان بیمار کمک می کنند که خود شامل زیر گرایش های دیگری چون سکس تراپیست ٬ زوج درمان ٬‌مشاور کودک و … میباشند .)

👈متخصص طب فیزیکی و توانبخشی Physiologist

فیزیولوژیست یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی است که در فیزیولوژی و بازتوانی کمک می کند و به درمان غیر جراحی بیماری های عضلانی ٬‌اسکلتی و مفصلی می پردازد.

👈متخصص پاتولوژی Patologist

آسیب ‌شناسی بالینی یکی از تخصص‌های پزشکی است . که به امر تشخیص بیماری‌ها بر پایه مطالعه و بررسی مایعات و سایر نمونه‌های اخذ شده از بدن همانند ادرار، خون، مدفوع و … می‌پردازد . این متخصصین در آزمایشگاه ها فعالیت کرده و مسئول بررسی نمونه های گرفته شده از بدن بیماران هستند .

باید توجه داشت برخی تقسیم بندی تخصص ها و فوق تخصص ها در ایران با خارج از کشور متفاوت می باشد .وبرخی تخصص ها مثل متخصص علوم آزمایشگاهی و متخصص کالبد شکافی و دندان پزشکی و زیر مجموعه های آن ٬ داروسازی و …. در این لیست ذکر نشده است.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

آشنایی با ستون مهره ها و عملکرد آن

آناتومی ساختمان استخوانی کمر

هر مهره شامل یک تنه استخوانی در جلو و یک قوس استخوانی در عقب است. قوس استخوانی در واقع تشکیل کانال نخاعی را می‌دهد که نخاع و اعصاب نخاعی در داخل آن قرار می‌گیرد. مهره های کمر انسان از بقیه مهره های بدن انسان بزرگ تر هستند.

شکل 1 - ستون فقرات طبیعی دارای سه منحنی است .
ستون فقرات از نیمرخ به شکل S است. عضلات و لیگامان ها ستون فقرات ما را تثبیت میکنند.

ساختمان استخوان های کمر(ستون فقرات)

ستون فقرات از 33 استخوان جداگانه ساخته شده است که به هر کدام از آنها یک مهره گفته می شود. ستون ستون فقرات در واقع قسمت مهم اسکلت بدن انسان است و پشتیبانی اصلی از بدن شما را فراهم می کند. به شما این امکان را می دهد که در حالی که از نخاع در برابر صدمه محافظت می کنید ، حرکات مختلف از قبیل خم شدن به جلو وعقب چپ و راست داشته باشید بدون اینکه علائم عصبی پیدا کنید. ستون فقرات از قسمتهای مختلف تشکیل شده است شامل :

۱-ماهیچه ها
۲- استخوان های مهره
۳- تاندون ها
۴-رباط های قابل انعطاف
۵- نخاع و اعصاب بین مهره ای

با این وجود ، هر یک از این ساختارهای تحت تأثیر فشار ، آسیب یا بیماری می توانند باعث درد شوند.

قوس های ستون فقرات

هنگامی که از نیمرخ نگاه می‌کنیم ، ستون فقرات افراد بزرگسال دارای یک منحنی طبیعی S شکل است. همانطور که در شکل 1 مشاهده می کنید نواحی گردن و کمر دارای یک منحنی مقعر خفیف هستند ، و قسمتهای قفسه سینه و ساکرال دارای یک منحنی محدب هستند. منحنی ها مانند فنر کار می کنند تا

۱- شوک وارد شده به ستون فقرات را حفظ کنند.
۲- تعادل را حفظ کنند.
۳- محدوده حرکتی را در طول ستون فقرات ایجاد کنند.

عضلات شکمی و پشتی نقش مهمی در حفظ منحنیهای طبیعی ستون فقرات دارند. در واقع منحنی های افراد مختلف با هم متفاوت است و بعضی از افراد منحنی های خود را در حالت طبیعی و خوب نگه می‌دارند که اصطلاحاً گفته می شود که حالت بدن آنها حالت ورزشکاری و خوب است حالت بدن را Posture می نامند. پوسچر خوب شامل تمرین بدن برای ایستادن ، راه رفتن ، نشستن در وضعیت صحیح است. به طوری که در حین حرکت یا فعالیت های بدنی ، کمترین فشار روی ستون فقرات قرار می گیرد. وزن بیش از حد بدن ، عضلات ضعیف می توانند در حالت یا پوسچر بدن اثر بگذارند.

شکل 2- قوس یا گودی کمر

قوس کمر (یا گودی کمر) ما چگونه تشکیل می‌شود ؟

مهره های کمر انسان مانند آجرهایی هستند که به‌ شکل مکعب هستند ولی دیسک ها مانند ملات بین آجرها هستند که به‌ شکل کوه هستند. بنابراین قوس کمرانسان به این ترتیب درست می‌شود. قوس کمر یا گودی کمر بسیار مهم است و باعث ایستادن انسان در حالت طبیعی می شود.قوس کمر یا گودی کمر انسان اگر از بین برود انسان دچار درد شدید کمر می شود.

عضلات

دو گروه اصلی ماهیچه ای که بر ستون فقرات تأثیر می گذارند ، اکستنسورها و فلکسورهاهستند. عضلات اکستانسور ما را قادر به ایستادن و بلند کردن اجسام می کند. عضلات اکستانسور به پشت ستون فقرات وصل شده اند. در واقع ستون فقرات را به عقب خم می کنند. عضلات فلکسور در قسمت جلویی ستون فقرات هستند و عضلات شکمی را نیز شامل می شوند. این ماهیچه ها ما را قادر به خم شدن به جلو می کنند و در بلند کردن اجسام و کنترل قوس در قسمت پایین کمر مهم هستند. عضلات فلکسور در واقع ستون فقرات را به جلو خم می کنند.

عضلات ستون فقرات ما را تثبیت می کند. ماهیچه های ضعیف یا شکم بزرگ می تواند تمام بدن شما را از حالت تراز خارج کند. باعث وارد شدن استرس زیادی به ستون فقرات شود.

شکل 3 - یک مهره سه قسمت دارد: تنه ،قوس مهره و زواید عرضی

مهره ها

مهره ها 33 استخوان جداگانه هستند که به یکدیگر می پیوندند تا ستون فقرات را تشکیل دهند. مهره ها شماره گذاری شده و به مناطقی تقسیم می شوند:
۱- گردن
۲- قفسه سینه
۳- کمر
۴- ساکروم
۵- کوکسی (شکل 2).
از ۳۳ استخوانی که ستون فقرات ما را تشکیل می دهد، فقط 24 استخوان قابل حرکت هستند. مهره های ساکروم و کوکسیکس بهم وصل شده اند.

گردن

عملکرد اصلی ستون فقرات گردن حمایت از وزن سر (حدود ۵ کیلوگرم ) است. هفت مهره گردن از C1 تا C7 شماره گذاری شده اند. مهره های گردن را با حرف انگلیسی C نشان می دهند که از کلمه سرویکال Cervical یعنی گردن گرفته شده است. گردن به دلیل داشتن دو مهره اختصاصی که به جمجمه وصل می شوند بیشترین دامنه حرکت را در ستون فقرات دارد. اولین مهره (C1) اطلس استخوان حلقه ای شکل است که مستقیماً به جمجمه متصل می شود.به کمک این مهره ما می توانیم سر خود را به جلو و عقب ببریم به عبارت دیگر این مفصل حرکت "بله" یا "وقتی حرف کسی را تایید می‌کنیم سر خود را تکان میدهیم (حالت تایید) را فراهم می کند. مهره دوم (C2) دارای یک برآمدگی بنام odontoidادنتوئید است که در داخل قوس مهره اطلس می چرخد به همین جهت است که ما می‌توانیم با کمک مهره دوم گردن سر خود را به طرف شانه های خود بچرخانیم است. یا در حالتی که " نه "می خواهم بگوییم و گردن خود را به عقب می بریم از این مهره کمری کمک می گیریم.

قفسه سینه (پشتیچ)

کارکرد اصلی ستون فقرات قفسه سینه نگه داشتن قفس دنده و محافظت از قلب و ریه ها است. دوازده مهره قفسه سینه از شماره T1 تاT12 شماره گذاری شده است. مهره های پشتی را با حرف انگلیسی T نشان می‌دهند که از Thoracic توراسیک گرفته شده است دامنه حرکت در ستون فقرات قفسه سینه محدود است.

کمر

کارکرد اصلی ستون فقرات کمر تحمل وزن بدن است. پنج مهره کمری به شماره L1 تا L5شماره گذاری می شوند. این مهره ها بزرگتر از بقیه مهرها هستند و استرسی که در اثر بلند کردن و حمل اجسام سنگین را خنثی می کنند.‌

استخوان ساکروم

عملکرد اصلی ساکروم اتصال ستون فقرات به استخوان لگن (ایلیاک) است. پنج مهره ساکرال وجود دارد که به هم چسبیده اند. آنها به همراه استخوان های ایلیاک ، حلقه ای را تشکیل می دهند که به آن لگن می گویند.

ناحیه Coccyx کوکسیکس یا دنبالچه

در این استخوان چهار استخوان مهره بهم وصل (فیوز شده ) است. coccyx باعث اتصال به رباط ها و عضلات کف لگن می شود.

در حالی که مهره های هر ناحیه از ویژگی های منطقه ای منحصر به فرد برخوردار هستند ، سه بخش عملکردی هر مهره که در شکل 3مشاهده می کنید:

۱-تنه مهره به شکل طبل طراحی شده برای تحمل وزن و فشار طراحی شده است . (بنفش)
۲- یک قوس استخوانی که از نخاع (سبز) محافظت می کند
برجستگی ستاره ای شکل که جهت چسبیدن عضلات طراحی شده اند (برنزه)

شکل 4 - دیسک ها از یک مرکز ژله مانند به نام هسته دیسک
و یک حلقه بیرونی فیبری به نام حلقه دیسک ساخته می شوند.

دیسک های بین مهره ای

هر مهره در ستون فقرات شما توسط یک دیسک بین مهره ای جدا می شود. دیسک ها مانند تایر ماشین شعاعی طراحی شده اند. حلقه بیرونی که آنولوس نامیده می شود ، نوارهای فیبری متقاطع دارد ، دقیقاً شبیه سیم هایی که در داخل لاستیک اتومبیل به هم بافته شده اند. این باندها بین بدن هر مهره وصل می شوند. در داخل دیسک یک مرکز ژلاتینی به نام هسته وجود دارد که فشار زیادی را که فشار زیادی دارد، دقیقاً مانند تیوب لاستیک (شکل 4).
دیسک ها مانند فنر عمل می کنند. هسته هنگام حرکت ، مانند یک بلبرینگ عمل می کند ، و به تنه مهره ها اجازه می دهد تا به جهات مختلف حرکت کنند. هسته مانند یک اسفنج آب را جذب و پس می دهد. هسته دیسک در شب ها آب خود را از دست می دهد. صبحها که از خواب بر می خیزیم دوباره هسته دیسک آب خود را به دست می آورد و در واقع آب جذب می‌کند و بدن آماده فعالیت می شود.

با افزایش سن ، دیسکهای ما به تدریج توانایی جذب مجدد آب را از دست می دهند و شکننده و غیر شاداب می شود و ترک میخورند. درست مانند پوست ما که پیر می شود و دچار چین و چروک می شود. به همین دلیل با افزایش سن کوتاهتر می شویم. همچنین بیماری هایی مانند استئوآرتریت و پوکی استخوان باعث رشد زائده های استخوانی (پوکی استخوان) می شوند. ضربه ها و فشار کار می تواند باعث ایجاد ترک در دیسک و برآمدگی و پارگی دیسک می شود ، در این حالت هسته از طریق شکاف حلقه بیرون می آید و ریشه های عصبی را فشرده کند و باعث کمردرد می شود.

شکل 5 - قوس مهره ها کانال نخاعی را تشکیل می دهد که در داخل آن نخاع قرار دارد .
هفت زایده استخوانی در قوس مهره وجود دارد که مفاصل فاست و نیز محل اتصال عضلات به مهره ها هستند .

کانال نخاعی مهره ای

در پشت هر مهره تیغه های استخوانی وجود دارد که قوس مهره را تشکیل می دهد. قوس کانال نخاعی از دو پایه نگهدارنده و دو تیغه استخوانی به نام لامینا ساخته شده است (شکل 5). کانال نخاعی حاوی نخاع ، چربی ، رباط ها و رگ های خونی است. در زیر هر پدیکل Pedicle پایه ، یک جفت اعصاب نخاعی از نخاع خارج شده و از طریق سوراخ بین مهره ای عبور می کنند تا به بدن شما برسند .
جراحان اغلب قسمتی از لامینا از قوس مهره ای را (لامینکتومی) را برای دسترسی به نخاع و اعصاب برای درمان تنگی، تومور یا دیسک فتق دیسک برمی‌دارند. به همین جهت این عمل رالامینکتومی می گویند.

هر مهره هفت زائده دارد شامل : یک زائده در پشت که زائده خاری یا شوکی نام دارد کهSpinal process هم نامیده می شود. دو زائده در طرف راست و چپ که زوائد عرضی Transverse Process نام دارد. دو زائده مفصلی در بالای مهره و دو زائده مفصلی در پایین مهره که Articular Procesd نامیده میشود .
زوائد مفصلی بالا و پایین دو مهره به هم متصل شده و مفصل پشت ستون فقرات یا فاست Facet را درست می کنند که موجب حرکت ستون فقرات می‌شود.
در واقع هر مهره به مهره بالا و پایین خود از طریق سه پایه متصل می شود : ۱- دیسک ۲- مفصل فاست راست ۳- مفصل فاست چپ متصل است و این دو مفصل و دیسک ( که در واقع خود یک مفصل است )، در کل باعث حرکت ستون مهره ها به جلو و عقب و طرفین می شود.

شکل 6 - فاست های فوقانی و تحتانی دو مهره را به هم متصل می کند.
چهار سطح مفصلی یا زایده مفاصل فاست راست وچپ را تشکیل میدهند .

مفاصل فاست facet در طرف راست و چپ

مفاصل فاست ستون فقرات همانطور که ذکر شد مفاصلی هستند که در پشت مهره ها قرار دارند و با کمک این مفاصل ستون مهره ها به جهات مختلف حرکت می کند. در واقع هر مهره ۴ زائده مفصلی دارد : یک جفت که به مهره های بالایی متصل می شود ( زوائد مفصلی فوقانی) و یک جفت که به مهره های پایین تر متصل می شوند ( زوائد مفصلی تحتانی) (شکل 6).
از به هم پیوستن یک زائده مفصلی تحتانی با یک زائده مفصلی فوقانی مفصل فاست Facet به وجود می آید.

رباط ها یا لیگامان ها Ligament

لیگامان ها یا رباط ها نوارهای فیبری قوی هستند که به دو استخوان مهره وصل میشوند و مهره ها را در کنار هم نگه می دارند ، و در واقع ستون فقرات را تثبیت می کنند و از دیسک ها محافظت می کنند. یعنی اجازه می‌دهند که ستون مهره ها به اندازه طبیعی حرکت کند. به عبارت دیگر اگر لیگامانهای فردی پاره شود مهره ها بیش از حد طبیعی حرکت می‌کنند و به اعصاب و نخاع فشار وارد می شود. سه لیگامان اصلی ستون فقرات عبارتند از: ligamentum flavum ، رباط طولی قدامی (ALL) و رباط طولی خلفی (PLL) (شکل 7). لیگامان طولی قدامی ALL یا Anterior Longitudinal Ligaments و لیگامان طولی خلفی PLL یا Posterior Longitudinal Ligament نوارهای پیوسته ای هستند که از بالا تا پایین ستون ستون فقرات در امتداد تنه مهره ها حرکت می کنند. لیگامنت فلاووم بین لامیناهای دو مهره قرار گرفته و در واقع لامینای دو مهره را به هم متصل می کند.

نخاع

نخاع حدود ۴۵ سانتی متر طول دارد و در گردن به ضخامت انگشت شست شماست. البته نخاع هر چه به پایین تر یعنی به طرف کمر حرکت می‌کند از قطر آن کاسته می‌شود. نخاع از ساقه مغز تا مهره اول کمر ی یا L1 کشیده شده و در داخل کانال نخاعی محافظت می شود. به عبارت دیگر در پایین تر از مهره اول کمری یا L1 دیگر نخاع وجود ندارد و در واقع در پایین مهره اول کمری L1 رشته‌هایی که از نخاع خارج می شوند رشته‌های دم عصب را تشکیل می دهند . سپس هر ریشه عصبی از سوراخ بین مهره ای خارج شده و به داخل اندام های تحتانی ما می رسد. در قسمت بالای مهره اول کمری یا L1 نیز که نخاع وجود دارد، رشته های عصبی از نخاع خارج شده و از طریق سوراخ های بین مهره ای به دست ها پا ها و تنه ما می‌رسند. نخاع به عنوان یک شاهراه اطلاعاتی ، دائماً پیام های عصبی را بین مغز و عضلات و پوست بدن ما انتقال می دهد. مغز پیام های حرکتی را از طریق نخاع به اندام ها و بدن می فرستد و امکان حرکت را فراهم می کند. گیرنده های حسی که در پوست و تاندون های اندام ها و بدن وجود دارند، پیام های حسی را از طریق نخاع به مغز می فرستد. گاهی اوقات نخاع می تواند بدون ارسال اطلاعات به مغز خودش واکنش نشان دهد. این مسیرهای ویژه به نام رفلکس های نخاعی طراحی شده اند تا بلافاصله بدن ما را از آسیب محافظت کند.کانال نخاعی از چه عناصری درست شده است ؟

هرگونه آسیب به نخاع می تواند باعث از بین رفتن عملکرد حسی و حرکتی زیر سطح آسیب دیده شود. به عنوان مثال ، آسیب دیدگی در ناحیه ی قفسه سینه یا کمر ممکن است باعث از بین رفتن حرکت و حس پاها و تنه (به نام پاراپلژی) شود. آسیب دیدگی در ناحیه گردن ممکن است باعث از بین رفتن حسی و حرکتی اندام های فوقانی و تحتانی(دستها و پاها شود) (به نام تتراپلژی Tetrapelgia ، که قبلاً به نام کوادریپلژی Quadriplegia شناخته می شد).

اعصاب نخاعی

سی و یک جفت اعصاب نخاعی از نخاع منشعب می شوند. اعصاب ستون فقرات مانند "خطوط تلفن"یا خطوط اینترنت عمل می كنند و دائما پیام های بین بدن و نخاع را برای كنترل احساس و حركت انتقال می دهند . هر عصب نخاعی دو ریشه دارد (شکل 8). ۱- ریشه شکمی (جلوی) که ریشه حرکتی است و فرمان های حرکتی را از نخاع به عضلات می رساند و ۲- ریشه پشتی (Dorsal ) که حسی است و پیام های حسی را از پوست به نخاع می رساند. ریشه های شکمی و پشتی به هم می پیوندند و یک عصب نخاعی را تشکیل می دهند ، هر عصب نخاعی سپس از سوراخ بین مهره ای Intervertebral Foramen عبور می‌کند و به اندامهای فوقانی و تحتانی می رود (شکل 9).
هر عصب نخاعی پس از عبور از سوراخ بین مهره ای ، دو باره به دو شاخه حسی و حرکتی تبدیل می شود. هر شاخه دارای الیاف حرکتی و حسی است. شاخه کوچکتر (به نام راموس اولیه خلفی Posterior Primary Ramus ) به پشت ستون فقرات می رود و حس پوست و ماهیچه های پشت بدن را تأمین می‌کند. شاخه بزرگتر (به نام راموس اولیه قدامی
Anterior Primary Ramus ) برای
حس پوست و ماهیچه های جلوی بدن را تامین میکند .
اعصاب نخاعی طبق محلی که از کانال نخاعی خارج شده اند ، شماره گذاری می شوند. اعصاب نخاعی به شرح زیر هستند .
الف- 8 عصب نخاعی گردن از C1 تاC8 .
ب- ۱۲ عصب پشتی (قفسه سینه) از T1 تا T12
ج- ۵ عصب نخاعی کمری از L1 تاL5
د- ۵ عصب نخاعی ساکارال از S1 تا S5
و - ۱ عصب کوکسیژئال وجود دارد.
اعصاب ستون فقرات نواحی خاص را عصب دهی می کنند و الگوی راه راه را در سراسر بدن به نام درماتوم شکل می دهند (شکل 10). پزشکان از این الگو برای تشخیص محل مشکل نخاعی بر اساس ناحیه درد یا ضعف عضلانی استفاده می کنند. به عنوان مثال درد ساق پا (سیاتیک) معمولاً مشکلی را در نزدیکی اعصاب L4 تا S1 نشان می دهد.
در بیمارانی که قطع نخاع می شوند از روی سطح حسی یعنی سطحی که بعد از آن دیگر بیمار چیزی را حس نمی کند می توان مهره ای که صدمه خورده است را تشخیص داد.

پوشش ها و فضاها

نخاع مانند مغز توسط سه لایه پوشیده شده است که به نام مننژ نام دارد . به عبارت دیگر مننژ خود از سه لایه درست شده است :
۱-لایه داخلی pia mater نامیده میشود که به نخاع کاملاً وصل شده است.
۲- لایه وسطی آراکنوئید Arachnoid نامیده میشود .
۳- لایه بیرونی دورا Dura Matter نامیده میشود (شکل 8).

بین این لایه ها فضاهایی وجود دارد که در روشهای تشخیصی و درمانی مورد استفاده قرار میگیرد . فضای بین ماده پیاPia و آراکنوئید فضای گسترده پرده آراکنوئید است ، که نخاع را احاطه کرده و حاوی مایع مغزی نخاعی (CSF) است. برای تشخیص بیماریها سوزن را در این فضا در کمر وارد میکنند و نمونه مایع مغزی نخاعی برای آزمایش CSF می گیرند. همچنین از فضای ساب آراکنویید در هنگام میلوگرافی برای تزریق ماده حاجب استفاده می کنند. فضای بین پرده دورا و استخوان ، فضای اپیدورال است. این مکان اغلب برای تزریق داروهای بی حس کننده و تزریق داروهای استروئیدی قابل دسترسی است که به آن تزریق اپیدورال می گویند.

۱- لامینا ۲- فاست ۳- شاخک های بالایی و پایینی ۴- زائده عرضی ۵- زائده شوکی

۱-لامینا :

دو تیغه استخوانی در طرف راست و چپ کانال نخاعی است که قسمت اعظم کانال نخاعی را تشکیل می‌دهد.

۲- فاست :

در واقع مفصلی است که از مقابل هم قرار گرفتن شاخک های بالایی مهره پایینی و شاخک های پایینی مهره بالایی تشکیل می‌شود. این شاخک ها مقابل هم قرار می گیرند و توسط کپسول مفصلی پوشانده می‌شوند. به این ترتیب کمر انسان قادر به حرکت به جلو و عقب و طرف راست و چپ می باشد.

۳- شاخک های فوقانی و تحتانی:

از تنه هر مهره در قسمت عقب دو شاخک تحتانی و دو شاخک فوقانی خارج می‌شوند. شاخک تحتانی مهره بالایی و شاخک فوقانی مهره پایینی در مقابل همدیگر قرار می گیرند و مفصل ستون فقرات را تشکیل می‌دهند.

۴- زواید عرضی :

زوائد عرضی استخوان هایی هستند که از طرف راست و چپ مهره خارج می‌شوند و محل چسبیدن عضلات فیله کمر هستند.

۵- زوائد شوکی :

زوائد شوکی یا اسپاینوس پراسس ، این زائده ها از محل تلاقی دولامینای راست و چپ به طرف عقب از مهره خارج می‌شود. همانطور که در شکل می بینید. هر مهره دو زائده عرضی ، دو شاخک بالایی دو شاخک پایینی ، دو فاست دارد اما تنها یک زائده شوکی دارد. زوائد شوکی تنها ساختمان های مهره هستند که در افراد لاغر در ناحیه کمر قابل لمس شدن و دیده شدن هستند.

در این بخش با نگاهی کلی و سپس به بررسی آناتومی ستون فقرات و ساختارهای مهم ستون مهره ها خواهیم پرداخت

دید کلی

همانطور که بالا گفتم ستون فقرات یکی از مهم‌ترین قسمت‌های بدن است که به بدن شکل و ساختار داده و آن را حمایت می‌کند. بدون وجود ستون فقرات شما قادر نبودید که بایستید یا خود را صاف نگه دارید. ستون فقرات به شما اجازه می‌دهد تا آزادانه جابجا شده و به نرمی خم و راست شوید. ستون فقرات وظیفه‌ی مافظت از نخاع را نیز برعهده دارد؛ نخاع، ستونی از رشته‌های عصبی است که مغز را به سایر قسمت‌های بدن متصل نموده و به شما اجازه می‌دهد تا حرکاتتان را تحت کنترل داشته باشید.

ستون فقرات

اشاره شد که ستون فقرات از 33 قطعه استخوان (شامل استخوان خاجی و دنبالچه) ساخته شده است. 24 استخوان متحرک در ستون فقرات وجود دارد که مهره نامیده می‌شوند. رباط‌ها و ماهیچه‌ها، این استخوان‌ها را به هم متصل نموده و ساختاری را شکل می‌دهند که ستون فقرات نامیده می‌شود. ستون فقرات را میتوان به سه بخش تقسیم کرد که از بالا به پایین عبارتند از: مهره‌های گردنی (Cervical Spine)، مهره‌های قفسه سینه‌ای (Thoracic Spine) و مهره‌های کمری (Lumbar Spine). هرکدام از این قسمت‌ها با جزئیات در بخش‌های بعدی مورد بحث قرار گرفته‌اند.
یک ستون فقرات طبیعی و سالم، دارای انحنایی به شکل "S" میباشد که در آن مهره‌های گردنی اندکی به سمت داخل، مهره‌های قفسه سینه‌ای کمی به سمت خارج و مهره‌های کمری هم اندکی به سمت داخل انحناء دارند. این انحناء علاوه‌بر اینکه به توزیع یکنواخت وزن بدن کمک می‌کند، سبب میشود تا ستون فقرات قابلیت تحمل هرگونه فشاری را هم داشته باشد. در این میان هرچند قسمت تحتانی ستون فقرات، وزن بیشتری را تحمل می‌کند اما عملکرد هر بخش، وابسته به عملکرد مناسب سایر بخش‌ها است.

مهره‌های گردنی (The Cervical Spine)

گفته شد که مهره‌های گردنی شامل 7 مهره‌ی اول (C1-C7) در ستون فقرات می‌باشد که بلافاصله بعد از جمجمه آغاز و در بالای مهره‌های قفسه سینه‌ای تمام می‌شوند. ستون فقرات در بخش مهره‌های گردنی همانند مهره‌های کمری، دارای انحنایی مقعر هستند که به آن "انحنای لوردوز" (Lordotic Curve) گویند.
گستره‌ی حرکتی مهره‌های گردنی بسیار بیشتر از سایر بخش‌های ستون فقرات است. برای درک این امر کافیست به تمام جهات و زوایایی که می‌توانید سر و گردن خود را در راستای آن‌ها حرکت دهید، بیاندیشید. برخلاف سایر بخش‌های ستون فقرات، در هر مهره از مهره‌های گردنی روزنه‌ای مخصوصِ عبور شریان‌هایی که وظیفه‌ی خون رسانی به مغز را بر عهده دارند وجود دارد.

دو مهره‌ی اول از مهره‌های گردنی، مهره‌ی اطلس (Atlas) و مهره آسه (Axis) نامیده می‌شوند که از سایر مهره‌ها متفاوت‌اند زیرا به طور ویژه برای حرکات چرخش طراحی شده‌اند. در حقیقت این دو مهره علت چرخش سر و گردن شما در جهات مختلف هستند.
مهره‌ی اطلس (C1) اولین مهره در ستون فقرات گردنی می‌باشد که بین جمجمه و باقی مهره‌های ستون فقرات قرار گرفته است. مهره اطلس، فاقد بدنه‌ی مهره‌ای می‌باشد، اما دارای قوس قدامی ضخیم، قوس خلفی نازکی و دو حجم توده‌ای جانبی است.
مهره‌ی آسه (C2)، دومین مهره در ستون فقرات گردنی، می‌باشد. مهره‌ی آسه دارای یک برجستگی فوقانی به نام زائده دندانی (Odontoid Process) است که در حفره‌یِ موجود در مهره‌ی اطلس چفت می‌شود. مهره آسه به کمک رباط‌هایی که دو مهره‌ی اطلس و آسه را بهم متصل نموده‌اند، به سر اجازه چرخش به طرفین، تا بیشترین حد ممکن می‌دهد.خطر آسیب دیدگی در مهره‌های گردنی بالا میباشد زیرا پشتیبانی عضلات در ناحیه‌ی گردنی محدود بوده و اینکه تحمل وزن سر – حدودا 5.5 کیلوگرم (12 پوند) – برعهده‌ی این بخش از ستون فقرات است. این وزن برای بخش کوچک و باریکی مانند گردن که دارای بافت‌های نرم متعددی است، بسیار زیاد میباشد. حرکات شدید و ناگهانی در این ناحیه می‌توانند به استخوان‌ها، رباط‌ها، یا حتی شریان‌هایی که خون را به مغز منتقل می‌کنند، آسیب بزنند.

مهره‌های قفسه سینه‌ای (The Thoracic Spine)

اشاره شد که ستون فقرات قفسه سینه‌ای شامل 12 مهره (T1-T12) می‌باشد که بین مهره‌ها‌ی گردنی و مهره‌های کمری قرار گرفته‌اند. ستون فقرات قفسه سینه‌ای دارای انحنائ محدب میباشد که به آن "انحنای کیفوتیک (Kyphotic Curve)" می‌گویند.
گستره‌ی حرکتی مهره‌های قفسه سینه‌ای در مقایسه با مهره‌های کمری و گردنی محدودتر بوده و مجرای ستون فقرات نیز در این بخش به نسبت کوچکتر است؛ زیرا این مهره‌ها از پشت به دنده‌ها متصل بوده (دیواره‌ی پشتی قفسه سینه) و دیسک‌های بین مهره‌ای نیز در این بخش از ستون فقرات نازک میباشند.

مهره‌های کمری (The Lumber Spine)

آخرین دسته از مهره‌های متحرک در ستون فقرات، مهره‌های کمری هستند که به طور طبیعی شامل 5 مهره میباشند اما گاهی اوقات افرادی با 6 مهره در این ناحیه متولد می‌شوند. بخش انتهایی ستون فقرات که بخش خاجی نامیده می‌شود (Sacrum)، متشکل از دسته‌ای اختصاصی از مهره‌ها است که ستون فقرات را به لگن متصل می‌کنند. اگر یکی از استخوان‌های این بخش از ستون فقرات، به جای اینکه بیشتر شبیه به قسمتی از استخوان خاجی باشد، به شکل مهره‌های کمری در بیاید، مهره‌ی ششم کمری یا مهره‌ی ترنزیشنال (Transitional) شکل می‌گیرد. این رویداد خطرناک نیست و به نظر نمی‌رسد که عوارض جانبی جدی را در بر داشته باشد.
مهره‌های کمری همانند مهره‌های گردنی، دارای انحنایی مقعر هستند که به آن "انحنای لوردوز" (Lordotic Curve) گویند. اگر کل ستون فقرات را به شکل "S" تصور کنید، ناحیه‌ی کمری، انحنایِ پایین "S" خواهد بود. مهره‌های این قسمت از سایر مهره‌های ستون فقرات بزرگتر هستند و به همین دلیل، رشته‌های عصبی در این ناحیه از ستون فقرات، فضای بیشتری دارند. مجرای ستون فقرات نیز در بخش کمری نسبت به بخش‌های گردنی و قفسه سینه‌ای عریض‌تر است.
زمانیکه افراد دردی را در ستون فقرات خود تجربه می‌کنند، این درد اغلب از ناحیه‌ی مهره‌های کمری است. زیرا مهره‌های کمری محل اتصال ستون فقرات، به لگن نیز هستند؛ یعنی دقیقاً جایی که بیشترین فشارِ ناشی از وزن وارد میشود. این مهره‌ها در واقع همان قسمتی از ستون فقرات هستند که افراد در حین انجام حرکاتی مثل بلند کردن یک جعبه‌ی سنگین، چرخیدن و یا حمل کردن یک جسم سنگین، فشار زیادی به آن وارد می‌کنند.

مفاصل ساکروایلیاک (Sacroiliac Joint)

همانطور که گفتم در استخوان لگن دو مفصل وجود دارد که استخوان خاجی (Sacrum) را به استخوان بزرگ لگن (استخوان ایلیوم) متصل می‌کنند. به این دو مفصل، مفاصل ساکلروایلیاک (مفاصل SI) گفته می‌شود. در این مفاصل، محل اتصال استخوان‌ها بهم دارای برآمدگی‌ها و فرورفتگی‌های زیادی میباشد که سبب میشود تا شبیه به قطعات یک پازل در کنار هم قرار گیرند.
مانند هر مفصل دیگری، سطح مفاصل ساکروایلیاک نیز با غضروف مفصلی پوشیده شده است، اما از نوعی متفاوت! سطوح مفصلی در مفاصل ساکروایلیاک، هم از جنس هیالین (غضروف شیشه‌ای - Hyaline) میباشند و هم از جنس فیبروکارتیلاژ (اسفنجی - Fibrocartilage).

مفاصل ساکروایلیاک، از جهت محدودیت گستره‌ی حرکتی منحصر به فرد هستند؛ به عنوان مثال این مفاصل، هنگام تحمل وزن و خم شدن رو به جلو تنها به اندازه 2 تا 4 میلی‌متر حرکت دارند. این میزان حرکت در مفاصلی رخ می‌دهد که حرکاتی تحت عنوان "حرکات لغزشی" دارند.
مفاصل ساکروایلیاک، مفاصل ویسکوالاستیکی هستند؛ به این معنا که عمده‌ی حرکت آن‌ها حاصل از ایجاد کشیدگی است. حرکت این گونه مفاصل با مفصل لولا مانند زانو یا مفصل گوی و کاسه‌ای ران بسیار متفات است. وظیفه‌ی اصلی مفاصل ساکروایلیاک، جذب ضربات ناگهانیِ وارد شده به ستون فقرات، حین کشش در جهات مختلف است.
مفاصل ساکروایلیاک مانند مفاصل سایر اندام‌های حرکتی تحتانی، دارای مکانیزم "خود قفل شوندگی (Self-Locking)" میباشند که در زمان راه رفتن به حفظ پایداری کمک می‌کند. حین انتقال وزن از پایی به پای دیگر، این مفاصل در یک طرف قفل می‌شوند.

نگارش وگردآورنده: رضا رحیمی

منابع:

وب سایت دکتر اسحاقی

• www.depuysynthes.com

آشنا کامل با عضلات و آناتومی ساق پا

آشنایی با عضلات پا

عضلات پا

عضلات پا به دو بخش عضلات بالایی پا ( ران ) و عضلات پایینی پا ( ساق ) تقسیم می شود . بخش بالایی شامل یک استخوان به نام استخوان ران است ، در حالیکه بخش پایینی از دو استخوان درشت نی یا تیبیا Tibia در طرف انگشت شست پا و نازک نی یا فیبولا Fibula در طرف انگشت کوچک پا تشکیل شده است . زانو یک مفصل لولایی است که از اتصال استخوان های ران و درشت نی به وجود می آید .

در مفضل زانو دو حرکت خم شدن و باز شدن رخ می دهد .در طول حرکت خم شدن زانو بخش پایینی پا به طرف پشت ران خم می شود و در حرکت باز شدن بخش پایینی پا از ران دور می شود تا پا به صورت راست و کشیده درآید .

مفصل ران یک مفصل کروی است که بین سر بالایی استخوان ران و استخوان لگن به وجود می آید .

شش حرکت اصلی در مفصل ران رخ می دهد . خم شدن ، باز شدن ، دور شدن ، نزدیک شدن ، چرخش داخلی و چرخش خارجی .

در حرکت خم شدن ران ، ران به بالا و به طرف شکم خم می شود ، در حالی که حرکت باز شدن این مفصل ، ران به طرف عقب به سمت باسن بر می گردد . در حرکت دور شدن ران ها از هم فاصله گرفته و دور می شوند ، و در حرکت نزدیک شدن ران ها به هم نزدیک می شوند .

مچ پا یک مفصل لولایی است که بین بخش پایین استخوان های درشت نی و نازک نی و استخوان قاپ در کف پا به وجود می آید .

در مفصل مچ پا دو حرکت رخ می دهد . دورسی فلکشن که در این حرکت پنجه پا از زمین بلند شده ، به سمت جلوی ساق پا کشیده می شود . در حرکت پلنتار فلکشن پاشنه پا از زمین بلند شده و پنجه های پا از ساق پا دور می شود .

عضله چهار سر ران یا Quadriceps

عضلات چهار سر رانی در جلوی ران قرار گرفته و دارای چهار سر جداگانه است :

۱ – عضله راست رانی که از جلوی استخوان خاصره آغاز می شود . rectus femoris

۲ – عضله پهن داخلی که از لبه داخلی استخوان ران آغاز می شود . vastus medialis

۳ – عضله پهن خارجی که از لبه خارجی استخوان ران آغاز می شود . vastus lateralis

۴ – عضله پهن میانی که از سطح جلوی استخوان ران آغاز شده و زیر عضله راست رانی قرار دارد .vastus intermedius

سر هر چهار عضله با هم یکی شده به استخوان کشکک ( کاسه زانو ) متصل شده سپس از طریق تاندون کشککی به استخوان درشت نی درست زیر مفصل زانو اتصال می یابند . عمل اصلی عضلات چهار سر ران باز کردن مفصل زانو و راست کردن پاست . به دلیل اینکه عضله راست رانی از استخوان خاصره آغاز می شود ، انقباض آن موجب خم شدن مفصل ران هم می شود .

آناتومی پاها ، نمای قدامی

عضله چهار سر ران یا Quadriceps

عضلات همسترینگ ( پشت ران ) HAMSTRING

عضلات همسترینگ در پشت ران قرار گرفته و از سه عضله که از برجستگی ورکی استخوان خاصره آغاز شده اند ، تشکیل می شود .

۱ – عضله دو سر رانی که از بخش خلفی و خارجی استخوان ران عبور کرده و به سر استخوان نازک نی ، درست زیر زانو ، متصل می شود . Biceps Femoris

۲ – عضله نیم غشایی که از بخش خلفی و داخلی استخوان ران عبور کرده و به بالای استخوان درشت نی پشت زانو ، متصل می شود . Semi membranous

۳ – عضله نیم وتری که از بخش خلفی و داخلی استخوان ران عبور کرده و به بالای استخوان درشت نی رست در کنار عضله نیم غشایی متصل می شود . Semi Membranous

هر سه عضله همسترینگ فاصله بین مفصل ران و زانو را پوشش می دهند . بنابراین اینها عملکرد دو گانه دارند : خم شدن زانو و باز شدن مفصل ران.

عضلات همسترینگ ( پشت ران ) HAMSTRING

عضلات سرینی یا Gluteal Muscles

عضله سرینی بزرگ از بخش بزرگی در خلف استخوان خاصره آغاز شده و به طرف پایین و بخش خلفی مفصل ران کشیده شده و به بخش بالایی استخوان ران متصل می شود . این عضله قدرتمند سبب بازشدن مفصل ران می شود .

تمرینات مناسب برای پرورش و تقویت عضلات سرینی ، اسکوات ، لیفت مرده و حرکت قیچی می باشد .

عضلات سرینی یا Gluteal

سایر عضلات ران عبارتند از :

نزدیک کننده های ران ( بخش داخلی ران ) :

عضله راست داخلی ، نزدیک کننده های طویل ، بزرگ و کوتاه .

دورکننده های ران :

کشنده پهن نیام ، سرینی میانی و کوچک .

خم کننده های ران :

خیاطه ، سوئز خاصره ای ، راست رانی .

آناتومی پاها و باسن ، نمای خلفی

عضلات ساق یا Calf

بخش پایینی پا شامل ده عضله مختلف است . ساق پا شامل دو عضله است :

۱ – عضله دو قلو یا گاستروکنمیوس Gastrocnemius که قابل رؤیت است و دارای دو سر ( میانی و جانبی ) است که از بخش خلفی استخوان ران ، بدون هیچ واسطه ای از بالای مفصل زانو ، آغاز می شود .

۲ – عضله نعلی شکل یا سولئوس Soleus که از بخش خلفی استخوان درشت نی آغاز شده و درست در زیر و عمق عضله دو قلوی ساق پا قرار گرفته است .

تاندون های عضلات دو قلو و نعلی شکل به هم می پیوندند و تاندون آشیل را به وجود می آورند که از پشت مفصل مچ پا عبور کرده ، به استخوان پاشنه اتصال می یابند .

عضلات ساق پا موجب حرکت پلنتار فلکشن مچ پا می شوند ، حرکتی که سبب بلند شدن روی پنجه پا می گردد. تشریک مساعی دو عضله ساق پا بستگی به زاویه خم شدن زانو دارد . هنگامی که پا راست و کشیده است ، عضله دو قلو حرکت دهنده اصلی است و عضله نعلی شکل زمانی فعال تر است که زانو خم باشد .

توجه کنید که عضله دو قلو از هر دو مفصل زانو و مچ پا عبور می کند ( یک عضله دو مفصلی است ) ، بنابراین عملکردی دو گانه دارد : خم کردن زانو و خم کردن مچ پا .

عضلات ساق یا Calf

سایر عضلات ناحیه ساق پا عبارتند از :

بازکننده های ( دورسی فلکشن ) مچ پا : ساقی قدامی

اورشن مچ پا : نازک نئی بلند و کوتاه

اینورشن مچ پا : ساقی خلفی

بازکننده ها و خم کننده های انگشتان پا : خم کننده دراز انگشتان پا ، خم کننده دراز شست پا ، بازکننده دراز انگشتان پا و باز کننده دراز شست پا

حالا شما با دقت کامل با آناتومی جامع ساق پا آشنا می شوید

ساق قسمتی از اندام تحتانی است که بین زانو و مچ پا قرار گرفته است. ساق از دو استخوان و عضلات متعدد و عروق و اعصاب تشکیل شده است. در این مقاله شما با آناتومی تمام قسمت های ساق آشنا میشوید.

آناتومی استخوان ساق

ستون مرکزی ساق از دو استخوان به نام های درشت نی یا تیبیا Tibia و نازک نی یا فیبولا Fibula تشکیل شده است. درشت نی همانطور که از نامش پیدا است استخوان بزرگتر ساق است و قسمت اعظم نیروهایی که به ساق وارد میشوند را تحمل میکند.

نازک نی در کنار درشت نی قرار گرفته و هم در بالا یعنی نزدیک زانو و هم در پایین یعنی بالای مچ پا با استخوان درشت نی مفصل میشود.

استخوان تیبیا

استخوان تیبیا یا درشت نی بعد از استخوان ران بزرگترین استخوان بدن است. این استخوان در بالا با ران، در پایین با استخوان تالوس یا قاپ و در خارج با فیبولا مفصل میشود. شکل استخوان تیبیا مانند یک ساعت شنی است.

در بالا عرض و حجم آن زیاد است. به پایین که میاید نازک تر میشود و دوباره به انتهای پایینی که میرسد مجددا عرض آن زیاد میشود البته نه به اندازه بالا.

استخوان تیبیا در بالا یعنی جایی که مفصل زانو را تشکیل میدهد حجیم و بزرگ است. این قسمت از تیبیا از استخوان اسفنجی Cancellous bone درست شده و به دو ناحیه که به آنها کندیل های تیبیا میگویند تقسیم میشود.

پس بالاترین قسمت تیبیا دو کندیل خارجی و داخلی دارد. سطح بالایی تیبیا یعنی جایی که با کندیل های ران مفصل میشود تقریبا مسطح بوده و به آن پلاتوی تیبیا Tibial plateau میگویند.

قسمتی از سطح بالایی تیبیا که روی کندیل داخلی آن است را پلاتوی داخلی Medial plateau و قسمتی را که روی کندیل خارجی قرار دارد پلاتوی خارجی Lateral plateau میگویند.

دو انتهای بالایی و پایینی تیبیا را مانند هر استخوان بلند دیگر متافیز Metaphysis و وسط آنرا دیافیز Diaphysis مینامند. قسمت وسط یا میانی استخوان تیبیا یا قسمت دیافیز آن از استخوان سفت و محکم کورتیکال Cortical bone درست شده و توخالی است. در داخل قسمت خالی میانی آن مغز استخوان قرار گرفته است.

تیبیا در قسمت دیافیز مانند استخوان ران به شکل استوانه نیست بلکه به شکل یک منشور سه وجهی است و سطح مقطع مثلثی دارد. استخوان در این قسمت دو وجه خارجی و اخلی و یک وجه پشتی یا خلفی دارد.

وجه خارجی آن نزدیک استخوان فیبولا است و توسط پرده بافتی به نام پرده بین استخوانی Interosseous membrane به فیبولا متصل میشود. در واقع اتصال تیبیا و فیبولا از طریق پرده بین استخوانی را نوعی مفصل میدانند که به آن سندسموز Syndesmosis میگویند. وجه داخلی استخوان تیبیا زیر پوست قرار داشته و توسط عضله پوشیده نشده است. درست زیر پوست قسمت داخلی ساق میتوان سفتی استخوان را لمس کرد.

پایینترین قسمت استخوان تیبیا یعنی متافیز پایینی آن مجددا حجیم میشود ولی البته اندازه متافیز پایینی تیبیا از متافیز بالایی آن کوچکتر است. سطح زیرین متافیز پایینی استخوان تیبیا را که با استخوات تالوس مفصل میشود را پلافوند تیبیا Tibial plafond میگویند.

متافیز پایینی تیبیا در قسمت داخلی یا مدیال کمی به سمت داخل تر و پایین تر برجسته شده و به آن قوزک داخلی یا مالئول داخلی Medial malleolus میگویند. قوزک داخلی هم زیر پوست قابل لمس است. سطح خارجی قوزک داخلی در کنار استخوان تالوس قرار گرفته و با آن مفصل میشود. در حین راه رفتن استخوان تیبیا نیروی محوری در حدود پنج برابر وزن انسان را تحمل میکند.

استخوان فیبولا

استخوان فیبولا Fibula یا نازک نی استخوانی تقریبا هم طول تیبیا ولی نازک تر از آن است که در کنار تیبیا قرا رگرفته است. بالاترین و پایینترین قسمت فیبولا یعنی متافیز استخوان، حجیم تر از وسط آن است. متافیز بالایی فیبولا را سر استخوان فیبولا Fibular head مینامند.

سر استخوان فیبولا در کنار کندیل خارجی استخوان تیبیا قرار گرفته و مفصل آرترودیال تیبیوفیبولار فوقانی Superior tibiofibular joint را میسازد. متافیز پایینی فیبولا در واقع قوزک خارجی Lateral malleolus را میسازد. قوزک خارجی و سر استخوان تیبیا هر دو در زیر پوست قابل لمس هستند. سطح داخلی قوزک خارجی با سطح خارجی استخوان تالوس مفصل میشود.

کمی بالاتر از پلافوند تیبیا، استخوان فیبولا در یک فرورفتگی مقعر که در سطح خارجی استخوان تیبیا است قرار گرفته و مفصل تیبیوفیبولار تحتانی Inferior tibiofibular joint را میسازد که به آن سندسموز تیبیوفیبولار Tibiofibular syndesmosis خم میگویند.

آناتومی عضلات ساق

عضلات اطراف ساق در دسته هایی قرار گرفته اند بطوریکه اطراف هر دسته پرده های بافتی محکمی به نام فاشیا Fascia قرار گرفته و آن دسته را از دسته های دیگر جدا میکند. به هر کدام از این دسته ها کمپارتمان Compartment میگویند. ساق چهار کمپارتمان دارد

• کمپارتمان قدامی (جلویی)

• کمپارتمان خارجی

• کمپارتمان خلفی (پشتی) سطحی

• کمپارتمان خلفی عمقی

عضلات قدام ساق

کمپارتمان قدامی سطحی ساق از چهار عضله تشکیل شده است. وظیفه عضلات این کمپارتمان بالا آوردن پا به سمت بالا است که به آن دورسی فلکشن Dorsiflexion میگویند. این عضلات از عصب پرونئال عمقی Deep proneal nerve عصب گیری کرده و از شریان درشت نئی جلویی Anterior tibial artery تغذیه میشوند. عضلات این کمپارتمان عبارتند از

عضله درشت نئی جلویی یا تیبیالیس قدامی Tibialis anterior muscle

این عضله در بالا از سطح خارجی استخوان درشت نی (تیبیا) منشا گرفه و تاندون آن در پایین به متاتارس اول و استخوان کونئیفرم داخلی در کف پا میچسبد. این عضله با انقباض خود پا را دورسی فلکس و اینورت ( اینورژن به معنای متمایل شدن کف پا به سمت داخل است) میکند.

اکستانسور بلند شست یا اکستانسور هالوسیس لانگوس Extensor hallucis longus

این عضله نازکی است که بین عضله تیبیالیس قدامی و عضله اکستانسور بلند انگشتان و در جلوی ساق قرار گرفته است. وظیفه اصلی این عضله دورسی فلکشن یعنی بالا آوردن شست پا است. این عضله در بالا به جلوی استخوان فیبولا یا نازک نی میچسبد و بعد از پایین آمدن در پایین تاندون آن بعد از عبور از مچ پا به بند انتهایی انگشت شست پا متصل میشود.

اکستانسور بلند انگشتان Extensor digitorum longus

این عضله در بالا از کندیل خارجی تیبیا و از استخوان نازک نی یا فیبولا منشا گرفته و بعد از پایین آمدن، تاندون آن بعد از عبور از مچ پا به چهار شاخه تقسیم شده و هر شاخه از آن به بند های دیستال و وسطی چهار انگشت پا (بجز شست) میچسبد. وظیفه این عضله دورسی فلکشن یعنی به بالا آوردن چهار انگشت پا بجز شست است.

فیبولاریس ترشیوس Fibularis tertius

این عضله از سطح قدامی پایین استخوان فیبولا منشا گرفته و تاندون آن در پایین به سطح پشتی متاتارس پنجم میچسبد. وظیفه این عضله دورسی فلکشن پا است. البته این عضله در مقایسه با سه عضله دیگر کوچک و نسبتا ضعیف است.

آناتومی عضلات خلفی یا پشتی سطحی

این کمپارتمان سه عضله دارد

عضله گاستروکنمیوس Gastrocnemius muscle

گاستروکنمیوس عضله بسیار قوی است که در زیر پوست پشت ساق قرار دارد. این عضله در بالا دو سر دارد که به سطح پشتی کندیل های استخوان ران در بالای ران متصل میشوند.

سپس عضله بعد از پایین آمدن از ساق تبدیل به تاندون میشود و بعد از یکی شدن با تاندون عضله سولئوس تاندون آشیل را درست میکند. تاندون آشیل به پشت استخوان پاشنه یا کالکانئوس میچسبد.

این عضله موجب پلانتار فلکشن یا به پایین آمدن پا میشود و نقش بسیار مهمی در راه رفتن، دویدن و جهیدن دارد. انقباض این عضله همچنین میتواند موجب فلکشن یا خم شدن مفصل زانو شود. این عضله از عصب تیبیال عصب گیری میکند. گاهی عضله گاستروکنمیوس همراه با عضله سولئوس را یک عضله به نام تری سپس یا سه سر مینامند.

عضله سولئوس Soleus muscle

این عضله در بالا به سطح پشتی استخوان های درشت نی نازک نی چسبده و بعد از پایین آمدن تاندون آن با تاندون عضله گاستروکنمیوس یکی شده و تاندون آشیل را بوجود میاورد. وظیفه این عضله پلانتار فلکشن پا است. این عضله همچنین با تحت فشار قرار دادن وریدهای ساق خون سیاهرگی را به سمت بالا و بطرف قلب پمپ میکند.

عضله پلانتاریس Plantaris

منشا آن در بالا از پشت کندیل خارجی استخوان ران است و در پایین به تاندون آن میچسبد و این عضله نازک و ضعیف بوده و در بعض افراد وجود ندارد. یک خم کننده ضعیف پا به پایین بوده و عصب آن تیبیال است.

آناتومی عضلات خلفی یا پشتی عمقی

این کمپارتمان در زیر کمپارتمان سطحی خلفی قرار گرفته و از چهار عضله تشکیل شده است که عبارتند از

عضله درشت نئی پشتی یا تیبیالیس خلفی Tibialis posterior muscle

این عضله به سطح پشتی استخوان های تیبیا و فیبولا چسبیده و سپس تاندون آن در پایین از پشت قوزک داخلی عبور کرده و به چند شاخه تقسیم شده و به سطح زیرین متاتارس های ۲ و ۳ و ۴ و استخوان های ناویکولر و کونئیفرم و کوبوئید میچسبد.

انقباض این عضله موجب اینورژن و پلانتار فلکشن پا میشود. عضله تیبیالیس خلفی نقش مهمی در پایدار کردن مچ پا دارد. عصب آن از عصب تیبیالیس بوده و از شریان تیبیال پشتی تغذیه میکند.

عضله خم کننده بلند انگشتان Flexor digitorum longus muscle

این عضله در بالا از سطح پشتی استخوان درشت نی منشا گرفته و بعد از پایین آمدن، تاندون آن بعد از عبور از پشت قوزک داخلی و کف پا به بند انتهایی انگشتان پا بجز شست متصل میشود. انقباض این عضله موجب خم شدن انگشتان مربوطه میشود. عصب آن از تیبیال و شریان آن تیبیال خلفی است.

عضله خم کننده بلند شست Flexor hallucis lingus muscle

این عضله در بالا به سطح پشتی استخوان نازک نی یا فیبولا چسبیده و بعد از پایین آمدن تاندون آن از زیر تیبیا و سپس زیر تالوس و استخوان پاشنه عبور کرده و بعد از عبور از کف پا به سطح زیرین بند انتهایی انگشت شست پا میچسبد. انقباض آن موجب خم شدن شست پا به پایین میشود. عصب آن از تیبیال و شریان آن از شریان پرونئال است.

عضله پوپلیته Popliteus muscle

این عضله در بالا از سطح خارجی کندیل خارجی استخوان ران منشا گرفته و در پایین به سطح پشتی استخوان تیبیا یا درشت نی میچسبد. انقباض این عضله موجب خم شدن زانو و چرخش ساق به داخل میشود. عصب آن از عصب تیبیال بوده و از شریان پوپلیته تغذیه میکند.

آناتومی عضلات خارجی ساق

عضلات قسمت خارجی ساق زیر پوست قرار داشته و قابل لمس هستند. کمپارتمان خارجی ساق همانطور که از نامش پیدا است در قسمت خارجی ساق قرار دارد. عضلات این کمپارتمان از عصب فیبولار سطحی عصب گیری میکنند و از شریان های تیبیال قدامی و شریان فیبولار تغذیه میکنند. دو عضله این کمپارتمان عبارتند از

عضله نازک نئی بلند Fibularis longus muscle

به این عضله، پرونئال بلند Proneous longus muscle هم میگویند. این عضله در بالا به سر و تنه استخوان نازک نی یا فیبولا چسبیده و بعد از پایین آمدن، تاندون آن بعد از عبور از زیر قوزک خارجی و زیر کف پا به متاتارس اول و کونئیفرم داخلی میچسبد. انقباض این عضله موجب اورژن یا متمایل شدن کف پا به بیرون میشود.

عضله نازک نئی کوتاه Fibularis brevis

به این عضله، پرونئال کوتاه Proneous brevis هم میگویند. این عضله زیر پرونئال بلند قرار گرفته است. در بالا از سطح خارجی استخوان فیبولا یا نازک نی منشا گرفته و بعد از پایین آمدن، تاندون آن بعد از عبور از زیر قوزک خارجی به قاعده متاتارس پنجم پا میچسبد. انقباض این عضله موجب اورژن و پلانتار فلکشن پا میشود.

آناتومی اعصاب ساق

اعصاب مهمی در ناحیه ساق وجود دارند. قسمتی از این اعصاب موجب تحریک عضلات ساق شده، قسمتی دیگر حس پوست ساق را تامین میکنند و بقیه آنها فقط از ساق عبور کرده و به مچ پا و پا میرسند. مهمترین اعصاب ساق عبارتند از

عصب پرونئال مشترک Common proneal nerve

عصب سیاتیک در بالای زانو به دو شاخه تبدیل میشود. یکی از آنها عصب پرونئال مشترک و بعدی عصب تیبیال است. قطر عصب پرونئال مشترک نصف قطر عصب تیبیال است.

این عصب بعد از جدا شدن از عصب سیاتیک در پشت زانو کم کم به سمت خارج رفته و سپس در زیر زانو، بسیار نزدیک به استخوان فیبولا گردن این استخوان را دور زده و از پشت زانو به جلو ساق میاید. در این مسیر عصب به دو شاخه سطحی و عمقی تبدیل میشود.

شاخه عمقی آن Deep peroneal nerve بعد از جدا شدن از عصب از بین دو استخوان تیبیا و فیبولا عبور کرده و به کمپارتمان قدامی ساق میرود و در آنجا همراه با شریان تیبیال قدامی به پایین میرود.

این عصب به عضلات کمپارتمان قدامی ساق شاخه داده و آنها را تحریک میکند. عصب پرونئال سطحی Superficial peroneal nerve بعد از جدا شدن از عصب پرونئال مشترک، به دو عضله کمپارتمان خارجی شاخه داده و سپس در پایینتر، به پشت پا رفته و حس پوست آنجا را تامین میکند.

عصب تیبیال

عصب تیبیال شاخه ای از عصب سیاتیک است. از این عصب در پشت ساق شاخه هایی به عضلات کمپارتمان خلفی سطحی داده شده و سپس عصب سورال از آن جدا میشود.

پس از آن عصب در پایینتر، به تمامی عضلات کمپارتمان خلفی عمقی شاخه داده و آنها را تحریک میکند. سپس عصب در ناحیه مچ پا از پشت قوزک داخلی عبور کرده و به کف پا رفته و به دو شاخه یعنی عصب پلانتار خارجی و عصب پلانتار داخلی تقسیم میشود.

عصب سورال

عصب سورال Sural nerve یا عصب صافن کوتاه، شاخه های اصلی خود را از عصب تیبال میگیرد و بعد از گرفتن شاخه هایی از عصب پرونئال در کنار ورید صافن کوچک در خارج تاندون آشیل به پایین آمده و از زیر قوزک خارجی عبور کرده و سطح خارجی پا میرود.

عصب سورال در کنار ورید صافن کوچک قرار دارد

عصب صافن

عصب صافن Saphenous nerve شاخه های انتهایی عصب فمورال یا رانی در ناحیه ساق است و همراه با ورید صافن بزرگ در سطح داخلی ساق به پایین میاید و شاخه هایی از آن تا سطح داخلی پا هم ادامه پیدا میکند.

در تصویر بالا محدوده اعصاب پوستی اندام تحتانی نشان داده شده است

آناتومی عروق ساق

عروق ساق شامل شریان ها یا سرخرگ ها، ورید ها یا سیاهرگ ها و عروق لنفاوی است.

شریان ها یا سرخرگ ها

شریان های ساق بعد از مشروب کردن تمامی بافت های زنده ساق از مچ پا عبور کرده و به کف پا میرسند. مهمترین شریان های ساق عبارتند از

شریان تیبیال خلفی

شریان تیبیال خلفی Posterior tibial artery در پشت زانو پایینتر از زانو از دو شاخه شدن شریان پوپلیته ایجاد میشود. شاخه دیگر شریان پوپلیته در زیر زانو شریان تیبیال قدامی است.

شریان تیبیال خلفی در پشت ساق به سمت پایین آمده و پس از مشروب کردن عضلات کمپارتمان های خلفی ساق از پشت قوزک داخلی عبور کرده و به کف پا میرود. در پشت قوزک داخلی پا میتوان نبض این شریان را لمس کرد.

شریان تیبیال قدامی

شریان تیبیال قدامی Anterior tibial artery بعد از جدا شدن از شریان پوپلیته در پشت و پایین زانو، از بین استخوان های تیبیا و فیبولا عبور کده و به کمپارتمان قدامی ساق میاید. شریان سپس با پایین آمدن از کمپارتمان قدامی ساق عضلات آنرا مشروب کرده و سپس از جلوی مفصل مچ پا عبورکرده و به پشت پا میرسد.

شریان فیبولار

شریان فیبولار Fibular artery در واقع شاخه ای از شریان تیبیال خلفی است. این شریان پس از جدا شدن از شریان تیبیال خلفی در پشت و بالای ساق عضلات کمپارتمان خارجی ساق را مشروب میکند.

ورید ها یا سیاهرگ ها

وریدهای ساق دو دسته عمقی و سطحی هستند. ورید های عمقی همراه شریان های عمقی و همنام آنها در ساق وجود دارند. وریدهای سطحی ساق عبارتند از

ورید صافن بزرگ

ورید صافن بزرگ Great saphenous vein یک ورید سطحی ران و ساق است. این ورید خون سیاهرگی را از سطح پشت پا جمع آوری کرده و بعد از عبور از جلوی قوزک داخلی از سطح داخلی ساق به سمت بالا رفته و در زانو پس از عبور از پشت کندیل داخلی استخوان ران مسیر خود را در سمت داخلی ران ادامه داده و در ناحیه کشاله ران به ورید فمورال یا رانی متصل میشود.

ورید صافن کوچک

ورید صافن کوچک Small saphenous vein یک ورید سطحی است که خون سیاهرگی خارج پا را جمع آوری کرده و بعد از عبور از پشت قوزک خارجی به پشت ساق میرود. در آنجا بسیار نزدیک به عصب سورال است. این ورید در پشت زاو به ورید پوپلیته ملحق میشود.

رادیوگرافی ساق

رادیوگرافی ساده از مهمترین وسایل تشخیصی در مشکلات ساق است. در بسیاری از موارد پزشک بعد از صحبت با بیمار و معاینه وی درخواست تهیه رادیوگرافی ساده را میدهد.

گرچه روش های تصویربرداری دیگر مانند سی تی اسکن، ام آر آی و سایر روش ها در بررسی مشکلات ساق کاربرد دارد ولی در غالب موارد قبل از تهیه هر کدام از آنها پزشک معالج ترجیح میدهد ابتدا رادیوگرافی ساده این ناحیه را مشاهده کند.

رادیوگرافی ساده ساق را معمولا از دو نما تهیه میکنند. یک نما رخ یا قدامی خلفی Anteroposterior یا به اختصار AP است که در آن اشعه ایکس از جلو به اندام تابانده شده و کاست رادیولوژی در پشت ساق قرار میگیرد و نمای دیگر نمای نیمرخ یا لترال Lateral یا به اختصار .Lat است که در آن اشعه از خارج به ساق تابانده شده و کاست در سطح داخلی ساق گذاشته میشود.

نکته مهم اینست که در تمام مواردی که بدنبال ضربه تصویربرداری از استخوان های ساق انجام میشود باید از مفاصل مچ پا و زانو هم رادیوگرافی تهیه کرد.

رادیوگرافی رخ ساق

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع: برگرفته از وب سایت دکترحسین باقری،دکتر محسن مردانی کیوی ودکتر مهراد منصوری

آشنایی با اختلالات کروموزوم های جنسی و اختلالات ناشی از آن

نیم نگاهی براختلالات کروموزوم های جنسی

گردآوری شده توسط : رضا رحیمی

مروری گذرا بر اختلالات کروموزوم های جنسی

حدود 15 تا 20 درصد از بارداری‌ها به سقط جنین ختم می‌گردد. بیش از 50 درصد سقط‌های مکرر در مادران باردار 8 تا 15 هفته‌ مربوط به ناهنجاری‌های ژنتیکی است. از این میزان حدود 95 درصد مربوط به اختلالات تعداد و 5 درصد مربوط به اختلالات ساختمانی کروموزوم‌هاست. تاکنون هیچ کدام از اختلالات کروموزومی شناخته شده در انسان قابل درمان نبوده و تنها روش مقابله با این نوع اختلالات محدود به تشخیص پیش از تولد و سقط جنین‌های مبتلاست. در پژوهش منتشر شده در مجله دانشگاه علوم پزشکی اراک؛ با تعیین انواع اختلالات کروموزمی با استفاده از روش های سیتوژنتیکی است و مطالعه مقطعی- تحلیلی اختلالات کروموزومی در 56 جنین سقط شده جهت تعیین فراوانی آنها مورد مطالعه قرار گرفت. برای این منظور از کشت آمنیون-کوریون، جفت، بافت جنینی و محصول کورتاژ جهت به دست آوردن سلول‌های متافازی از سلول‌های جنینی استفاده گردید. نتایج: بعد از کشت، انجام کروموزوم تایپینگ و جی تی جی- باندینگ در نهایت تریزومی 21 با بیشترین فراوانی (5/12 درصد)، و ایزوکروموزومی21 ، ایزوکروموزمی X و نیز مونوزومی X هر کدام با فراوانی 8/1 درصد کمترین فراوانی را به خود اختصاص داد. نتیجه گیری آن به این صورت گزارش شده : نه تنها اختلالات کروموزومی در ایجاد سقط‌های مکرر نقش بسزائی دارد، بلکه از نظر میزان فراوانی انواع اختلالات کروموزومی نیز در مقایسه با سایر کشورها مشابهت وجود دارد.هم‌چنین روش‌های تشخیصی سیتوژنتیکی نظیر جی تی جی باندینگ در مورد والدین دارای سقط‌های مکرر به عنوان روشی قوی و قابل اطمینان به شمار می‌آید.

حال اختلالات کروموزومی بدین شرح در این بخش معرفی می گردند.
سندرم کلاین فلتر(47.XXY)

میزان بروز آن 1 در 1000 تولد پسر است.

این کودکان با مشکل یادگیری به ویژه مهارت های لفظی مواجه هستند.

بزرگسالان قدی بلند، ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان ها)، زخم پا، پوکی استخوان و کارسینو مای پستان دارند که با درمان تستوسترون صفات ثانویه ایجاد و از پوکی استخوان جلوگیری می شود. این افراد معمولا به دلیل فقدان اسپرم در مایع منی (آزواسپرمی)عقیم هستند.

منشاء کروموزوم اضافی به احتمال تقریبا برابری از پدر یا مادر می باشد" کروموزوم X اضافی مادری به دلیل سن بالای مادر است.

بخش کوچکی از موارد به صورت موزائیسم (47,XXY/46,XY) است.

به ندرت مردی با بیش از دو کروموزوم X دیده می شود (48,XXXY) یا (49,XXXXY) چرا که بسیار عقب مانده هستند و علایم فیزیکی شدید تر از بیماران کلاین فلتر را دارند.


سندرم ترنر(45,X):

میزان بروز آن 1 در 5000 تا 10,000 نوزاد دختر است.

سندرم ترنر در سه ماهه دوم با اولتراسونوگرافی شناسایی می شود که با آدم (هیدروپس) یا تورم گردن (کیست خلفی گردن) یا افزایش ضخامت پشت گردن مشخص می گردد.

در این سندرم ادم داخل رحمی، گردن پرده دار، استخوان متا کارپ چهارم کوتاه (بین مچ و انگشتان)، نوک پستان ها فاصله دار و تنگی آئورت مشاهده می شود.

هوش آنها طبیعی است و تفاوت های درک اجتماعی آنها در منشاء کروموزومی X می باشد. به خاطر نارسایی هاپلوژن SHOX در ناحیه اتوزومی کاذب قد کوتاهی دارند.

تخمدان معیوب منجر به فقدان قاعدگی و عقیمی می شوند. درمان استروژن ویژگی های ثانویه جنسی را ایجاد کرده و از پوکی استخوان جلوگیری می نماید.

در 80% موارد سندرم ترنر بر اثر از دست دادن کروموزوم X یا Y در میوز پدری ایجاد می شود.

موارد موزائیسم با رده سلولی (46,XX) قابلیت باروری دارند اما موارد موزائیسم با (46,XY) دیسژنزی گناد ها دارند.


زنان XXX :

میزان 0.1 % تولد ها کاریوتیپ 47,XXX دارند.

کروموزوم X انسانی در 95% موارد منشاء مادری دارد و از خطای میوز I به وجود می آید.

این افراد ظاهری طبیعی دارند، بارورند و کاهش مهارتهای هوشی زیاد نیست.

زنان با دو یا چند کروموزوم X اضافی مشکلات یادگیری دارند.


مردان XYY :

میزان بروز آن 1 در 1000 تولد پسر است.

Y اضافی در اثر عدم تفکیک میوز II پدری و یا تقسیمات میتوزی پس از تشکیل تخم می باشد.

چهره های طبیعی دارند و بارورند و IQ آنها کمی پایین تر از حد طبیعی است.


سندرم X شکننده :

میزان بروز آن 1 در 5000 پسر است و مسئول 8-4 % مشکلات یادگیری در مردان می باشد.

شایعترین دلیل وراثتی مشکلات یادگیری بوده و اولین بیمار شناخته شده با جهش های پویاست.

نام دیگر آن سندرم مارتین – بل می باشد. صورت این افراد بارز است " پیشانی برجسته، گوشهای بزرگ، صورت دراز و فک برجسته دارند.

پس از بلوغ بیضه بزرگ (ماکرو- ارکیدیسم)، ضعف بافتهای همبند مفاصلی با قابلیت کشش زیاد، وجود خطوط و شیار روی پوست و پایین افتادگی دریچه میترال وجود دارد.

مشکلات یادگیری از متوسط تا شدید، لکنت زبان، بیش فعالی و رویا پرداز هستند. 50% زنان با جهش کامل مشکلات یادگیری دارند.

نامگذاری این سندرم به علت وجود یک جایگاه شکننده نزدیک به تلومر در انتهای بازوی بلند کروموزوم (Xq27.3) است که معمولا شکافی رنگ ناپذیر می باشد.

در شرایط کشت خواص مثل فولات و حذف تیمیدین جایگاهای شکننده در بیش از 50% سلول ها قابل شناسایی هستند اما برای شناسایی دقیق به روشهای مولکولی نیز نیاز است.

افراد سالم در 5UTR ژن FMR-1 در لکوس FRAXA حدود 10-50 تکرار سه نوکلئوتیدی CGG دارند که به صورت پایدار به ارث می رسد.

اگر تعداد تکرارها بین 59 تا 200 باشد (پیش جهش) مستعد ناپایداری می شوند. تکرارهای 51 تا 58 حد وسط هستند.

افراد پیش جهش حالت طبیعی دارند هر چند احتمال سندرم ترمور X شکننده / آتاکسی در بزرگسالان وجود دارد.

اگر تکرار ها به بیش از 200 تکرار گسترش یابد (جهش کامل ) هنگام انتقال از میوز مونث و طی تقسیمات میتوز ناپایدار می شوند (جهش پویا یا دینامیک).

آلل های طبیعی و پیش جهش با PCR شناسایی می شوند در حالی که برای شناسایی جهش های کامل باید از ساترن بلات استفاده نمود.

در جهش های کامل هیپر متیلاسیون صورت گرفته و در نتیجه رونویسی ژن FMR-1 سرکوب می گردد.

ژن FMR 17 اگزون دارد و یک پروتئین سیتوپلاسمی کد میکند که در تکوین و عملکرد نورون های مغزی نقشی ضروری ایفا می نمایند.

در ناحیه Xq28 ناحیه شکننده دیگری با علام بالینی خفیف تر به نام FRAXE وجود دارد که از توالی تکراری سه تایی CGG تشکیل شده و فراوانی آن 1:4، FRAXA می باشد.

ناحیه دیگر FRAXA است که با ناهنجاری بالینی در ارتباط نیست.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

نگاهی جامع به تست تشخیصی آمنیوسنتز در دوره بارداری

مروری بر تست تشخیصی آمنیوسنتز در دوران بارداری

گردآوری شده توسط : رضا رحیمی

مروری بر تست تشخیصی آمنیوسنتز در دوران بارداری

آمنیوسنتز یک روش تشخیص پیش از تولد می باشد که طی آن مقدار کمی از مایع آمنیوتیک کشیده می شود و غالباً جهت بررسی اختلالات کروموزومی به آزمایشگاه ژنتیک ارسال می گردد.

مایع آمنیوتیک مایعی است که جنین را احاطه کرده است و در خلال رشد جنین، سلولهایی از بدن وی جدا شده و به درون مایع آمنیون وارد می شود.

با بررسی سلول های جنینی موجود در مایع آمنیوتیک که از همان ترکیب ژنتیکی جنین برخوردارند به روش های مختلف (از جمله فول کاریوتایپ معمولی ، فول کاریوتایپ با رزولیشن بالا، Array CGH و ...) ، تشخیص اختلالات ژنتیکی میسر می باشد.

• در چه مواردی انجام آمنیوسنتز لازم است؟

۱) سن بالاتر از ۳۵ سال مادر در زمان زایمان

۲) سطح غیر طبیعی مارکرهای بیوشیمیایی در تست های غربالگری

۳) نتایج غیر طبیعی در سونوگرافی

۴) احتمال وجود نوعی بیماری ژنتیکی قابل تشخیص در جنین (بشرط آنکه نوع اختلال و موتاسیون آن قبل از بارداری و یا در ابتدای بارداری تشخیص و تایید شده باشد)

۵) وجود سابقۀ نقص لولۀ عصبی (NTD) در بارداری های قبلی

۶) وجود سابقۀ اختلالات کروموزومی (نظیر سندرم داون) در بارداری های قبلی

۷) در مواردی که والدین حامل ناهنجاری کروموزومی باشند.

شایع ترین بررسی که بر روی نمونۀ مایع آمنیوتیک انجام می شود، بررسی وجود اختلالات کروموزومی می باشد.

اما باید توجه داشت که علاوه بر ناهنجاری های کروموزومی، تشخیص اختلالات تک ژنی نیز بوسیلۀ آمنیوسنتز ممکن است.

در اینگونه موارد حتماً باید پیش از بارداری (یا در ابتدای بارداری) وضعیت ناقلی والدین و نوع جهش مشخص شده باشد تا زمان کافی جهت انجام این مراحل در اختیار داشته باشیم.

از کاربرد های دیگر آمنیوسنتز می توان به تشخیص نقائص لولۀ عصبی ( مانند اسپاینا بیفیدا و آننسفالی ) از طریق سنجش سطح آلفا فیتوپروتئین مایع آمنیوتیک اشاره کرد.

• زمان مناسب جهت انجام آمنیوسنتز : زمان مناسب جهت انجام آمنیوسنتز از هفتۀ ۱۴ تا ۲۰ بارداری می باشد.

هر چند که در صورت لزوم پس از این زمان نیز قابل انجام است.

ولی با توجه به اینکه در ایران تنها در بارداری های کمتر از چهار ماه کامل (۱۹ هفته) مجوز ختم بارداری توسط پزشکی قانونی صادر می گردد، لذا توصیه می شود که پیش از پایان هفتۀ شانزدهم نسبت به انجام این آزمایش اقدام گردد.

- روش انجام کار : آمنیوسنتز فرایندی سرپایی است و نیاز به بستری ندارد و خانم باردار پس از نمونه گیری بلافاصله به منزل خواهد رفت.

- برای انجام آن نیاز به ناشتایی نیست و حتی غالباً توصیه می شود که مادر غذای سبکی خورده باشد.

کل روند انجام کار حدود ۲۰- ۱۵ دقیقه و کشیدن نمونه معمولاً کمتر از یک دقیقه به طول می انجامد. توصیه می شود ،

توصیه هایی جهت جلوگیری از سقط در آمنیوسنتز:

1- استراحت مطلق حداقل به مدت 3 روز

2- در زمان نمونه گیری فردی جهت همراهی، حمایت عاطفی و رساندن مادر به منزل در کنار وی حضور داشته باشد.

3- داشتن یک همراه (مادر، خواهر، فرزند بزرگ یا همسر) در زمان استراحت مطلق

4- استفاده از داروی آنتی بیوتیک تجویز شده توسط پزشک به مدت 3 روز

5- استفاده از قرص یا شیاف تجویز شده جهت جلوگیری از انقباضات رحمی و درد

6- برای مادران با گروههای خونی Rh منفی در صورت مثبت بودن گروه خونی همسر، تزریق آمپول روگام در 24 ساعت اول پس از نمونه گیری

7- ادامه استفاده از داروهای تجویز شده توسط پزشک زنان (مانند ویتامینها)

8- انجام استحمام در روز چهارم پس از نمونه گیری (دوش کوتاه ده دقیقه ای)

9- ادای نماز واجب در حالت خوابیده یا نشسته

10- خوردن غذای کم حجم و مقوی به مدت یک هفته پس از نمونه گیری

11- خوردن روزانه یک کاسه سوپ یا آش (بدون حبوبات) و روزانه دو لیوان شیر

12- انجام سونوگرافی سه/چهار بعدی در پایان هفته هجدهم برای بررسی آنومالیهای احتمالی جنین

13- مرخصی استعالجی به مدت پنج روز کاری پس از نمونه برداری

حالا در این بخش به شکل جامع به بررسی آمنیوسنتز می پردازیم تا دانش ما دراین باره افزایش تکمیلی پیدا بکند.

آمنیوسنتز روشی است که در آن مایع آمنیوتیک برای آزمایش یا درمان از رحم خارج می‌شود.

آمنیوسنتز روشی است که در آن مایع آمنیوتیک برای آزمایش یا درمان از رحم خارج می‌شود.مایع آمنیوتیک مایعی است که در دوران بارداری کودک را احاطه کرده و از آن محافظت می‌کند. این مایع حاوی سلول‌های جنینی و پروتئین‌های مختلف است. اگرچه روش آمنیوسنتز می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در مورد سلامت کودک شما ارائه دهد، درک خطرات و عوارض آمنیوسنتز اهمیت بالایی دارند و کمک می‌کند برای نتایج آماده باشید.

آمنیوسنتز را می‌توان به دلایل مختلفی انجام داد. از جمله دلایلی که پزشک انجام این روش را درخواست می‌کند، می‌تواند موارد زیر باشد:چرا آمنیوسنتز انجام می‌شود؟

1) آزمایش ژنتیک: آمنیوسنتز ژنتیکی شامل نمونه برداری از مایع آمنیوتیک و آزمایش آن برای شرایط خاص مانند سندرم داون است.

2) آزمایش ریه جنین: آزمایش میزان بلوغ ریه جنین شامل نمونه برداری از مایع آمنیوتیک است. در نهایت پس از آزمایش آن، تعیین می‌شود که آیا ریه‌های نوزاد به اندازه کافی برای تولد بالغ هستند یا خیر.

3) تشخیص عفونت جنین: گاهی اوقات، آمنیوسنتز برای ارزیابی عفونت یا سایر بیماری‌ها در نوزاد استفاده می‌شود. این روش همچنین می‌تواند برای ارزیابی شدت کم خونی در نوزادانی که حساسیت Rh دارند انجام شود. حساسیت Rh یک وضعیت غیر معمول که در آن سیستم ایمنی مادر آنتی بادی‌هایی را علیه پروتئین خاصی روی سطح سلول‌های خونی نوزاد تولید می‌کند.

4) درمان: اگر در دوران بارداری بیش از حد مایع آمنیوتیک تولید شود (پلی هیدرآمنیوس)، آمنیوسنتز ممکن است برای تخلیه مایع آمنیوتیک اضافی از رحم انجام شود.

5) بررسی نسبت پدری و مادری(Paternity testing): آمنیوسنتز می‌تواند DNA را از جنین جمع آوری کند. این نمونه می‌تواند با DNA والد احتمالی مقایسه شود.

آمنیوسنتز ژنتیکی، می‌تواند اطلاعاتی در مورد ساختار ژنتیکی کودک ارائه دهد. به طور کلی، آمنیوسنتز ژنتیکی زمانی درخواست می‌شود که نتایج آزمایش اهمیت بالایی داشته باشند و تاثیر قابل توجهی بر مدیریت بارداری یا تمایل شما به ادامه بارداری داشته باشد.آمنیوسنتز ژنتیکی

آمنیوسنتز ژنتیکی معمولا بین هفته‌های 15 تا 20 بارداری انجام می‌شود. آمنیوسنتز انجام شده قبل از هفته 15 بارداری با نرخ بالاتری از عوارض همراه است. ممکن است این روش به دلایل زیر درخواست شود:

• نتایج آزمایش غربالگری قبل از تولد مثبت شده است: اگر نتایج یک آزمایش غربالگری، مانند غربالگری سه ماهه اول بارداری یا غربالگری DNA بدون سلول قبل از تولد، مثبت یا نگران کننده باشد، ممکن است برای تایید یا رد تشخیص، آمنیوسنتز پیشنهاد شود.
• در بارداری قبلی یک بیماری کروموزومی یا نقص لوله عصبی مشاهده شده است: اگر حاملگی قبلی تحت تأثیر شرایطی مانند سندرم داون یا نقص لوله عصبی باشد، ممکن است ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما آمنیوسنتز را برای تایید یا رد این اختلالات پیشنهاد کند. نقص لوله عصبی یک بیماری جدی است که بر مغز یا نخاع کودک تأثیرات خطرناکی می‌گذارد.
• بارداری در سن بالای 35 سال اتفاق افتاده است: نوزادانی که از زنان 35 سال و بالاتر متولد می‌شوند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های کروموزومی مانند سندرم داون هستند. ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما ممکن است آمنیوسنتز را برای رد این شرایط پیشنهاد کند.
• داشتن سابقه خانوادگی یک بیماری ژنتیکی خاص یا والد یا والدینی که ناقل یک بیماری ژنتیکی شناخته شده‌اند: علاوه بر شناسایی سندرم داون و نقص لوله عصبی اسپینا بیفیدا، آمنیوسنتز می‌تواند برای تشخیص بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی دیگر مانند فیبروز کیستیک استفاده شود.
• یافته های غیر طبیعی در سونوگرافی: ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما ممکن است آمنیوسنتز را برای تشخیص یا رد شرایط ژنتیکی مرتبط با یافته‌های غیر طبیعی سونوگرافی، توصیه کند.

آمنیوسنتز بلوغ ریه جنین می‌تواند تعیین کند که آیا ریه‌های نوزاد برای تولد آماده هستند یا خیر. این نوع آمنیوسنتز تنها در صورتی انجام می‌شود که زایمان زودهنگام، چه از طریق القاء یا سزارین، برای جلوگیری از عوارض بارداری برای مادر و در شرایط غیر اورژانسی در نظر گرفته شود. معمولا بین هفته‌های 32 تا 39 بارداری انجام می‌شود. در اوایل هفته 32، بعید است که ریه‌های نوزاد به طور کامل رشد کنند.آمنیوسنتز بلوغ ریه جنین

با این حال، آمنیوسنتز برای همه مناسب نیست. اگر عفونتی مانند HIV/AIDS، هپاتیتB یا هپاتیت C داشته باشید، ممکن است ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما از انجام آمنیوسنتز جلوگیری کند. زیرا، این عفونت‌ها می‌توانند در طول آمنیوسنتز به کودک شما منتقل شوند.

عوارض و خطرات آمنیوسنتز

آمنیوسنتز خطرات مختلفی دارد، از جمله:

• نشت مایع آمنیوتیک: به ندرت، مایع آمنیوتیک پس از آمنیوسنتز از طریق واژن نشت می‌کند. با این حال، در بیشتر موارد مقدار مایع از دست رفته اندک است و در عرض یک هفته متوقف می‌شود و احتمالاً بارداری به طور طبیعی ادامه می‌یابد.
• سقط جنین: آمنیوسنتز سه ماهه دوم با خطر خفیف سقط جنین، حدود 0.1 تا 0.3 درصد، همراه است. تحقیقات نشان می‌دهد که خطر از دست دادن بارداری برای آمنیوسنتز انجام شده قبل از هفته 15 بارداری بیشتر است.
• آسیب دیدن کودک: در طول آمنیوسنتز، کودک ممکن است دست یا پای خود را در مسیر سوزن حرکت دهد. با این حال، آسیب های شدید ناشی از سوزن نادر است.
• حساسیت Rh: به ندرت، آمنیوسنتز ممکن است باعث شود سلول‌های خونی نوزاد وارد جریان خون مادر شود. اگر خون مادر Rhمنفی داشته باشد و آنتی بادی برای خون Rh مثبت نداشته باشد، پس از آمنیوسنتز یک ماده به نام گلوبولین ایمنی Rh به مادر تزریق می‌شود. این ماده باعث می‌شود بدن مادر آنتی بادی‌های Rh تولید نکند؛ زیرا این آنتی بادی‌ها می‌توانند از جفت عبور کرده و به گلبول‌های قرمز خون کودک آسیب برسانند.آزمایش خون می‌تواند تشخیص دهد که آیا مادر شروع به تولید آنتی بادی کرده است یا خیر.
• عفونت: به ندرت، آمنیوسنتز ممکن است باعث عفونت رحم شود.
• انتقال عفونت: اگر مادر عفونت‌هایی مانند هپاتیت C، توکسوپلاسموز یا HIV/AIDSداشته باشد، ممکن است عفونت در طول آمنیوسنتز به کودک او منتقل شود.

به یاد داشته باشید، آمنیوسنتز ژنتیکی معمولا زمانی ارائه می‌شود که نتایج آزمایش ممکن است تأثیر قابل توجهی بر مدیریت بارداری داشته باشد. در نهایت، تصمیم برای انجام آمنیوسنتز ژنتیکی به عهده شماست. ارائه‌ دهنده مراقبت‌‌های بهداشتی یا مشاور ژنتیک می ‌تواند به شما کمک کند تا تاثیر همه عوامل را در هنگام تصمیم ‌گیری در نظر بگیرید.

چگونه برای انجام آمنیوسنتز آماده شویم؟

اگر قبل از هفته 20 بارداری آمنیوسنتز انجام می‌دهید، پر بودن مثانه در طول عمل برای حمایت از رحم ممکن است مفید باشد. قبل از قرار ملاقات، مقدار زیادی مایعات بنوشید. پس از هفته 20 بارداری، مثانه شما باید در طول آمنیوسنتز خالی باشد تا احتمال سوراخ شدن آن به حداقل برسد.

ارائه‌دهنده مراقبت ‌های بهداشتی، نحوه انجام این روش را به صورت کامل به شما توضیح می‌‌دهد و از شما می‌‌خواهد قبل از شروع عمل، یک فرم رضایت نامه را امضا کنید. می‌توانید از کسی بخواهید که برای حمایت عاطفی شما را در قرار ملاقات همراهی کند یا بعد از آن شما را به خانه برساند. آمنیوسنتز معمولا در یک مرکز زنان و زایمان و به صورت سرپایی (بدون بی هوشی) انجام می‌شود.

روش انجام آمنیوسنتز چگونه است؟

• مرحله اول: ابتدا، ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما از سونوگرافی برای تعیین محل دقیق جنین در رحم شما استفاده می‌کند. برای این کار شما باید در یک تخت به پشت دراز بکشید.ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما یک ژل را روی شکم شما اعمال می‌کند و سپس از یک دستگاه کوچک به نام مبدل اولتراسوند استفاده می‌کند تا بتواند وضعیت کودک شما را روی یک مانیتور مشاهده کند.
• مرحله دوم: در مرحله بعد، پزشک شکم شما را با یک ماده ضد عفونی کننده تمیز می‌کند. به طور کلی، از ماده بیهوشی در این روش استفاده نمی‌شود. اکثر زنان فقط درد و ناراحتی خفیف در طول عمل را گزارش می‌کنند.
• مرحله سوم: با هدایت سونوگرافی، ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما یک سوزن نازک و توخالی را از طریق دیواره شکم و داخل رحم وارد می‌کند. سپس مقدار کمی از مایع آمنیوتیک به داخل یک سرنگ می‌کشد و سوزن را خارج می‌کند.مقدار مایع آمنیوتیک برداشته شده، بستگی به تعداد هفته‌های پیشرفت بارداری دارد. در هنگامی که سوزن وارد می‌شود و مایع آمنیوتیک خارج می‌شود، باید بی حرکت دراز بکشید. ممکن است زمانی که سوزن وارد پوستتان می‌شود احساس سوزش کنید و زمانی که سوزن وارد رحم می‌شود؛ کمی درد احساس کنید.

پس از انجام آمنیوسنتز چه باید کرد؟

پس از آمنیوسنتز، ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی، با استفاده از سونوگرافی ضربان قلب کودک شما را نظارت خواهد کرد. ممکن است پس از آمنیوسنتز دچار گرفتگی یا ناراحتی خفیف در ناحیه لگن شوید. بعد از انجام این عمل می‌توانید فعالیت‌های عادی خود را از سر بگیرید. با این حال، بهتر است از ورزش شدید و فعالیت جنسی برای یک یا دو روز اجتناب کنید.

در همین حال، نمونه مایع آمنیوتیک در آزمایشگاه آنالیز می‌شود. برخی از نتایج ممکن است ظرف چند روز در دسترس باشند. نتایج دیگر ممکن است تا چهار هفته طول بکشد.اگرپس از انجام آمنیوسنتز، هر کدام از علائم زیر را داشتید سریعا با پزشک خود تماس بگیرید:

• خونریزی واژینال یا از دست دادن مایع آمنیوتیک از طریق واژن
• گرفتگی شدید رحم که بیش از چند ساعت طول می‌کشد
• تب
• قرمزی و التهاب شدید در جایی که سوزن وارد شده است
• فعالیت غیرمعمول جنین یا عدم تحرک جنین

نتیجه آزمایش آمنیوسنتز

پزشک یا مشاور ژنتیک به شما در درک نتایج آمنیوسنتز کمک می‌کند. برای آمنیوسنتز ژنتیکی، نتایج آزمایش می‌تواند به طور قابل اعتمادی شرایط ژنتیکی مختلف مانند سندرم داون را رد یا تشخیص دهد. با این حال، آمنیوسنتز نمی‌تواند همه شرایط ژنتیکی و نقایص مادرزادی را شناسایی کند.

اگر آمنیوسنتز نشان دهد که کودک شما یک بیماری کروموزومی یا ژنتیکی دارد که قابل درمان نیست، ممکن است با تصمیمات سختی روبرو شوید، مانند اینکه آیا بارداری را ادامه دهید یا خیر. برای تصمیم گیری در این مورد، می‌توانید از تیم مراقبت‌های بهداشتی و عزیزان خود کمک بگیرید.

برای آمنیوسنتز بلوغ ریه جنین، نتایج آزمایش می‌تواند به طور قابل اعتمادی بلوغ ریه نوزاد را نشان دهد. اگر لازم است نوزاد را زودتر به دنیا بیاورید، این اطلاعات می‌تواند به شما اطمینان دهد که کودک شما برای تولد آماده است.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع:

https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/amniocentesis/about/pac-20392914

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

آشنایی با نحوه عملکرد دستگاه های مورد استفاده در راديولوژی

دستگاه های مورد استفاده در رادیولوژی

رادیولوژی یا علم تصویربرداری، شاخه‌ای از پزشکی است که با انرژی تابشی در تشخیص و درمان بیماری‌ها سر و کار دارد. رادیولوژی که همچنین به عنوان تصویربرداری تشخیصی نیز شناخته می‌شود، ابزاری است که پزشکان می‌توانند توسط آن، آنچه را که در بدن اتفاق می‌افتد دیده و درک کنند. قبل از ظهور رادیولوژی، فقط با مرگ بیمار، پزشکان می‌توانستند ارگان‌های داخلی را مورد بررسی قرار داد.

رادیولوژی یا تصویربرداری پزشکی چیست؟

دستگاه های رادیولوژی مجهز به اخرین تکنولوژی در سیستم تصاویر دیجیتال یعنی سیستم DDR میباشد .
این سیستم به واسطه مصرف اشعه بسیار کمتر و تصاویری با رزولوشن بسیار بالاتر ، نقش قابل توجهی در کاهش دوز دریافتی اشعه توسط بیمار و نیز افزایش دقت تشخیصی ایفا میکند .
وجود قابلیت تهیه کلیشه full spine که در بررسی انحنا ستون فقرات کاربرد فراوانی دارد ، از مزایا و قابلیت های مهم این دستگاه میباشد .
رادیولوژی دیجیتال ( رادیوگرافی دیجیتال ) در اکثر کشورهای جهان به تدریج جای تصویربرداری های سنتی با پرتوی ایکس ( رادیولوژی با تیوب های low و فیلم ) را گرفته است . با این وجود بر اساس آمار رسمی از ۱۳۰۰ مرکز رادیولوژی در کشور ٬ کمتر از ۳۰ مرکز ٬ از رادیولوژی دیجیتال استفاده می نمایند که در این میان تنها مراکز معدودی دارای سیستم های رادیولوژی با فلت پنل و سایر دتکتور های تصویر برداری با اشعه ایکس هستند.

در رادیولوژی از اشعه استفاده شده و از تصاویر استفاده نمی‌شود. این نوع تصویربرداری مستقیماً از اشعه یونی استفاده می‌کند. به طور کلی می‌توان گفت رادیولوژی یک تخصص در پزشکی است که به تولید تصاویر داخلی بدن از طریق عوامل مختلف فیزیکی، میدان مغناطیسی و غیره می‌پردازد و از این تصاویر برای تشخیص و در حد کمتری برای پیش‌آگاهی و درمان بیماری‌ها استفاده می‌کند. هدف از رادیولوژی تشخیص مشکلات داخلی، جلوگیری از ایجاد صدمه و درد قبل از اینکه این بیماری خیلی جدی شود است؛ زیرا پزشکان را قادر می‌سازد تا بیماری‌ها را سریع‌تر و دقیق‌تر تشخیص دهند.

دستگاه رادیولوژی

اشعه ایکس یا رنتگن در طبیعت، زیاد وجود ندارد. برای کاربرد پزشکی این پرتوها باید به وسیله لامپ‌هایی که برای این منظور ساخته شده‌اند تولید شود. در لامپ مولد اشعه ایکس که شبیه لامپ‌های کاتودیک است، با بمباران الکترونی قطعه فلز مقاوم و کوچکی که از جنس تنگتن در قطبی از لامپ به نام کانون قرار دارد، ترازهای انرژی الکتریکی در این فلز به هم می‌خورد و انرژی ناشی از جابجایی الکترون‌ها به صورت اشعه ایکس بیرون می‌آید. الکترون‌هایی که مورد استفاده قرار می‌گیرند از سیم‌پیچ کوچکی در قطب منفی لامپ تولید می‌شوند و به کمک خلأ درون لامپ و تحت تأثیر اختلاف پتانسیل که از یک ژنراتور تولید می‌شود، به کانون لامپ برخورد می‌کنند.

دستگاه‌های مورد استفاده در رادیولوژی

دستگاه‌هایی که با اشعه ایکس کار می‌کنند.

• X-Ray: این دستگاه معمولاً در تشخیص بیماری‌های استخوان و ریه استفاده می‌شود.
• ماموگرافی: این دستگاه اغلب در تشخیص بیماری‌های سینه استفاده می‌شود. همچنین بعد از ۴۰ سالگی به عنوان یک ابزار غربالگری از آن استفاده می‌شود.
• تراکم سنجی استخوان: این دستگاه اغلب در تشخیص پوکی استخوان استفاده می‌شود. دستگاه، میزان تراکم استخوان در بیمار را اندازه‌گیری می‌کند.
• توموگرافی کامپیوتری CT: برای تشخیص بیماری‌های کل بدن استفاده می‌شود.
• آنژیوگرافی: برای تشخیص بیماری‌های عروقی استفاده می‌شود. درمان بیماری‌های عروقی نیز با دستگاه آنژیوگرافی انجام می‌شود. از تجهیزات مختلفی برای ورود به ورید استفاده می‌شود. سپس با داخل شدن داروها به داخل ورید، رگ قابل‌مشاهده است.

دستگاه‌هایی که با امواج صوتی کار می‌کنند:

• سونوگرافی: متداول‌ترین وسیله پزشکی در درمان بیماری اندام‌های شکم است. همچنین این دستگاه در نظارت بر بارداری استفاده می‌شود و ضرری برای بیمار ندارد.
• سونوگرافی داپلر رنگی: در تشخیص بیماری‌های عروقی استفاده می‌شود. همچنین به وسیله آن، خونرسانی بسیاری از اندام‌ها نیز ارزیابی می‌شود. از این سونوگرافی در بارداری نیز استفاده می‌شود.

دستگاه‌هایی که با امواج فرکانس رادیویی کار می‌کنند:

• MRI: این دستگاه، برای تشخیص بیماری‌های تمام ساختارهای بدن، به ویژه ساختارهای رباط‌های مغزی و عضلانی استفاده می‌شود. همچنین در بررسی اندام‌های شکم به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عملکرد دستگاه رادیولوژی

پرتو ایکس ری اولیه

منبع اشعه ایکس لوله اشعه ایکس است. اشعه ایکس در یک منطقه بسیار کوچک در داخل لوله تشکیل می‌شود. از این مرحله، اشعه ایکس به فضا منحرف می‌شود. لوله اشعه ایکس توسط یک محفظه لوله سرب‌دار احاطه شده است. قسمتی از اشعه ایکس پراکنده توسط محفظه لوله جذب می‌شود. اشعه ایکس ایجاد شده، از طریق شکافی به نام درگاه لوله از محفظه خارج می‌شود. تابشی که از لوله خارج می‌شود، تابش اولیه نامیده می‌شود.

به ناحیه مربعی اشعه ایکس که به بیمار و میز اشعه ایکس برخورد می‌کند، میدان تابش گفته می‌شود. یک خط خیالی در مرکز پرتوی اشعه ایکس و عمود بر محور طولانی لوله اشعه ایکس، اشعه مرکزی نامیده می‌شود. اشعه مرکزی در موقعیت‌یابی بیمار مهم است؛ زیرا از این نقطه برای تراز کردن لوله اشعه ایکس با قسمت موردنظر از بدن بیمار، استفاده می‌شود.

عبور اشعه از بدن بیمار

طی قرار گرفتن در معرض رادیوگرافی، اشعه ایکس از لوله از طریق بیمار به گیرنده تصویر (IR) هدایت می‌شود. با عبور اشعه ایکس از بدن بیمار، برخی از آنها توسط بیمار جذب می‌شوند و برخی دیگر جذب نمی‌شوند. ساختارهای آناتومیک که دارای تراکم (جرم) بافتی بیشتری هستند، مانند استخوان، تابش بیشتری نسبت به بافت کم چگال، مانند عضله جذب می‌کنند.

این مرحله منجر به تابش الگویی با شدت متفاوت در پرتو اشعه ایکس از طرف بدن بیمار می‌شود. به این تابش، تابش باقی‌مانده یا تابش خروجی می‌گویند. این تابش در نهایت به IR منتقل می‌شود. اکنون IR شامل یک «تصویر دیده نشده» به نام تصویر نهفته است. این تصویر تا زمان پردازش در فسفرهای IR ذخیره می‌شود. در مرحله پردازش، تصویر پنهان به یک تصویر قابل مشاهده تبدیل خواهد شد.

سیستم گیرنده تصویر

سیستم IR شامل یک کاست است که حاوی صفحه تصویربرداری فسفر است. امروزه در بخش رادیولوژی، IR بخشی از سیستم تصویربرداری دیجیتال است. این کاست حاوی صفحه‌ای با فسفرهای خاص است که تصویر اشعه ایکس را تا زمان پردازش ذخیره می‌کند. کاست از فسفرهای صفحه در برابر آسیب و آلودگی محافظت می‌کند. صفحات IR در اندازه‌های استاندارد ارائه می‌شوند.

نحوه انجام رادیولوژی

بعد از اینکه تکنیسین رادیولوژی بیمار را در وضعیت مناسب قرار داد و اندامی که قرار است تصویربرداری کند را عکسبرداری کرد، او را در وضعیت مناسبی قرار می‌دهد. بعد از آن یک صفحه فلزی که مخصوص فیلم رادیولوژی می‌باشد را زیر اندام یا کنار آن قرار می‌دهد که به آن صفحه کاست Cassette می‌گویند. در مرحله بعد منبع اشعه ایکس که بر روی دسته فلزی خاصی قرار گرفته را در نزدیکی اندام قرار می‌دهد به طوری که قسمتی از اندام که نیاز به تصویربرداری دارد بین منبع اشعه ایکس و کاست قرار گیرد. از بیمار خواسته می‌شود تا در همین وضعیت بی‌حرکت باقی بماند.

تکنسین رادیولوژی اتاق را ترک کرده و در اتاق مجاور کلید تولید اشعه ایکس را می‌فشارد. تابش اشعه ایکس به اندام مورد نظر در کسری از ثانیه صورت می‌گیرد. در بسیاری اوقات عکس‌برداری از اندام در دو یا چند جهت انجام می‌شود به این معنی که چند عکس از اندام از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود. در این موارد تکنسین رادیولوژی مجدداً اندام را در وضعیت دیگری قرار داده و مراحل قبل را تکرار می‌کند. از بیمار خواسته می‌شود تا در اتاق دیگری منتظر بماند. در این فاصله زمانی فیلمرادیولوژی به اصطلاح ظاهر می‌شود یعنی فرآیندهای شیمیایی بر روی آن صورت می‌گیرد تا تصویر ایجاد شده بر روی آن قابل دیدن شود. در صورتی که کیفیت تصویر تهیه شده در حد مطلوب بود به بیمار اجازه داده می‌شود تا بخش رادیولوژی را ترک کند.

مزایای رادیولوژی

با استفاده از انواع روش‌های تصویربرداری و رادیولوژی می‌توان بسیاری از بیماری‌ها را در سریع‌ترین زمان و با دقیق‌ترین روش‌ها تشخیص داد. از جمله بیماری‌ها و مشکلاتی که با تصویربرداری از بدن قابل تشخیص است می‌توان به بیماری‌های قلبی و عروقی، انواع سرطان‌ها، بیماری‌های ریوی، شکستگی استخوان و… اشاره کرد.

تشخیص بسیاری از بیماری‌ها بدون استفاده از رادیولوژی امکان‌پذیر نیست و در بعضی از مواقع عدم استفاده از آن، تشخیص را برای پزشک بسیار دشوار می‌کند. یکی دیگر از مزایای استفاده از رادیولوژی، تشخیص و نحوه عملکرد بدن پس از درمان و یا عمل جراحی و بررسی میزان موفقیت آن است. استفاده از رادیولوژی به پزشک این امکان را می‌دهد تا انواع مشکلات داخلی را تشخیص داده و در صورت نیاز به جراحی، این کار را انجام دهد. همچنین استفاده از تصویربرداری برای بیماران اورژانسی از اهمیت خاصی برخوردار است.

عوارض جانبی رادیولوژی

در مورد عوارض رادیولوژی می‌توان گفت که به دلیل استفاده از درصد پایینی از اشعه ایکس، دارای کمترین میزان خطر است و مزایای آن نسبت به عوارض خود به مراتب بیشتر است و به همین دلیل تنها برای خانم‌های باردار منع استفاده دارد.

میزان تاثیر دستگاه رادیولوژی بر کیفیت و دقت تصاویر به چه میزان است؟

یکی از عوامل مهم در تشخیص هرچه بهتر بیماری کیفیت و دقت بالای دستگاه میباشد.

رادیولوژی

مزایای سیستم های رادیولوژی دیجیتال و نیمه دیجیتال ( سی ار CR ) :

برخی عکسهای ساده مثلا رادیوگرافی شکم برای تشخیص سنگ های کلیوی و رادیوگرافی ستون فقرات کمری بهتر است با امادگی قبلی انجام شوند تا روده ها از گاز و مدفوع خالی بوده و ارزش تشخیصی تصاویر افزایش خواهد یافت . چنین عکس هایی در مواقع ضروری بدون امادگی نیز انجام میگردتد .
رادیوگرافیهای خود را دور نریزید ! چه بسا سالها بعد ، مقایسه عکس های جدیدی که خواهید گرفت با با عکس های قبلی بسیار کمک کننده و تشخیصی باشد . در اینده ای نزدیک تصاویر دیجیتال جای عکس های فعلی رادیوگرافی را خواهد گرفت . لیکن در حال حاضر در کشور ما به علت هزینه بسیار بالا هم برای پزشکان و هم برای بیماران این پدیده فراگیر نشده است .
در رادیولوژی تمام دیجیتال نسبت به رادیولوژی سنتی ضریب خطا بسیار پایین تر می باشد زیرا بر اساس نرم افزار داخلی دستگاه دز اشعه و تمامی کمیت های تصویر برداری بصورت خودکار ( یا نیمه خودکار ) تنظیم و بهینه شده و اثر نقش بسته بر روی دتکتور بطور همزمان شدت پرتو خروجی از تیوپ رادیولوژی را کنترل می نماید . این خود باعث می شود علاوه بر کاهش دز اشعه و حذف تعداد دفعات تکرار تصویر برداری ٬ تصویر بسیار مطلوبی ایجاد شود همچنین بر اساس مشخصات دتکتور مورد استفاده در این سیستم ها ٬ نرم افزار داخلی سیستم بصورت خودکار اقدام به اصلاح تصویر خروجی از دتکتور می نماید تا تصویری در نهایت دقت و کیفیت ایجاد شود . البته بجز امکانات تغییر و اصلاح نرم افزاری بر روی تصاویر و کمی بهتر شدن کیفیت آنها ( به دلیل ماهیت کاست های CR ) شاهد بهینه شدن تابش پرتو ایکس ( در نتیجه کاهش دز دریافتی بیمار ) و کنترل همزمان بر روی تصویر در حال ثبت در سیستم های سی ار نمی باشیم .

پشتیبانی از سیستم Pacs و ( picture archiving communication systems ) :

این سیستم شامل تجهیزات نرم افزاری و سخت افزاری جهت ایجاد یک شبکه داخلی بین تمامی تجهیزات تصویر برداری در مرکز درمانی ٬ سیستم ذخیره و آرشیو تصاویر با فرمت دایکام ( که خود شامل مکانی امن دارای حجم بسیار بالایی از حافظه سخت افزاری ( Hard Disc ) جهت ذخیره تصاویر و سایر مشخصات بیماران می باشد ) ٬ ارتباط با محل مشاهده و تفسیر تصاویر گرفته شده ( Work Station ) و در نهایت قابلیت تبادل اطلاعات تصاویر با سایر مراکز درمانی و اینترنت می باشد . این سیستم در محیطی امن ( جلوگیری از احتمال هرگونه دستکاری در تصاویر رادیوگرافی بخصوص در پزشکی قانونی جهت ارائه به مراکز قانونی توسط حفظ و نگهداری اصل تصاویر در مرکز تصویر برداری ) امکان مشاهده و دسترسی پزشکان به تصاویر و سابقه بیماران را بصورت آنلاین ( که نیازمند خطوط پر سرعت اینترنتی میی باشد ) ٬ فراهم می آورد .
البته این در صورتی است که تمامی مراکز درمانی در سطح کشور به این سیستم مجهز و آنرا پشتیبانی نمایند زیرا اصولا این سیستم بصورت یک سیستم یکپارچه بین مراکز درمانی طراحی شده است .
● با حذف فیلم در رادیوگرافی دیجیتال ٬ هزینه تهیه فیلم رادیولوژی ٬ دارو های ظهور و ثبوت فیلم ٬ خرید و نصب تجهیزاتی نظیر پاس کاست ٬ دستگاه ظهور و ثبوت فیلم ( پروسسورها ) و آلودگی های زیستی ناشی از فیلم های رادیولوژی کاهش می یابد .
● با استفاده از رادیولوژی دیجیتال فاصله زمانی بین اقدام جهت تصویر برداری و تحویل تصویر نهایی رادیولوژی بسیار کاهش می یابد . از اینرو این سیستم ها جهت استفاده در موارد اورژانس بسیار مناسب خواهند بود .

آیا تجربه و دانش پزشک رادیولوژیست بر نتیجه رادیولوژی موثر است؟

تکنسین رادیولوژی (کارشناس پرتوشناسی) با کمک انواع فن آوری های تصویربرداری از قسمت های مختلف بدن بیمار (مطابق با دستور پزشک معالج) تصویربرداری می کند. در هر مرکز تصویربرداری پزشک متخصص پرتوشناسی (پزشک رادیولوژیست) حضور دارد که با استفاده از روش ها و تجهیزات مختلف تصویربرداری به تشخیص بیماری ها می پردازد. وظیفه پزشک رادیولوژیست تشخیص بیماری ها، شکستگی ها و ...از روی تصاویر رادیوگرافی است. انجام کار تصویربرداری و کنترل ظهور و تثبیت تصاویر رادیوگرافی بر عهده تکنسین رادیولوژی (کارشناس پرتوشناسی) می باشد.
تکنسین رادیولوژی باید مهارت ارتباطی خوبی دربرخورد با بیماران داشته و قبل از تصویربرداری اطلاعات و دستورات لازم را به آنها بدهد. او باید با کلیه تجهیزات و دستگاه های رادیوگرافی به خوبی آشنا بوده و در استفاده از آنها تبحر داشته باشد.

نکته مهم

لازم به ذکر است که تشخیص و درمان بیماری در علم پزشکی، یک مجموعه است که با علائم بیمار آغاز گردیده و با معاینات پزشک ادامه می یابد و با روشهای پاراکلینیک مانند سونوگرافی، رادیولوژی، آزمایشگاه، سی تی اسکن و MRIتکمیل میگردد. هیچ کدام از موارد فوق به تنهایی برای تشخیص نهایی کافی نمیباشد. تفسیر رادیوگرافی در کنار علایم بالینی و معاینات بیمار ارزشمند است . از رادیوگرافی خود به تنهایی انتظار تشخیص نهایی را نداشته باشید رادیولوژی گلستان با انجام کنترل دوره ای و منظم دستگاه ها و محیط از نظر کیفیت و میزان اشعه ، شرایطی مناسب از تصویربرداری و امنیت اشعه برای بیماران و پرسنل خود فراهم نموده است

---

اجزای دستگاه رادیولوژی

کولیماتور

وسیله ای است برای محدود کردن اشعه ایکس به کار می رود. به خروجی تیوب اشعه ایکس در محفظه تیوب وصل می شود تا اندازه و شکل شعاع اشعه ایکس را تنظیم کند. کلیماتور دارای دو دریچه است می تواند با بازو بسته شدن و محدوده و تابش اشعه ایکس را تغییر دهد. هر دریچه شامل چهار صفحه سربی است که به صورت زوجهابی مستقل حرکت می کنند.

محفظه تیوپ

از جنس فولاد بوده که مملو از روغن است و حباب شیشه ای را دربرمی گیرد. این محفظه محلی برای اتصال کابلهای فشار قوی داشته و دارای پایه ای است که تیوپ را نگه می دارد.

حفاظ لامپ و کابلهای فشار قوی

به دلیل ساطع شدن اشعه ایکس در تمام جهات از لامپ مولد با شدت تقریباً یکسان و اینکه بسیاری از این تشعشعات اکسپوژر غیر ضروری برای بیماران و پرسنل ایجاد می کند، و کیفیت فیلم را نیز کاهش می دهد، حفاظ فلزی لامپ این قسمت از اشعه اضافی و اشعه های پراکنده شده را جذب می کند.

تخت رادیوگرافی

تختهای رادیوگرافی درطرح های مختلف ساخته می شوند که می توانند بدون بوکی یا با بوکی باشند . تمام تختهای با بوکی رادیولوژی در زیر سطح رویی یک قسمت برای تعبیه شدن بوکی دارند . هر بوکی شامل یک محل برای قرارگرفتن کاست و یک محل درروی کاست برای قرار گرفتن گرید هستند . این وسیله توسط دکتر بوکی (Gustave Bucky ) در سال ۱۹۱۳ اختراع گردید و هنوز موثرترین راه جهت حذف پرتوهای ثانویه ناشی از میدانهای بزرگ رادیوگرافی محسوب می گردد.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

​

شایع ترین بیماری‌های مغز واعصاب

شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب

مسائل بیشماری در این دنیا وجود دارد که می تواند بر روی بدن انسان تاثیر بگذارد. این تاثیر می تواند بر روی مغز انسان هم اعمال شود و منجر به بیماری های مغز و اعصاب شود. در ادامه شایع ترین بیماری های مغزی خطرناک آمده است.

اینگونه بیماری ها، از مسیرهای گوناگونی بر روی مغز تاثیر می گذارند؛ فیزیکی، بیوشیمیایی یا راه های دیگر. در این شرایط، نتایج ایجاد شده مخرب بوده و کمک های پزشکی می بایست برای بیمار به انجام شود.

بیماری های مغز و اعصاب

در این مقاله، 10 بیماری رایج مغزی را برای برمی شماریم.

1) پارکینسون از جمله بیماری های مغزی خطرناک است

بیماری پارکینسون، جزء اولین بیماری های مغزی خطرناک دسته بندی می شود، در این بیماری سلولهای مغزی را که کنترل کننده حرکت هستند، تحت تاثیر قرار می دهد. باور عموم این است که این بیماری توسط کاهش سطح دوپامین مغز اتفاق می افتد. علائم گوناگونی برای این نوع بیماری وجود داشته اما به طور معمول بین سن 50 تا 60 سالگی آغاز می شود. علامت اولیه عموما وجود لرزش در دست، پا یا آرنج است. علائم دیگر شامل سفتی ماهیچه ها، مشکلات تعادلی در هنگام راه رفتن، حرکت آرام و دشوار شدن صحبت کردن و بلعیدن می باشد.

همچنین ممکن است لحظاتی وجود داشته باشد که فرد شروع به لرزش شدید کرده و توانایی راه رفتن را از دست می دهد. در برخی بیماران، بیماری پاکینسون پیشرفت کرده و رو به وخامت می گذارد، در سایرین شدت بیماری افزایش نمی یابد.

2) تومورهای مغزی

انواع گوناگونی از تومورهای مغزی وجود دارند، اما تنها برخی از آنها خطرناک محسوب می شوند. اگر چه همه تومورها کشنده نیستند ولی به هر حال یکی از بیماری های مغزی خطرناک همین تومورها هستند

فارغ از اینکه این تومورها مهاجرت کنند یا نه، باز هم می توانند یک تهدید به حساب بیایند. عمده دلایل ایجاد سرطان مغز هنوز ناشناخته باقی مانده است، اما تعدادی از دلایل آن یافته شده است. در حال حاضر، 23400 نوع سرطان وجود دارد که شروع آن در مغز است.

تشکیل تومور مغزی در هر سنی می تواند رخ دهد، اما احتمال آن در سنین بالاتر بیشتر است. علائم شامل مشکل بینایی، شنوایی، تکلم، تعادل، وجود سردرد، حملات ناگهانی، فلج عضلات صورت، و غیره است. پزشکان می بایست تشخیص دهند برای درمان و یا خارج کردن تومور بسته به شرایط بیمار از رادیوتراپی و یا جراحی استفاده کنند.

3) اختلالات روانی

امروزه افراد بسیاری برخی از اشکال بیماری های روانی را دارا می باشند. این بیماری به ظاهر خطرناک نیست ولی در مواردی که به صورت حاد نمود می کند و باعث آسیب به خود یا دیگران می شود از دسته بیماری های مغزی خطرناک خواهد بود

این نوع از بیماری های مغز و اعصاب ممکن است خفیف باشد اما رواج آن بیشتر از تصور عامه مردم است. همچنین، این بیماری ها انواع گوناگونی نیز دارند. برخی از آنها کمابیش بی خطر بوده اما سایرین نیاز به مراقبت های پزشکی فوری دارند. برخی از علائم عمومی بیماری های مغز و اعصاب روانی شامل: تغییرات شدید خلقی، تغییر در عادات غذایی، گیجی و عدم تمرکز در فکر کردن، مشکلات خواب، فکر به خودکشی، عصبانیت شدید، مشکل در درک یا برقراری ارتباط با افراد، و کناره گیری از دوستان و فعالیت هایی که در گذشته مورد علاقه فرد بوده اند.

درمان و دارو درمانی اغلب می تواند به افراد دارای برخی از انواع بیماری های روانی کمک کند.

4) اوتیسم

اوتیسم، یکی از بیماری های مغز و اعصاب تقریبا جدید است و محققان هنوز اطلاعات بسیار زیادی درباره آن ندارند.

برخی از بیماران مبتلا به اوتیسم، مشکلات ژنتیکی دارند، اما بیش از یک دلیل برای این بیماری وجود داشته و برخی از این دلایل هنوز ناشناخته مانده اند. نوع رفتار، یادگیری، واکنش و ارتباطات افراد مبتلا به اوتیسم با عمده مردم متفاوت می باشد. اوتیسم اغلب پیش از سن سه سالگی تشخیص داده شده و تا پایان عمر همراه فرد باقی می ماند.

این افراد سطح متفاوتی از ناتوانی های ذهنی را دارا بوده اما برخی از آنها ذوق و قریحه بالایی دارند. برخی علائم می تواند شامل عدم واکنش به ادا کردن نام تا 12 ماهگی فرد، ممانعت از تماس چشمی، درک دشوار از احساسات افراد، مشکلات تکلم و مهارت های زبانی، ناراحت شدن از تغییرات کوچک، به تنهایی بازی کردن و غیره، می باشد.

5) مننژیت

یکی دیگر از بیماری های مغز و اعصاب در دسته بیماری های مغزی خطرناک ، مننژیت التهابی در مرزهای اطراف مغز و بافت مغزی می باشد.

این التهاب همچنین می تواند در نخاع نیز رخ دهد. برای آزمایش وجود این بیماری، پزشک اغلب شیر نخاعی (مایع مغزی نخاعی) را از ستون نخاعی استخراج می کند. این بیماری مسری بوده و در 10 الی 20 درصد افراد مبتلا به صورت جنینی منتقل می شود. علائم اولیه شامل تب، سفتی گردن و سردرد است. بعد از این مرحله، گیجی، حساسیت به نور، حالت تهوع و استفراغ و لرز رخ خواهد داد. واکسن هایی برای ممانعت از بیماری مننژیت وجود دارند. شیوع نه چندان گسترده ای اغلب در خوابگاه های دانشجوی و دوره آموزشی سربازی رخ می دهد.

6) آلزایمر

آلزایمر یکی از بیماری های مغز و اعصاب است که در حال حاضر رایج ترین نوع دمانس (فراموشی) در کشورهای غربی محسوب می شود.

هنگامی که فرد به سن 85 سالگی می رسد، احتمال ابتلا به این بیماری تا 50% افزایش خواهد یافت. فاکتور خطر اولیه در ابتدا سن فرد می باشد. اولین شواهد آلزامیر مشکلات مربوط به حافظه است. فرد ممکن است توانایی به خاطر سپردن فعالیت های روزمره را نداشته و بنابراین منجر به از هم پاشیدگی زندگی رومزه وی شود. همراه با وخامت بیماری، فرد توانایی برنامه ریزی و حل مسائل را از دست داده، زمان را مکان ها را گم می کند، مشکلاتی برای استفاده از کلمات در نوشتن یا صحبت کرده پیدا کرده، توانایی تصمیم گیری و قضاوت را از دست می دهد.

آلزایمر یک بخش نرمال از زندگی نبوده اما درمان آن می بایست در هنگام مشاهده اولین علائم شروع شود. هیچ درمانی برای این بیماری وجود نداشته اما سرعت پیشرفت آن می تواند با استفاده از درمان زود هنگام کند شود.

7) مالتیپل اسکلروزیس (ام اس)

ام اس می تواند در بخش های گوناگونی از بدن شروع شود و علائم متفاوتی را ایجاد کند. ام اس انواع مختلفی دارد و نسبت به چگونگی حملات و یا عود شوندگی آن از دسته بیماری هایی است که گاها خطرناک هستند و در مواردی هم بیمار با کنترل علائم به زندگی عادی خویش می پردازد

این نوع بیماری های مغز اساسا در سنین 15 تا 60 سال رخ داده و زنان بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند. MS یک بیماری خود ایمنی بوده که در نتیجه آن بدن خودش را مورد تهاجم قرار می دهد. هدف تخریب غلاف میلین اطراف اعصاب هستند. علائم شامل ضعف یا بی حسی در یک سمت بدن و سپس پیشرفت آن به سمت دیگر بدن است. سایر علائم شامل خستگی، لرزش، احساس سستی، لکنت زبان، دوبینی و دید کمتر احتمالی در یک چشم نسبت به چشم دیگر و غیره است. این افراد همچنین ممکن است مشکلاتی در روده ها و مثانه، عملکردهای جنسی، تغییرات روانی، فلج شدگی و علائم صرع را نیز تجربه کنند.

8) هیدروسفالی

هنگامی که مقادیر غیر نرمالی از مایع به مغز می رسد، هیدروسفالی رخ خواهد داد.

در کودکان، علامت اولیه معمولا بزرگ بودن سر است. علائم دیگر شامل استفراغ، تحریک پذیری، اشتها و غذا خوردن کم، تشنج و خواب آلودگی است. در بزرگسالان، علائم شامل سردرد، عدم هماهنگی، مشکل در بیدار ماندن و هوشیاری، کاهش مهارتهای شناختی و حافظه، تاری دید و عدم کنترل مثانه می باشد. هنگامی که هرکدام از این علائم مشاهده شوند، زمان مراجعه به پزشک می باشد. دلیل ایجاد هیدروسفالی هنوز به طور کامل مشخص نشده است.

9) دیسلکسیا (اختلال خواندن یا خوانش پریشی)

دیسلکسیا به مشکل در یادگیری اطلاق می شود که به علت نقصی ایجاد می شود که منجر به دشواری در پردازش آواها یا بخش های کوچکی از صحبتهای فرد می شود و در نتیجه کلمات متفاوت از سایرین ادا خواهد شد.

دیسلکسیا در کودکانی با هوش و تحرک طبیعی رخ می دهد. این بیماران اغلب عزت نفس ضعیفی داشته، دشواری هایی در تمرکز داشته، رویا پرداز بوده و از تمرکزی بر موقعیت که در آن به سر می برند ندارند، در توسعه مسائل تاخیر داشته و در خواندن چند باره مطالب درک کافی را ندارند. در هنگام خواندن و یا نوشتن اضافات، معکوس بودن کلمات، حذف و تکرار مشاهده می شود. دیسلکسیا می تواند با بزرگ شدن فرد و خارج شدن از سنین کودکی کاهش یافته و یا با ترومای جدیدی رو به رو می شود. رایج ترین نوع به نام دیسلکسیای اویه شناخته می شود که با تغییر سن تفاوتی در آن ایجاد نمی شود.

10) تشنج

شش نوع مختلف از تشنج وجود دارد که رایج ترین آن تشنج گراندمال است. تشنج در مواردی می تواند زنگ خطر را به صدا در بیاورد و از دسته بیماری های مغزی خطرناک محسوب شود و در مواردی قابل کنترل است

در این نوع تشنج، فرد بیمار هوشیاری خود را از دست داده و معمولا غش می کند. سپس بدن فرد سفت شده و به دنبال آن حرکات تند و سریع ناگهانی و شدید در بدن ایجاد می شود و در نهایت فرد به حالت خواب و بیهوشی فرو می رود. عمده تشنج های دیگر منجر به غش کردن نشده اما کاملا می توان عدم هوشیاری یا خیره شدن چشم ها و مشاهده سفیدی آن ها را در افراد مبتلا شده مشاهده کرد و غالبا هیچ علائم دیگری ندارند. در تشنج جزئی، فرد هشیاری خود را حفظ کرده و ممکن است گاهی علائم حسی که به آن تشعشع نورانی می گویند را داشته باشد.

بیماری های بسیاری وجود دارند که می تواند منجر به ایجاد تشنج شود؛ ترومای سر، سرطان مغز، مشکلات ناشی از ترک الکل، خستگی ناشی از گرما، اوردوز ناشی از مصرف کافئین، اوردوز ناشی از مصرف استامینوفن و غیره.

نگارش و گردآورنده:رضا رحیمی

منابع:

وبمد

خط سلامت

​

بیماری مننژیت انواع و علل و درمان آن

دراین بخش با یکی از بیماری‌های مغزی آشنا می شوید

بیماری مننژیت چیست؟ علایم, دلايل, پيشگيري و درمان آن

مننژیت بیماری ای است که درآن غشاء مننژ اطراف مغز و نخاع ملتهب می شود. ورم همراه با مننژیت اغلب باعث بروز نشانه های معمول بیماری مننژیت، شامل سردرد، طب و خشکي گردن مي شود.

مننژیت در انواع ویروسی، باکتریایي، قارچي و غيره وجود دارد، اما عفونت هاي ويروسي معمولا شايع تر از ساير عفونت ها باعث ابتلاي فرد به مننژيت مي شوند. بسته به علت مننژيت ممکن است اين بيماري بعد از چند هفته بهبود يافته و يا ممکن است زندگي فرد را تهديد نمايد.

رایج‌ترین نشانه‌های مننژیت سردرد و خشکی گردن همراه با تب، گيجي يا هشياري دگرگون شده، استفراغ، و ناتواني در تحمل نور (نورهراسي) يا صداهاي بلند (صداهراسي) مي‌باشد. معمولاً در کودکان فقط نشانه‌هاي غيراختصاصي مانند تحريک‌پذيري و خواب‌آلودگي مشاهده مي‌شود. اگر ضايعهٔ پوستی مشاهده شود، ممکن است نشان دهندهٔعلت مشخصی برای مننژیت باشد؛ مثلاً، مننژیت در اثر باکتری مننژوکک ممکن است همراه با ضايعهٔ پوستی مشخصی باشد.

مننژیت می‌تواند به دلیل نزدیکی التهاب به مغز و نخاع، زندگي بيمار را به خطر اندازد، بنابراين اين بيماري را تحت عنوان فوريت پزشکي دسته بندي مي‌کنند. اگر شک داريد که خود و يا يكي از اعضاي خانواده تان دچار اين بيماري شده اند، سريعا به بيمارستان مراجعه نماييد. درمان بموقع مننژيت باكتريايي جلوي بروز خيلي از عوارض جدي بيماري را مي گيرد.

علایم بیماری مننژیت

اشتباه گرفتن علایم و نشانه های بیماری مننژیت با بيماري آنفلوانزا ممکن مي باشد. علايم و نشانه هاي مننژيت در چند ساعت و يا بين ۱ تا دو روز خود را نشان مي دهند. علايم و نشانه هايي که در هرفرد بالاي ۲ سال ممکن است ظاهر شود، شامل:

• تب بالا و ناگهانی
• سردرد شدید
• خشکی گردن
• تهوع و استفراغ بهمراه سردرد
• گیجی و یا ناتوانی در تمرکز کردن
• تشنج
• خواب آلودگی و یا مشکل در بیدار شدن
• حساسیت به نور
• فقدان علاقه به خوردن و آشامیدن
• التهاب های پوستی در بعضی از انواع مننژیت

علایم بیماری مننژیت در کودکان شامل:

• تب بالا
• گریه‌ی پی در پی
• بی خواب و بی قراری شدید
• تغذیه ضعیف
• برآمدگی در قسمت نرم بالای سر کودک
• خشکی گردن و بدن کودک

کودکان مبتلا به مننژیت بسختی آرام می شوند و حتی زمانیکه بغلشان مي کنيد، شديدتر گريه مي کنند.

دلایل ابتلا به مننژیت

معمول ترین دلیل ابتلا به مننژیت عفونت های ویروسي بوده که معمولا بدون درمان بهبود مي يابند. بعضي اوقات علت مننژيت عفونت باکتريايي است. يکي ديگر از دلايل مننژيت که اغلب کم تر رخ مي دهد عفونت هاي قارچي مي باشند. از آنجاييكه مننژيت باكتريايي از همه خطرناك تر بوده و باعث مشكلات جدي مي شود، پيدا كردن منبع عفونت مننژيتي، يكي از مهم ترين بخش هاي برنامه درماني مننژيت مي باشد.

اغلب ویروس هایی که باعث مننژیت ویروسي مي شوند، شامل آنتروویروس،ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۲، ویروس زونا (که به عامل آبله مرغان و زونا شناخته می‌شود)،ویروس ایدز و ویروس اوريون مي باشند.

سایر مواردیکه بجز موارد ذکر شده می توانند فرد را دچار مننژیت نمایند، شامل مواد شيميايي، آلرژي به بعضي از داروها، بعضي از انواع سرطان و بيماري هاي التهابي همچون سارکوئیدوز می باشند.

عوامل خطرزا

عوامل و مواردیکه می توانند خطر ابتلا به مننژیت را افزایش دهند شامل:

• – اگر شما یا کودکان یکی از نوبت های واکسن زدن را رد نمایيد خطر ابتلاي شما به بيماري مننژيت افزايش مي يابد.
• – اغلب انواع مننژیت ویروسی در سنین قبل از ۵ سال رخ می دهند و اکثر موارد مننژيت ويروسي در افراد زير بيست سال را تحت تاثير قرار مي دهد.
• – داشنجویان ساکن در خوابگاه، پرسنل نظامی ساکن پایگاه های نظامی و کودکان مدرسه رو يا کودكانيكه در رورشگاه هستند، در خطر بيشتري براي ابتلا به اين بيماري مي باشند.
• – .اگر شما باردار هستید، در خطر بیشتری برای ابتلا به مننژیت قرار داريد
• – عواملی که سیستم ایمنی بدن را تحت تاثیر قرار داده همچون بیماری ایدز، الکلی بودن، دیابت و … می تواند فرد را مستعد ابتلا به مننژیت نماید.

عوارض بیماری مننژیت

مننژیت می تواند عوارضی جدی در پی داشته باشد. هرچه مدت بيشتري شما يا کودکان دچار بيمراي مننژيت درمان نشده باشيد، بيشتر در خطر عوارض آن از جمله تشنج و آسيب عصبي دائمي از جمله موارد زير هستيد. انواع آسيب هاي عصبي مننژيت مي توانند، شامل:

• از دست دادن شنوایی
• مشکل حافظه
• ناتوانی در یادگیری
• آسیب مغزی
• مشکل در راه رفتن
• تشنج
• نارسایی کلیه
• شک
• مرگ

تشخیص بیماری مننژیت

پزشک یا پرستار شما را معاینه کرده و مواردی هچون ضربان قلب شما، تب، تغییر وضعیت ذهنی و خشکی گردن را چک مي نمايد. اگر پزشک به اينکه شما دچار مننژيت شده ايد شک داشته باشد، از آزمايش مايع نخاعي و ساير آزمايش ها همچون كشت خون، اشعه ايكس قفسه سينه و سي تي اسكن سر استفاده مي نمايد.

درمان بیماری مننژیت

درمان این بیماری بسته به نوع مننژیت شما یا کودکتان متفاوت است.

درمان مننژیت باکتریایی

مننژیت حاد باکتریایی نیاز به درمان سريع با آنتی بیوتیک های داخل وریدي و داروهاي کورتيزوني براي اطمينان از بهبود و کاهش عوارض آن همچون ورم مغذي و يا تشنج دارد. آنتي بيوتيک و يا ترکيب آنتي بيوتيكي و دارويي شما كه پزشكتان براي شما انتخاب مي كند، بسته به نوع عفونت متفاوت مي باشد.

درمان مننژیت ویروسی

آنتی بیوتیک ها قادر به درمان مننژیت ویروسي نيستند و در بيشتر موارد مننژيت ويروسي خود بخود در طول چند هفته بهبود مي يابد. درمان انواع ساده مننژيت ويروسي شامل:

• استراحت
• مصرف فراوان مایعات
• داروهای مسکن برای کاهش درد و تب

اگر علت مننژیت شما ویروس تب خال است، می شود از داروی ضد ویروسی استفاده نمود.

درمان سایر انواع مننژیت

اگر علت مننژیت شما معلوم نباشد، پزشکتان شروع به استفاده از درمان های ضدویروسی و آنتی بيوتيکي تا زمان مشخص شدن علت بيماري مي کند.

مننژیت قارچی با داروهای ضدقارچ درمان می شود. البته این داروها اثرات جانبي جدي داشته و ممکن است شروع درمان با اين داروها تا زمان تشخيص آزمايشگاهي مننژيت قارچي به تعويق افتد.

مننژیت مزمن بسته به علت آن که عموما عفونت قارچی هست، درمان می شود.

مننژیت های غیرعفونی که بعلت حساسیت و يا بیماری های خود ایمنی رخ داده اند را ممکن است با داروهاي کورتيزوني درمان نمايند. در بعضي از موارد نياز به درمان خاصي نبوده و بيماري خود بخود بهبود مي يابد. در مننژيت مرتبط با سرطان نيز نياز به درمان سرطان براي درمان مننژيت دارد.

پیشگیری از بیماری مننژيت

مننژیت باکتریایی و ویروسي واگيردار هستند، البته هيچکدام به واگيرداري سرماخوردگي يا آنفولانزا نيستند. احتمال انتقال هر دو از طريق ذرات ترشحات تنفسي در حين برخوردهاي نزديک مانند بوسيدن، عطسه يا سرفه کردن به طرف کسي وجود دارد، اما صرف تنفس هوايي كه فرد مبتلا به مننژيت در آن نفس كشيده است باعث انتقال آن‌ها نمي‌شود. مننژيت ويروسي معمولاً توسط آنتروويروس‌ها به وجود مي‌آيد، و بيشتر از طريق آلودگي مدفوعي منتشر مي‌شود. احتمال آلودگي را مي‌توان با تغيير رفتارهاي منجر به انتقال كاهش داد.

بعضی از انواع خاص واکسن ها می توانند از ابتلا به بعضی از مننژیت ها پیشگيري نمايند. اين واکسن ها شامل:

• واکسن هموفیلوس (HiB vaccine) در کودکان جلوی شیوع یکی از انواع مننژیت باکتريايي را مي گيرد.
• واکسن کونژوگه پنوموکوک (pneumococcal conjugate vaccine) نیز از سایر روش های موثر در پیشگیري از ابتلا به مننژیت پنوموکوکی می باشد.

افراد خانواده و کسانیکه رابطه نزدیکی با فرد مبتلا به مننژیت مننگوکوکی دارند، باید از داروهای آنتی بيوتيکي براي پيشگيري از ابتلايشان به اين نوع مننژيت دريافت نمايند.

: واکسیناسیون مننگوکوکی برای افراد زیر توصيه مي شود

• نوجوانان در سنین ۱۱ تا ۱۲ سال که وارد دبیرستان می شوند و تاکنون این واکسن را دریافت نکرده اند.
• همه دانشجویان سال اول دانشگاه که قصد اقامت در خوابگاه دارند.
• کودکان دو ساله و یا بزگتر که طحال نداشته و یا دچار سایر مشکلات سیستم ایمني هستند.
• افرادیکه قصد سفر به کشورهایی دارند که مننگوکوک در آنجا شایع می باشد.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع

دانشگاه علوم پزشکی جهرم

سیانوز شدن ناخن(کبودی و آبی رنگ شدن) دلایل و راههای درمان

آیا ناخن های شما یا اطرافیان شما کبود یا آبی رنگ است؟ پس حتما این مقاله را بخوانید.

در صورتی که یکی از ناخن ها به رنگ آبی یا کبود باشد، احتمالا در اثر ضربه دیدن و تجمع خون در زیر ناخن این تغییر رنگ اتفاق افتاده. با این حال، در صورتی که تمام ناخن ها آبی رنگ شوند سیانوز رخ داده و علامتی از یک مشکل زمینه ای به شمار می رود.

آبی شدن ناخن ها هنگامی بروز می دهد که اکسیژن کافی در خون وجود نداشته باشد. علاوه بر این موارد، عدم کفایت سیستم گردش خون، در رساندن خون به نواحی مختلف بدن نیز سبب بروز سیانوز می شود. آب و هوای سرد می تواند با تنگ کردن عروق خونی، گردش خون را به طور موقت با دشواری همراه کند.

بدن با پیشگیری از رسیدن خون فراوان به اندام های انتهایی سبب حفظ دمای بهینه در اندام های داخلی می شود. در صورتی که علت سیانوز سردی هوا باشد، رنگ ناخن ها پس از گرم کردن دست ها به حالت طبیعی باز خواهد گشت.

سیانوز چیست؟

سیانوز به وضعیتی گفته می شود که به دلیل گردش نامناسب خون، اکسیژن کافی به نوک انگشتان نمی رسد. سیانوز می تواند در لب ها و پوست نیز پدیدار شود. این وضعیت گاها در اثر مشکلات مرتبط با هموگلوبین نیز بروز می دهد. هموگلوبین، یک پروتئین در گلبول های قرمز خون است که وظیفه حمل اکسیژن را بر عهده دارد. بیماری های مختلفی که بر دستگاه های تنفسی و قلبی عروقی تاثیر می گذارند، می توانند سبب بروز سیانوز شوند.

بیماری های تنفسی که باعث کبود شدن ناخن ها می شوند.

آبی شدن ناخن ها بیانگر نرسیدن اکسیژن کافی به انگشتان دست، پا یا هر دو است. از جمله بیماری های عامل این وضعیت، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1_ بیماری انسداد مزمن ریوی (COPD)

این عبارت همچون چتری است که گروهی از بیماری های ریوی پیش رونده از جمله آمفیزم و برونشیت مزمن را شامل می شود. در آمفیزم کیسه های هوایی موجود در ریه ها تخریب می شوند. برونشیت نیز با ایجاد التهاب و تنگی در مسیر های تنفسی (برونش) سبب تجمع مایع مخاطی در ریه می شود. نزدیک به 30 میلیون نفر در ایالات متحده آمریکا به بیماری انسداد مزمن ریوی دچار هستند.

2_ آسم

آسم سبب تنگی و تورم مجاری هوایی شده و می تواند با افزایش تولید مایع مخاط زمینه تجمع آن در ریه را فراهم کند. افراد مبتلا به آسم علائمی را تجربه می کنند که ممکن است در زندگی روزانه آن ها تداخل ایجاد کند. مشکل در تنفس، درد قفسه سینه، سرفه و خس خس سینه نمونه هایی از این علائم هستند. گاهی اوقات، آسم می تواند با حملاتی مرگ بار همراه باشد.

3_ سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS)

افراد مبتلا به این سندرم از مشکل در تنفس رنج برده، ضربان قلب و تنفس شدید تری را تجربه کرده و در نهایت با افت اکسیژن خون مواجه می شوند. پزشکان، سندرم دیسترس تنفسی حاد را با اکسیژن درمانی مدیریت می کنند.

4_ پنومونی

باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها همگی می توانند سبب بروز پنومونی یا عفونت ریوی شوند. برای مثال، پس از ابتلا به آنفلوآنزا امکان بروز پنومونی نیز وجود دارد. این علائم از خفیف تا شدید متغییر بوده اما اغلب افراد ظرف 1 تا 3 هفته بهبود می یابند.

5_ آمبولی ریوی

آمبولی ریوی به انسداد یکی از شریان های ریوی در اثر یک لخته خونی گفته می شود. این لخته معمولا از پا یا دیگر نواحی بدن به ریه ها رسیده و سبب انسدادی مرگ بار در مسیر جریان خون رونده به ریه می شود.

بیماری های قلبی که باعث کبود شدن یا ناخن های آبی می شود.

برخی موارد سیانوز در اثر مشکلات قلبی همچون موارد زیر به وجود می آیند:

1_ بیماری قلبی مادرزادی

برخی نوزادان با قلب یا عروق خونی غیر طبیعی به دنیا می آیند. با این که برخی از این موارد بدون علامت هستند، اما برخی دیگر میتوانند تهدید کننده ی زندگی فرد باشند.

2_ سندرم ایزن منگر

این اختلال نادر بر قلب و ریه ها تاثیر گذاشته و اغلب عارضه ای دیر هنگام از بیماری قلبی مادرزادی است. سندرم ایزن منگر سبب بروز فشار خون بالا و جریان غیر طبیعی خون در قلب می شود.

3_ نارسایی احتقانی قلب

نارسایی قلبی سبب بروز مشکلات قلبی و عدم کفایت پمپاژ این اندام می شود. علائم نارسایی قلبی شامل تنگی نفس، خستگی شدید و تورم اندام های انتهایی می شوند.

برخی از نقص های قلبی مادرزادی موجب بروز هیچ مشکلی نشده اما نقص های پیچیده، می توانند حتی مرگ آور باشند.

بیماری های مادر زادی قلبی

ناهنجاری های عروق و سلول های خونی

برخی مشکلات مرتبط با عروق و سلول های خونی نیز می توانند سبب آبی شدن ناخن ها شوند. این موارد به شرح زیر هستند:

1_ مت هموگلوبینمی

این بیماری سبب افزایش مقدار مت هموگلوبین می شود. این ماده نوعی هموگلوبین است که توانایی رهایش اکسیژن را ندارد. افراد ممکن است از بدو تولد یا پس از چندین سال زندگی به این بیماری دچار شوند. قرار گیری در معرض برخی مواد شیمیایی یا دارو هایی همچون آنتی بیوتیک ها و بی حس کننده های موضعی احتمال ابتلا را افزایش می دهد.

2_ مسمومیت با مونوکسید کربن

مونوکسید کربن توانایی هموگلوبین در اتصال به اکسیژن را کاهش می دهد.

3_ بیماری پلی سیتمی ورا

این نوع سرطان خون سبب تولید بیش از حد سلول های خونی در مغز استخوان می شود.

4_ پدیده رینود

افراد مبتلا به این وضعیت به دلیل اسپاسم عروق خونی دچار کمبود خون در نواحی انگشتان دست و پا می شوند.

تشخیص و درمان آبی شدن ناخن ها (کبودی)

پزشک با انجام یک معاینه فیزیکی از ناخن ها و بررسی چماقی شدن انگشتان، سیانوز را تشخیص می دهد. چماقی شدن انگشتان می تواند بیانگر ابتلا به مشکلات ریوی یا بیماری قلبی مادرزادی باشد. همچنین، پزشک فرد را از نظر علائم تنفسی یا قلبی نیز بررسی می کند. آزمایش های سنجش اکسیژن خون، کمک ویژه ای به تشخیص سیانوز می کنند.

پزشک با گرفتن نمونه خون شریانی از مقدار اکسیژن خون و سطح هموگلوبین آگاه می شود. همچنین، امکان دارد یک دستگاه کوچک به نام پالس اکسی متر به انگشت بیمار متصل شود تا مقدار اکسیژن خون به دست آید. این آزمایش ها علت ابتلا به سیانوز را مشخص می کنند. از آن جایی که سیانوز علامت یک بیماری زمینه ای است، هدف درمان رفع عامل آن است. بسته به علت آبی رنگ شدن ناخن ها، درمان ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

• جراحی ترمیم بیماری قلبی مادرزادی
• درمان حمایتی با اکسیژن
• مصرف متیلن بلو برای رفع مت هموگلوبینمی
• دارو های شل کننده عروق خونی از جمله انواع ضد فشار خون و اختلال نعوظ

پزشکان اصلاح بلند مدت عادات روزانه را به افراد مبتلا به پدیده رینود توصیه می کنند. اجتناب از مصرف کافئین و نیکوتین مثالی از این توصیه هاست. درمان سیانوز چالش برانگیز بوده و گاهی اوقات چندین پزشک متخصص و تیم درمانی باید جهت مدیریت آن همکاری کنند.

آیا برای درمان سیانوز باید به پزشک مراجعه کنم ؟

مراجعه به پزشک ضروری است. پزشک جهت احیای جریان خون بهینه به تمام نواحی بدن، علت زمینه ای سیانوز را شناسایی و درمان می کند. دریافت درمان فوری می تواند احتمال بروز هر گونه عوارض را کاهش داده و نتایج فرد را بهبود بخشد. در صورتی که سیانوز با علائمی همچون درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق فراوان و گیجی همراه باشد، باید فورا با اورژانس 115 تماس گرفت. این علائم می توانند بیانگر یک وضعیت اورژانسی باشند.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

احیای قلبی ریوی یاCPR

تاکنون احتمالا شاهد ایست قلبی کسی شده اید یا فیلمی را در این باره دیده اید که در برخورد با حادثه و مصدوم نمی دانید چکار باید بکنید. آموزش CPR برای هر کسی با هر سنی از ضروریات است.

حالااحیای قلبی ریوی یا CPR چیست؟

احیای قلبی ریوی عبارت است از نجات جان بیمارانی که دچار ایست قلبی، تنفسی و مغزی شده اند بنابراین به اقداماتی که برای نجات جان این بیماران انجام می شود به اختصار CPR یا احیای قلبی ریوی گفته می شود. عبارت CPR مخفف کلمات Cardiopulmonary resuscitation است.

هدف از این کار حفظ خون و اکسیژن در بدن فردی است که تنفس و ضربان قلب وی متوقف شده است.

افراد آموزش دیده می توانند عملیات CPR را انجام دهند، تنفس مصنوعی و فشردن قفسه سینه کاری است که در زمان سی پی آر انجام می شود.

👈انجام CPR دارای گلدن تایم یا زمان حیاتی است؛

یعنی اگر در طی 4 تا 6 دقیقه پس از ایست قلبی این کار انجام شود از صدمات وارده به مغز در اثرهیپوکسی (کم اکسیژنی) جلوگیری می شود. در مطالعه ای ثابت شده است که انجام احیا قلبی ریوی ظرف مدت کمتر از 4 دقیقه از شروع ایست قلبی و تنفسی با موفقیت و نجات جان بیمار همراه است و چنانچه CPR بلافاصله بعد از افتادن بیمار به علت ایست قلبی ریوی شروع شود شانس زنده ماندن او 2 تا 3 برابر می شود.

در تمامی این موارد اثبات شده است که ثانیه به ثانیه می تواند در شانس زندگی بیمار اثر گذار باشد به طوری که احتمال موفقیت عملیات CPR با گذشت هر یک دقیقه از زمان ایست قلبی 7 تا 10 درصد کاهش می یابد.

البته طول این زمان طلایی بسته به علت مصدومیت بیمار متفاوت است. به طور مثال این زمان در فیبریلاسیون بطنی و آسیستولی (به انگلیسی: Asystole) – در این حالت عضله قلب هیچ گونه انقباضی ندارد – صفر دقیقه و در خفگی ها 5 تا 12 دقیقه است.

و در ادامه cpr

همچنین طی تحقیقات انجام شده نشان داده شده است که اگر پروسه ی CPR به طور صحیح و سریع انجام شود بیمار به احتمال 50 تا 75 درصد زنده می ماند چراکه تنها سرعت عمل مهم نیست بلکه باید CPR به روش صحیحی هم انجام شود تا نتیجه بخش باشد.‌

البته با وجود اهمیتی که این عمل دارد ممکن است بعضی افراد نسبت به آن رغبت نشان ندهند. این مورد می تواند در اثر عواملی مثل نگرانی از انتقال بیماری باشد. اما جای نگرانی نیست چراکه احتمال انتقال بیماری در این روش بسیار کم است.

اگر فرد آموزش ندیده ای این کار را انجام دهد ممکن است مشکلات بیشتری را برای بیمار به وجود بیاورد بنابراین اگر در مورد این کار آموزش ندیده اید و یا نحوه انجام آن را نمی دانید بهتر است که منتظر شوید تا فرد دیگری آن را انجام دهد.

مراحل انجام CPR به این شکل است

1. صحنه را بررسی کنید و مطمئن شوید که فرد در حالتی قرار گرفته تا بتواند کمک دریافت کند
2. شرایط پاسخگویی بیمار را بررسی کنید، اگر یک فرد بالغ است از وی بپرسید که حال او خوب است؟
   اگر با یک نوزاد طرف هستید به پای او ضربه بزنید و عکس‌العمل او را بررسی کنید
3. اگر فرد پاسخگو نیست سریعا با اورژانس تماس بگیرید و از کس دیگری نیز برای عملیات احیا کمک
   بگیرید، اگر تنها هستید و یا فردی که برای وی CPR انجام می دهید قربانی غرق شدن در آب بوده
   و یا یک کودک یک تا هشت ساله است ابتدا به مدت دو دقیقه CPR را انجام دهید و سپس با اورژانس
   تماس بگیرید.
4. اگر دستگاه AED در دسترس شما هست از آن دستگاه برای بررسی ریتم قلب استفاده کنید و اگر
   دستگاه در دسترس نیست وقت تلف نکنید کار احیا را شروع کنید.
5. عملیات فشردن قفسه سینه را شروع کنید، پس از ۳۰ بار فشردن قفسه سینه (در جوانان به اندازه ۵
   سانتیمتر و با دو دست، در کودکان ۱ تا ۸ سال با یک دست و ۵ سانتیمتر فشار، در نوزادان به اندازه ۳
   سانتیمتر و با دو انگشت) ۲ عدد تنفس مصنوعی انجام دهید، این کار را با سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در
   دقیقه انجام دهید.

1. این کار را تا زمانی که فرد شروع به نفس کشیدن کند و یا اورژانس از راه برسد ادامه دهید

👈چگونه CPR انجام دهیم

اگر فرد شروع به نفس کشیدن کرد او را به آرامی بخوابانید و منتظر اورژانس باشید

تنفس مصنوعی:

1. راه هوایی بیمار را باز کنید

کف دست خود را بر روی پیشانی بیمار قرار دهید و سر را به سمت عقب هول دهید، با دست دیگر خود به آرامی سر بیمار را بلند کنید.

1. تنفس بدهید

سوراخ بینی را ببندید و با کمک ماست تنفس و اگر ماسک موجود نیست با گذاشتن دهان بر روی دهان بیمار به او نفس بدهید، مطمئن شوید که قفسه سینه به سمت بالا حرکت می کند، هر نفس در حدود یک ثانیه طول می کشد.

1. تا زمانی که بیمار به شکل طبیعی شروع به تنفس کند 30 عدد فشار بر روی قفسه سینه و 2 بار تنفس

تنفس مصنوعی چیست

👈ایست قلبی تنفسی یعنی چه؟

توقف غیر مترقبه و ناگهانی ضربان قلب و جریان خون موثر به قلب. در این حالت ممکن است تمام اعمال قلب متوقف شده یا با انقباض ناهماهنگ عضلات قلبی، فیبریلاسیون بطنی، رخ دهد. در صورت توقف قلب عملکرد ریه ها و مغز هم متوقف می شود.

👈علائم ایست قلبی تنفسی:

• از بین رفتن سریع هوشیاری
• قطع تنفس
• از بین رفتن تنفس و صدا های قلبی
• عدم وجود نبض کاروتید یا فومورال
• کاهش فشار خون
• اتساع مردمک چشم ها
• امکان بروز تشنج
• سردی و رطوبت
• کبودی پوست
• سستی بدن

👈اولین قدم در مواجهه با کسی که دچار ایست قلبی ناگهانی شده است چیست ؟

در اولین مرحله که BLS ( Basic life support) یا اقدامات پایه و اولیه در احیای قلبی ریوی هم نامیده می شود تلاش ما این است که بدون استفاده از ابزار های خیلی پیشرفته و فقط با استفاده از حواس و توانایی فیزیکی خود وضعیت بیمار را ارزیابی کرده و سپس با دادن نفس مصنوعی و ماساژ قلبی از مغز حمایت می کنیم. با زنده نگه داشتن ارگان های اصلی بیمار می توانیم زمان خریده و بیمار را به مراکزی که تجهیزات خوبی دارند برسانیم.

پس در این مرحله هدف ما برقراری تنفس و گردش خون جهت رسیدن اکسیژن کافی به اعضای بدن خصوصا مغز می باشد.

ارزیابی سطح هوشیاری، فراخواندن گروه کد و دادن پوزیشن به بیمار از جمله مواردی است که باید بعد از اقدامات اولیه انجام شود. فراخواندن گروه کد مربوط به تیم اورژانس است و افراد عادی لازم نیست آن را انجام بدهند اما ارزیابی سطح هوشیاری و اجرای پوزیشن مناسب برای بیمار از جمله کار هایی است که هر چه سریع تر باید نسبت به آنها اقدام شود

برای ارزیابی هوشیاری بیمار باید او را ابتدا به آرامی تکان داد، صدا کرد و اگر پاسخی دریافت نشد سریعا درخواست کمک از اورژانس یا اطرافیان کنیم. در مرحله ی بعدی باید با حفظ وضعیت سر، ستون مهره ها، عروق و اعصاب، پوزیشن بیمار را تغییر داد. سپس باید اعمال زیر را انجام دهیم:

• کنترل تنفس
• کنترل نبض روی دست یا کاروتید
• کنترل راه هوایی
• ارزیابی وضعیت مصدوم
• ثبت گزارش توسط تیم اورژانس

👈چه روش هایی برای باز کردن راه تنفس در صورت بسته بودنش پیشنهاد می شود؟

این عامل بستگی‌ به تجهیزاتی که داریم بستگی دارد. به طور مثال اگر بیمار در خانه بوده، فلج نخاعی است و وسایلی در خانه دارد بهتر است از ساکشن خودش استفاده کنیم.

در صورت وجود ذرات خارجی، خون ، قطعات غذا، استفراغ یا ترشحات دیگر در دهان بیمار باید ابتدا دهان بیمار را با یک دست باز نگه داشته و با انگشت نشانه ی دست دیگر، در حالی که آن را خم میکنیم، از کنار گونه به داخل دهان پیش برده و به زبان و حلق می رسانیم. سپس با حرکتی جارو مانند جسم خارجی را از گونه مقابل به بیرون می رانیم. نکته ی مهم این است که گردن در این حین ثابت بماند.

به طور کلی مواردی از جمله ساکشن، ایر وی( Airway )، انگشت سبابه، مانور هل میخ و ضربه بین دو کتف جزو اعمالی است که می تواند جسم خارجی را به بیرون براند.‌ در زیر چند نمونه از این پروسه و مانور ها توضیح داده شده اند:

👈برای باز کردن راه تنفس چه کنیم

1. خم کردن سر به عقب و بالا کشیدن گردن( سر باید طوری قرار داده شود که اگر خط مستقیمی از چانه به پایین کشیده شود از نرمه ی گوش بگذرد. ) البته در این مورد باید مطمئن باشیم که آسیبی به گردن بیمار نرسیده است.
2. خم کردن سر به عقب و بالا کشیدن چانه. موقع بالا کشیدن چانه باید حواسمان باشد که دهان کاملا بسته نشده و به روی بافت های نرمی مثل زبان فشار نیاید.
3. مانور باز کردن فک ( جلو کشیدن آرواره ها بدون خم کردن گردن). این مانور در صدمات گردنی و صدمات مغزی نخاعی به کار برده شده و در نتیجه ی آن به گردن بیمار فشار وارد نمی شود.
4. مانور بالا کشیدن فک تحتانی توسط انگشت شست. ابتدا کنار بیمار زانو زده و توسط انگشت شست خود دهان بیمار را باز کرده و فک را به بالا بکشید. این مورد برای کسانی انجام می شود که معمولا در بیهوشی های عمیق هستند و عضلاتشان شل است.
5. اگر انسدادی که توسط جسم خارجی ایجاد شده است خفیف بوده و هنوز بیمار در حین هوشیاری سرفه می کند نباید دخالت کنیم تا وقتی که خود بیمار سرفه اش تمام شود. اگر سرفه بی صدا بود یا بیمار نمی توانست درست نفس بکشد باید سریعا دست به اقدام زده و اورژانس را باخبر کنیم

6. مانور هایم لیخ.

   این مانور باعث افزایش فشار داخلی ریه ها و خروج هوای محبوس در پشت جسم خارجی می شود. این روش در بیمارانی که خارج از بیمارستان احیا می شوند، راه هوایی آن ها کاملا مسدود شده نیست، مصدوم قادر به سرفه یا صدا و صحبت باشد و یا علائم سیانوز نداشته باشد، کارایی دارد. در زنان حامله، نوزادان و اطفال زیر 4 سال از مانور هایملیخ استفاده نمی شود بلکه از مانور دیگری به اسم بک بلو و در زمان بازدم کارایی دارد.

   برای این کار پشت بیمار ایستاده و دست هایمان را دور کمر او حلقه می کنیم. یک دست را مشت کرده و بین ناف و جناغ یا استنوم فرد می گذاریم و دست دیگر را بر روی آن قرار می دهیم. به ناحیه ی نام برده شده شش تا ده درجه فشار سریع و شدیدی را رو به بالا وارد می کنیم تا جسم خارج شود. این مانور مانند مکانیسم عمل تلمبه است که در آن با فشار وارد کردن، فشار پشت جسم خارجی افزایش پیدا کرده و جسم به بیرون رانده می شود.

7. مانور ضربه بین دو کتف که در آن بیمار به جلو خم شده و هماهنگی اش با مانور ببشتر است. بهتر است بیمار در این مانور هوشیار باشد و در زمان وارد شدن ضربه اقدام به بازدم نماید. چهار ضربه به پشت فرد و با هماهنگی خود او کافی است. از آنجایی که معمولا فرد بیهوش در بازدم خود مشکل دارد انجام این مانور برایش فایده چندانی نخواهد داشت.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منابع :

یادداشت ها و تجربیات عملی و علمی نگارنده در هلال احمر

wikipedia

fa.wikipedia

انواع سنگ کلیه و راه های درمان آن

در این بخش می دانید سنگ کلیه چیست و چگونه درمان می شود + علائم آن

سنگ کلیه چیست

سنگ‌های کلیه رسوبات سختی هستند که اغلب به علت بالا رفتن غلظت املاح و نمک در ادرار به وجود می‌آیند. ایجاد این سنگ‌ها علل متنوعی دارد و ممکن است در هر جای دستگاه ادراری از کلیه تا مثانه دیده شوند. اگرچه حرکت سنگ‌های کلیوی دردناک است، اما در صورت تشخیص به‌موقع، باعث آسیب دائمی به بدن نمی‌شود. اگر کسی در معرض خطر تولید سنگ‌های کلیوی باشد، پزشک متخصص اورولوژی می‌تواند راه‌هایی را برای پیشگیری از سنگ کلیه به او توصیه کند.

علائم سنگ کلیه

سنگ کلیه تا وقتی حرکت نمی‌کند و ثابت است، هیچ علامتی ندارد. مشکلات از زمانی آغاز می‌گردد که سنگ در کلیه جابه‌جا می‌شود یا به سمت میزنای (لوله‌ای که هر کلیه را به مثانه وصل می‌کند) به راه می‌افتد. در این حالت، برخی یا همه موارد زیر دیده می‌شود:

• درد شدید و متناوب در پهلو و پشت، پایین‌تر از سطح دنده‌ها که ممکن است به پایین شکم تیر بکشد
• سوزش ادرار
• ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای
• ادرار بدبو یا تیره
• تهوع و استفراغ
• احساس نیاز مداوم به دفع ادرار
• افزایش تعداد نوبت‌های دفع ادرار بیش از حد عادی
• تب و لرز در صورت وجود عفونت
• کم شدن حجم ادرار

یادمان باشد درد سنگ کلیه تغییر می‌کند. با جابه‌جا شدن سنگ در مجاری ادرار، محل و شدت درد دگرگون می‌شود.

علل سنگ کلیه

سنگ کلیه معمولا یک علت واحد و مشخص ندارد اما عواملی وجود دارند که احتمال بروز سنگ کلیه را بیشتر می‌کنند. به طور کلی، وقتی غلظت برخی مواد که می‌توانند بلور تشکیل دهند (مانند کلسیم، اسید اوریک و اُگزالات) در ادرار افزایش می‌یابد، سنگ کلیه تشکیل می‌شود. در حالت عادی، موادی در ادرار وجود دارند که از چسبیدن مولکول‌ها به هم و تشکیل بلور جلوگیری می‌کنند. اگر این مواد در ادرار کم باشند روند تولید سنگ را تسریع می‌نمایند.

انواع سنگ کلیه

اگر نوع یا جنس سنگ کلیه را بدانیم، علل تشکیل سنگ را بهتر درک می‌کنیم و پزشک متخصص اورولوژی بهتر می‌تواند برای پیشگیری از تشکیل دوباره آن ما را راهنمایی کند. بنابراین، در صورت امکان بهتر است سنگ را برای تعیین جنس به آزمایشگاه تحویل بدهیم

انواع سنگ کلیوی به لحاظ ترکیبات سنگ به شرح زیر هستند:

سنگ کلسیمی

بیشتر سنگ‌های کلیه از جنس کلسیم هستند و بیشتر از همه از جنس اُگزالات کلسیم. اگزالات یک ماده طبیعی است که هم در برخی غذاها وجود دارد و هم در کبد تولید می‌شود. برخی سبزیجات، میوه‌ها، مغزیات و شکلات حاوی مقدار زیادی اگزالات هستند.

علاوه بر غذاهایی که می‌خوریم، خوردن دوز بالای ویتامین د و برخی جراحی‌های روده هم غلظت کلسیم و اگزالات را در ادرار زیاد می‌کند.

سنگ‌های کلیه ممکن است از جنس فسفات کلسیم هم باشند. برخی تغییرات در سوخت و ساز بدن، برخی سردردهای میگرنی و یک داروی ضدصرع به نام توپیرامات ممکن است موجب ایجاد این نوع سنگ کلیه شوند.

سنگ ستراویتی

این نوع سنگ کلیه در پاسخ به یک عفونت ایجاد می‌شود مانند عفونت دستگاه ادراری. این سنگ‌ها می‌توانند به سرعت بزرگ شوند و معمولا اندازه بزرگی دارند؛ به همین دلیل حرکت نمی‌کنند و علامت زیادی ندارند.

سنگ اسید اوریکی

این نوع سنگ کلیه در شخصی ایجاد می‌شود که مایعات کمی می‌نوشد ولی بدنش آب زیادی از دست می‌دهد. کسانی که غذاهای سرشار از پروتیین می‌خورند یا اسید اوریک خون بالا (نقرس) دارند هم ممکن است به این نوع سنگ کلیه دچار شوند.

سنگ سیستینی

این نوع سنگ فقط در کسانی دیده می‌شود که به یک اختلال ارثی مبتلا هستند که در آن، ماده خاصی به نام سیستین را بیشتر از حد معمول در ادرار دفع می‌کنند.

تشخیص سنگ کلیه

در صورت بروز علائم سنگ کلیه باید به پزشک متخصص اورولوژی (بیماری‌های مجاری ادرار) مراجعه کرد.

دکتر ممکن است آزمایش خون (برای اندازه‌گیری سطح کلسیم و اسید اوریک)، آزمایش ادرار، سونوگرافی، رادیوگرافی (ساده یا تخصصی) یا سی‌تی‌اسکن درخواست نماید.

درمان سنگ کلیه

روش‌های درمانی متنوعی برای سنگ کلیه وجود دارد. پزشک معالج بر اساس اندازه سنگ کلیه روش مناسب را برمی‌گزیند.

درمان سنگ کلیوی کوچک

سنگ‌های کلیوی ریز نیاز به درمان تهاجمی مانند سنگ‌شکن ندارند و به طور معمول با انجام کارهای زیر دفع می‌شوند:

• نوشیدن آب فراوان (روزانه دو تا سه لیتر)
• داروهای مسکن غیرنسخه‌ای طبق مشورت با دکتر داروساز
• داروهای نسخه‌ای شل‌کننده عضلات میزنای، بنا به تجویز پزشک معالج

درمان سنگ کلیوی بزرگ یا سنگ کلیوی همزمان با سایر بیماری‌ها

برخی از سنگ‌های کلیوی درشت هستند و از طریق روش‌های گفته شده در بالا دفع نمی‌شوند یا با خونریزی یا عفونت دستگاه ادراری همراه هستند؛ این سنگ‌ها شاید به درمان‌های زیر نیاز پیدا کنند:

• سنگ‌شکنی با دستگاهی که امواج صوتیِ آن، سنگ کلیه را خرد می‌کند.

این کار حدود 45 تا 60 دقیقه طول می‌کشد و ممکن است کمی درد داشته باشد و به همین دلیل ممکن است یک آرامبخش یا بیهوشی خفیف به فرد داده شود.

• جراحی کلیه برای برداشتن سنگ‌های بسیار بزرگ
• استفاده از آندوسکوپی (فرستادن لوله باریک حاوی نور به نام اورتروسکوپ از مجرای ادرار و مثانه) برای پیدا کردن سنگ در میزنای و خرد کردن آن با ابزار ویژه.

این کار تحت بیهوشی عمومی یا بی‌حسی موضعی انجام می‌شود.

• جراحی غده پاراتیرویید (در مواردی که پرکاری این غده عامل ایجاد سنگ کلیه است)

پیشگیری از سنگ کلیه

ایجاد تغییراتی در شیوه زندگی و برخی داروها می‌توانند برای پیشگیری از ایجاد سنگ کلیه کمک کنند.

تغییر شیوه زندگی برای پیشگیری از سنگ کلیه

کارهای زیر برای پیشگیری از این بیماری مفید است:

• نوشیدن آب فراوان در طول روز به اندازه‌ای که احساس تشنگی نداشته باشیم و ادرار بی‌رنگ یا به رنگ زرد روشن باشد. در هوای گرم لازم است آب بیشتری بنوشیم.
• غذاهای پر اگزالات کمتر بخوریم. ریواس، چغندر، اسفناج، مغزیات، چای، شکلات و محصولات سویا اگزالات فراوانی دارند.
• در رژیم غذایی خود از نمک و پروتئین حیوانی کمتر استفاده کنیم.
• به خوردن غذاهای سرشار از کلسیم ادامه دهیم اما در خوردن مکمل حاوی کلسیم محتاط باشیم.

کلسیم موجود در غذاها احتمال ایجاد سنگ کلیه را زیاد نمی‌کند.

خوب است به طور کلی در این مورد با یک کارشناس تغذیه مشورت کنیم.

دارو برای پیشگیری از سنگ کلیه

این داروها میزان نمک‌ها و املاح معدنی در ادرار را تنظیم می‌کنند و پزشک معالج بر پایه نوع سنگ دفع شده داروی مناسب را تجویز می‌نماید. به عنوان مثال شاید پزشک معالج برای پیشگیری از سنگ کلسیمی داروی افزایش‌دهنده ادرار از خانواده تیازیدها تجویز کند یا بنا به صلاح‌دید پزشک برای پیشگیری از سنگ ستراویتی، دوز کم آنتی‌بیوتیک برای مدت زمان طولانی لازم باشد

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع: داروسازی دکتر عبیدی

علل بی خوابی و کم خوابی و درمان آن

بی خوابی و کم خوابی:علت ها و درمان

بی‌خوابی شایع‌ترین اختلال خواب است. بی‌خوابی زمانی رخ می‌دهد که فرد برای به خواب رفتن مشکل داشته یا، حتی زمانی که برای یک خواب کامل زمان کافی دارد، نتواند خواب خود را ادامه دهد. علل، علائم و شدت بی‌خوابی در افراد مختلف متفاوتند. بی‌خوابی شامل مشکل در به خواب رفتن، در خواب باقی ماندن در تمام طول شب و بیدار شدن صبح خیلی زود است. بی‌خوابی هم باعث آشفتگی خواب و هم باعث بروز برخی علائم در طول روز می‌شود. بی‌خوابی تقریباً می‌تواند بر تمامی جنبه‌های زندگی تأثیر بگذارد. تحقیقات نشان داده‌اند که بی‌خوابی بر عملکرد کاری تأثیر منفی می‌گذارد، قوه تصمیم‌گیری را دچار اخلال می‌کند و می‌تواند به روابط فرد آسیب بزند. در اکثر موارد، مبتلایان به بی‌خوابی کیفیت زندگی‌شان را بدتر از افراد عادی گزارش می‌کنند. اگر دست کم در سه ماهه گذشته دچار بی‌خوابی بوده‌اید (بی خوابی مزمن) باید به یک متخصص خواب مراجعه کنید. اگر هم کمتر از سه ماه بی‌خوابی دارید، دچار بی‌خوابی کوتاه مدت هستید، که در این صورت باید سعی کنید بهداشت خواب را رعایت نمایید، و اگر مشکلتان ظرف سه ماه رفع نشد، به یک متخصص خواب یا متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. بی‌خوابی در میان مبتلایان به اختلالات عصبی و اختلالات تحلیل برنده سیستم عصبی شایع است. ما در زمینه تشخیص و ارائه انواع مختلف درمان‌های اختلالات عصبی خواب از جمله نارکولپسی (حمله خواب)، صرع شبانه، حرکات دوره ای اندام در خواب و همچنین در تشخیص افتراقی حمله‌های تشنجی شبانه مهم می باشد.

1 انواع بی‌خوابی

1.1 بی‌خوابی کوتاه مدت 1.2 بی‌خوابی مزمن 2 علل و علائم 2.1 استرس 2.2 عارضه‌های پزشکی 2.3 اختلالات روانی 2.4 مصرف برخی داروها یا مواد مخدر 2.5 عوامل محیطی 2.6 عادات و سبک زندگی 3 تشخیص 4 درمان 4.1 داروها 4.2 بهداشت خواب 5 رفتار درمانی شناختی برای بی‌خوابی 5.1 ورزش انواع بی‌خوابی بی‌خوابی دارای دو نوع است که از لحاظ ترتیب رخ و طول مدت آشفتگی خواب، و همچنین علائم روزانه با یکدیگر تفاوت دارند.

آن‌ها عبارتند از: بی‌خوابی کوتاه مدت این نوع بی‌خوابی،که نهایتاً تا سه ماه طول می‌کشد، در 15 تا 20 درصد از افراد رخ می‌دهد. بی‌خوابی مزمن این نوع بی‌خوابی دست کم سه بار در هفته رخ داده و حداقل سه ماه طول می‌کشد. حدود 10 درصد از افراد به بی‌خوابی مزمن دچار هستند. علل و علائم 2 علل و علائم بی‌خوابی در افراد مختلف متفاوتند. علائم بی‌خوابی عبارتند از: خستگی مشکلات توجه، تمرکز یا حافظه (اختلال شناختی) داشتن عملکرد ضعیف در مدرسه یا سر کار دمدمی بودن یا زودرنجی خواب‌آلودگی در طول روز تحریک‌پذیری یا پرخاشگری نداشتن انرژی یا انگیزه افزایش خطاها یا حوادث نگرانی در مورد وضعیت خواب یا ناامیدی از بهبود آن بی‌خوابی اغلب با یک مشکل دیگر در ارتباط است. به ندرت پیش می‌آید که بی‌خوابی ناشی از عوامل دیگر نباشد یا عوامل دیگر آن را بدتر نکنند.

این عوامل عبارتند از: استرس این نوع استرس از موارد نسبتاً جزئی مانند استرس‌های کاری یا شخصی تا موارد شدیدتری مانند مرگ، طلاق یا از دست دادن شغل را در برمی‌گیرد. عارضه‌های پزشکی بسیاری از بیماری‌های جسمانی می‌توانند منجر به بی‌خوابی شوند. بی‌خوابی ناشی از عارضه‌های پزشکی بیشتر در میان سالخوردگان دیده می‌شود زیرا معمولاً با بالا رفتن سن مشکلات سلامتی مزمن نیز افزایش می‌یابند. شرایطی مانند بارداری، خصوصاً سه ماه سوم آن، یا یائسگی نیز می‌توانند باعث مشکلات خواب شوند. غالباً شدت و طول مدت بی‌خوابی به نوع عارضه پزشکی مربوطه بستگی دارد. تعداد زیادی از اختلالات یا عوامل دیگر نیز می‌توانند منجر به بی‌خوابی شوند، از جمله: عارضه‌هایی که باعث درد مزمن (مداوم) می‌شوند، مانند آرتروز و اختلالات سردرد عارضه‌هایی که تنفس را دشوار می‌کنند مانند آسم یا نارسایی قلبی پرکاری تیروئید اختلالات معده‌ای، روده‌ای، مانند سوزش سر دل سکته مغزی اختلالات خواب مانند سندرم پای بی‌قرار و مشکلات تنفسی مربوط به خواب یائسگی و گرگرفتگی اختلالات روانی رابطه میان خواب و سلامت روان پیچیده است. گاهی اوقات بی‌خوابی ناشی از یک اختلال سلامت روان است. اغلب، در افراد مبتلا به بی‌خوابی یک اختلال سلامت روان یافت می‌شود. افسردگی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های روانی و علت بسیاری از موارد بی‌خوابی است. مبتلایان به افسردگی اغلب برای به خواب رفتن یا باقی مانند در خواب با مشکل مواجهند. مشکل در به خواب رفتن در مبتلایان به اختلالات اضطراب نیز شایع است. سایر اختلالات خلقی مانند اختلال دوقطبی نیز می‌توانند باعث مشکلات خواب شوند. مصرف برخی داروها یا مواد مخدر بی‌خوابی می‌تواند به عنوان یکی از عوارض جانبی بسیاری از داروهای تجویزی یا بدون نسخه رخ دهد. داورهای سرماخوردگی و ضدحساسیت حاوی سودوافدرین بوده می‌توانند به خواب رفتن را دشوار کنند. داروهای ضدافسردگی و داروهای مورد استفاده برای اختلال بيش فعالی كمبود توجه عالی، فشار خون بالا یا پارکینسون نیز می‌توانند باعث بی‌خوابی شوند. مصرف الکل پیش از خواب می‌تواند باعث بیدار شدن مکرر از خواب در طول شب شود. همچنین توقف ناگهانی مصرف یک قرص خواب نیز باعث بی‌خواب می‌شود. داشتن حساسیت و آلرژی نسبت به برخی غذاها می‌تواند منجر به بی‌خوابی و بیدار شدن مکرر از خواب شبانه شود. عوامل محیطی گاهی اوقات محیطی که در آن می‌خوابید عامل بی‌خوابی است. عوامل مزاحمی مانند سرو صدا، نور یا دماهای شدید می‌توانند در خواب اختلال ایجاد کنند. قرارگیری طولانی مدت در معرض سموم و مواد شیمیایی نیز می‌تواند به خواب رفتن یا باقی ماندن در خواب را دشوار کند. عادات و سبک زندگی متغیر بودن برنامه خواب کارکنان شیفتی می‌تواند آن‌ها را دچار بی‌خوابی کند. تشخیص یک پزشک می‌تواند بی‌خوابی را تشخیص داده و با همکاری تیم متخصصین خواب آن را درمان کند. پیش از زمان مراجعه، پزشک از شما خواهد خواست به مدت دو هفته وقایع مربوط به خوابتان را در یک برگه ثبت کنید. برگه ثبت خواب، که زمان به خواب رفتن، زمان بیدار شدن و همچنین طول مدتی که در حین شب بیدار هستید در آن ثبت شده است، به پزشک کمک می‌کند تا از عادتان خوابتان مطلع شود. با توجه به این اطلاعات پزشک می‌تواند علت بی‌خوابی و گزینه درمانی مناسب شما را تعیین کند. پزشک علاوه بر آگاهی از تاریخچه پزشکیتان، باید از هرگونه دارویی که مصرف می‌کنید، از جمله داروهای بدون نسخه، اطلاع داشته باشد. همچنین اگر در زندگی‌تان حادثه‌ای رخ داده که شما را دچار استرس یا آسیب روحی کرده است، باید آن را با پزشک در میان بگذارید. پزشک برای آنالیز وضعیت سلامت روانی و عاطفی‌تان از شما یک آزمون کتبی به عمل می‌آورد. همچنین اگر احتمال دهد که بی‌خوابی ناشی از یک مشکل پزشکی است از شما آزمایش خون می‌گیرد. درمان درمان بی‌خوابی به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. معمولاً، پزشک برای بی‌خوابی مزمن هرگونه ترکیبی از درمان‌های زیر را توصیه می‌کند:

داروها عموماً برای درمان بی‌خوابی دارو تجویز می‌شود. قرص‌های خواب‌آوری که مشخصاً برای درمان بی‌خوابی تأیید شده‌اند داروهای هیپنوتیک نام دارند. البته ممکن است به مرور زمان نسبت به این داروها مقاوم شوید. برخی از داروهای تولید شده برای مشکلات دیگر، برای کمک به خواب نیز استفاده می‌شوند. پزشک می‌تواند تعیین کنند که کدام دارو برای شما بهتر است. داروها تنها باید تحت نظارت پزشک دارو مصرف شوند. اگر بی‌خوابی ناشی از یک عارضه پزشکی باشد، پزشک شما را جهت درمان عارضه پزشکی مذکور به یک متخصص معرفی می‌کند. معمولاً با بهبود عارضه پزشکی، بی‌خوابی نیز بهبود می‌یابد. همچنین اگر متخصص خواب احتمال دهد داروهایی که مصرف می‌کنید با بی‌خوابیتان در ارتباط است، آن‌ها را تغییر می‌دهد. بهداشت خواب در بسیاری از موارد بی‌خوابی مزمن، با رعایت بهداشت خواب و تغییر عادات خواب، بی‌خوابی نیز بهبود می‌یابد. بهداشت خواب به یک سری عادات و آداب هنگام خواب گفته می‌شود که شما می‌توانید هر شب آن‌ها را انجام داده و وضعیت خوابتان را بهبود دهید. رفتار درمانی شناختی برای بی‌خوابی رفتار درمانی شناختی برای بی‌خوابی، به افکار و رفتارهایی می‌پردازد که شما را از داشتن یک خواب خوب محروم می‌کنند. این روش همچنین به شما کمک می‌کند تا با یادگیری یک سری استراتژی‌های جدید وضعیت خوابتان را بهبود دهید. رفتار درمانی شناختی می‌تواند شامل تکنیک‌هایی برای کاهش استرس، ریلکسیشن و مدیریت برنامه زمان‌بندی خواب باشد. ورزش تمامی تحقیقات انجام شده نشان داده‌اند که وضعیت خواب مبتلایان به بی‌خوابی را به طور چشمگیری بهبود می‌دهد. در یکی از تحقیقات مشاهده شد که، مبتلایان به بی‌خوابی مزمن در روزهایی که یک ورزش هوازی با شدت متوسط (مانند راه رفتن) انجام می‌دادند، در مقایسه با روزهایی ورزش نمی‌کردند، زودتر به خواب رفته و مدت طولانی‌تری می‌خوابیدند. البته، ورزش‌های هوازی شدید (مانند دویدن) یا بلند کردن وزنه وضعیت خواب این افراد را بهبود ندادند.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

فتق بیضه علل آن و درمان آن

فتق بیضه ها چیست؟

فتق یا هرنی به بیرون زدگی یا خارج شدن هر عضو بدن، از محل اصلی خود گفته می‌شود. در واقع تغییر محل اعضایی از بدن به حفره یا بافت مجاور که موجب تورم یا پارگی شود را فتق می‌گویند. بیماری فتق زمانی بروز می‌کند که یک ناحیه از یک عضو یا بافت از طریق یک لایه عضله ضعیف بیرون می‌زند.

چرا فتق ایجاد می‌شود؟

ریسک ابتلا به بیماری فتق با افزایش سن بیشتر شده و در مردان نسبت به زنان شایعتر است. هرنی یا فتق ممکن است مادرزادی باشد و معمولاً در پسرها و به علت نقص در سیر نزولی بیضه ایجاد می‌شود که ممکن است همراه با هیدروسل نیز باشد. از دلایل دیگر این بیماری می‌توان تحت فشار قرار گرفتن حفره شکمی را عنوان کرد. اگر به هر دلیلی فشار داخل شکم بیش از حد بالا رود ممکن است باعث پارگی پریتوان و فاسیا و عضلات شود و در پی آن فتق به وجود آید. سرفه‌های شدید و مزمن، برداشتن ناگهانی اجسام سنگین، بزرگی پروستات و بسیاری دیگر از عوامل تشدید کننده فشار بر شکم، می‌تواند ایجاد فتق نماید.در مواردی نیز هرنی به دنبال عمل های جراحی باز شکمی ایجاد می‌شود که به علت آسیب دیدگی عصب عضلات حین جراحی باعث شل شدن عضله و ایجاد فتق یا هرنی می‌شود.

علائم فتق

شایع‌ترین علامت فتق یک توده بیرون آمده در ناحیه آسیب دیده از بدن است. فتق ممکن است ایجاد دردهای بسیار شدید شکمی کند. همچنین با بروز مشکلات جدی دیگر ممکن است نیاز به جراحی اورژانسی پیدا کنید. از نشانه‌های دیگر این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره نمود.

• بیرون زدگی یا بر آمدگی فتق که به رنگ قرمز، بنفش یا تیره باشد
• درد در ناحیه کشاله ران که با خم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین بدتر می‌شود
• وجود توده یا برآمدگی دردناک در کشاله ران یا ناحیه شکمی
• وجود توده دردناک در ناحیه بیضه
• احساس سنگینی در شکم
• درد شکمی و تهوع

فتق در چه نواحی ایجاد می‌شود؟

• فتق انسزیونال که در محل عمل جراحی قبلی دیده می‌شود
• فتق بیضه یا بالای آن که فتق اینگوینال نامیده می‌شود
• فتق دور ناف

درمان فتق بیضه

روش درمانی هر فرد بسته به اندازه فتق و شدت علائم آن وابسته است و به تشخیص پزشک متخصص ممکن است از شخصی به شخص دیگر متفاوت باشد. پزشک ممکن است فتق شکمی بیمار را برای نشانه های احتمالی تحت نظر بگیرد.

درمان هایی که برای فتق شکمی که فتق بیضه هم شامل آن می‌شود عبارتند از:

1. تغییر سبگ زندگی
2. مصرف برخی دارو ها
3. جراحی

تغییر سبک زندگی

تغییرات در تغذیه می‌تواند تا حدودی علائم فتق را از بین ببرد ولی باعث بهبودی آن نمی‌شود. علاوه بر رعایت غذایی بیمار باید از دراز کشیدن و خم شدن پس از غذا خودداری کرده و همچنین وزن خود را متعادل نگه دارد. انجام برخی ورزش‌ها می‌تواند به تقویت ماهیچه‌های اطراف فتق کمک کند و علائم آزار دهنده فتق را کاهش دهد.

داروها

مصرف برخی داروها نیز می‌تواند به بهبود و درمان فتق کمک کند. البته این داروها حتماً باید توسط پزشک متخصص تجویز شود.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

عفونت مثانه و راه های درمان آن

در این پست با عفونت مثانه آشنا می شوید، راه‌های پیشگیری، شناسایی و درمان کمک خواهد کرد که زندگی سالمی را پیش رو داشته باشید.

التهاب مثانه یا سیستیت

التهاب مثانه یا سیستیت (Cystitis) بیماری است که شیوع آن در خانم‌ها بیش از آقایان می‌باشد. این عارضه ممکن است پیامد عفونت مثانه یا سندروم مثانه دردناکو ... باشد. اغلب افراد التهاب مثانه را همان عفونت مثانه تصور می‌کنند، که البته چنین نیست؛ با وجود اینکه در اکثر مواقع، التهاب مثانه به دلیل عفونت مثانه است، ولی در مواردی هم عوامل دیگری زمینه ساز این عارضه می‌باشد. التهاب مثانه جزو بیماریهای کلیه و مجاری ادراری نسبتاً شایعی است که امکان ابتلای به آن، در همه سنین وجود دارد. در ادامه به بررسی دقیق تر این بیماری، عوامل ایجاد، عوارض و درمانهای مناسب آن خواهیم پرداخت.

حالاعفونت مثانه چیست؟

عفونت مثانه اغلب به علت عفونت باکتریایی درون مثانه است. همچنین برای افراد مبتلا به سیستم ایمنی ضعیف، باکتری می تواند عفونت های مثانه را ایجاد کند. عفونت مثانه نوعی عفونت ادراری است که به عفونت در هر نقطه از دستگاه ادراری مثل مثانه ، کلیه ، حالب یا مجرای ادراری اشاره دارد.

اکثر موارد عفونت مثانه حاد هستند، به این معنی که آنها ناگهان رخ می دهند. موارد دیگر ممکن است مزمن باشند، به این معنی که آنها در طولانی مدت تجدید می شوند. درمان اولیه برای جلوگیری از گسترش عفونت بسیار اساسی و مهم است.

چه چیزی باعث عفونت مثانه می شود؟

باکتری هایی که از طریق مجرای ادرار وارد می شوند و به مثانه انتقال می یابند، باعث عفونت های مثانه می شوند. به طور معمول، در طی ادرار کردن باکتری ها از بین می روند.

گاهی اوقات باکتری ها می توانند به دیواره های مثانه متصل شوند و به سرعت پخش شوند. این ناتوانایی بدن برای نابودی آنها ، منجر به بروز عفونت می شود.

به گفته موسسه ملی دیابت و بیماری های گوارشی و کلیه ، اکثر عفونت های مثانه به وسیله Escherichia coli (E. coli) ایجاد می شود. این نوع باکتری ها به طور طبیعی در روده بزرگ وجود دارد. هنگامی که باکتری از مدفوع روی پوست قرار می گیرد و وارد مجرای ادرار می شود، عفونت ممکن است رخ دهد. در زنان، مجرای ادرار کوتاه است و مجرای ادراری دور از سوراخ مقعد نیست، بنابراین باکتری ها به راحتی می توانند از یک سیستم بدن به دیگری حرکت کنند.

علائم عفونت مثانه چیست؟

علائم عفونت مثانه بسته به شدت آن متفاوت است. شما بلافاصله تغییرات را در هنگام ادرار میبینید. برخی از نشانه های رایج عبارتند از:

• درد یا سوزش هنگام ادرار کردن
• ادرار ابری یا خونین
• ادرار بیشتر از حد معمول، که تکرر ادرار نامیده می شود.
• ادرار مضر
• احساس مکرر نیاز به ادرار کردن فوری یا اضطراری
• کمردرد یا فشار در شکم کمر یا کمر پشت

هنگامی که عفونت مثانه پخش می شود، آنها همچنین می توانند کمر درد را ایجاد کنند. این درد با عفونت در کلیه ها همراه است. برعکس درد عضلانی، این درد بدون توجه به موقعیت یا فعالیت شما پایدار خواهد ماند. عفونت کلیه اغلب باعث تب، لرز، تهوع و استفراغ می شود. شما معمولا احساس بدی می کنید. عفونت های کلیه جدی تر از عفونت های مثانه هستند و نیازمند مراقبت پزشکی فوری هستند.

چه کسانی در معرض خطر عفونت مثانه هستند؟

هر کسی می تواند عفونت مثانه را دریافت کند، اما زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به این بیماری هستند. این به این دلیل است که زنان دارای مجرای کوتاهتر هستند و باعث می شود که مسیر باکتری برای رسیدن به مثانه آسان تر شود.

مجرای ادراری زنان نیز در نزدیکی مجاری انتهای روده بزرگ و مقعد نسبت به مجرای ادرار مردان قرار دارد. این به این معنی است که فاصله ای کوتاه برای سفر باکتری ها وجود دارد.

با افزایش سن مردان پروستات می تواند بزرگ شود. این می تواند منجر به انسداد جریان ادرار شود و احتمال ایجاد یک عفونت ادراری را افزایش دهد و در نتیجه احتمال عفونت ادراری در مردان مسن افزایش می یابد.

عوامل دیگر نیز می توانند خطر ابتلا به عفونت های مثانه را برای مردان و زنان افزایش دهند، از جمله شامل :

• افزایش سن
• بی حرکتی و کم حرکتی
• مصرف و نوشیدن مایع ناکافی
• کسانی که در معرض جراحی داخلی دستگاه ادراری قرار دارند.
• سوند ادراری
• انسداد مجاری ادرار که انسداد مثانه یا مجرای ادرار است.
• اختلالات دستگاه ادراری که ناشی از نقص مادرزادی و مجروحیت است.
• احتباس ادرار که به معنی مشکل تخلیه مثانه است.
• مجرای ادرار باریک و تنگ (تنگی مجرای ادرار)
• پروستات بزرگ شده
• بی اختیاری روده
• بارداری
• دیابت
• شرایط سیستم عصبی که بر عملکرد مثانه تاثیر می گذارد، مانند مولتیپل اسکلروزیس
• سیستم ایمنی ضعیف

تشخیص عفونت مثانه

جهت تشخیص عفونت ، پزشک می تواند با تجویز انجام یک آزمایش ادرار شروع نماید. این آزمایش بر روی نمونه ای از ادرار برای بررسی وجود گزینه های زیر صورت می گیرد :

• گلبول های سفید خون
• سلول های قرمز خون
• نیتریت ها
• باکتری ها

پزشک شما همچنین ممکن است آزمایش ادراری را انجام دهد که برای تعیین نوع باکتری در ادرار است که باعث عفونت می شود. هنگامی که نوع باکتری شناخته شد، حساسیت آنتی بیوتیکی آزمایش خواهد شد تا تعیین شود که آنتی بیوتیک بهترین درمان عفونت است یا خیر.

درمان عفونت مثانه

روند درمان معمولا با تجویز داروهایی جهت از بین بردن باکتریها که معمولا آنتی بیوتیک ها و داروهایی که درد و سوزش را کاهش می دهند می باشد.

درمان دارویی عفونت مثانه

آنتی بیوتیک های خوراکی برای کشتن باکتری هایی که باعث عفونت مثانه می شوند استفاده می گردد. اگر درد و سوزش احساس می کنید، پزشک ممکن است دارو را برای تسکین این علائم تجویز کند.

درمان خانگی عفونت مثانه

هنگامی که عفونت مثانه دارید با مصرف زیاد مایعات و نوشیدنی ها می توانید باکتری ها را از مثانه خود بیرون کنید.

آب بهترین گزینه است ، زیرا آب ، آزاد و خالی از کافئین و شیرین کننده های مصنوعی میباشد که در معرض عوامل مثبت مثانه هستند.

آبمیوه ها و عصاره ها ممکن است نقش مهمی در جلوگیری از عفونت مثانه در برابر باکتری داشته باشد. در یک مطالعه اخیر که منتشر گردید، آب زغال اخته تعداد باکتری ها در مثانه را کاهش داد، اما این عفونت را به طور کامل درمان نمی کرد.

آیا میتوان از عفونت مثانه جلوگیری کرد؟

برخی تغییرات در شیوه زندگی احتمال عفونت مثانه را کاهش می دهد. اگر در معرض عفونت مجاری مثانه هستید، پزشک ممکن است از درمان پیشگیرانه استفاده کند. این شامل آنتی بیوتیک هایی است که در دوزهای روزانه کوچک برای جلوگیری یا کنترل عفونت مثانه صورت می گیرد.

تغییر سبک زندگی

کالج آمریكایی متخصص زنان و زایمان توصیه می كند كه برخی از تغییرات شیوه زندگی باعث كاهش بروز عفونت مثانه شود، از جمله:

• شش تا هشت لیوان آب در روز بنوشید.
• هر روز آبمیوه بخورید.
• به محض این که احساس ادرار کردید، ادرار نمایید.
• اگر شما زن هستید ، جلو و عقب را بعد از ادرار بشویید.
• از اسپری های بهداشتی زنانه، صابون های عطردار و یا پودری استفاده نکنید.
• به جای استفاده از وان در حمام ، دوش بگیرید.
• لباس زیر پنبه ای و لباس های پاکیزه بپوشید.
• از کاندوم های روان کننده روغنی استفاده نکنید.
• قبل و بعد از فعالیت جنسی ادرار کنید.

درمان آنتی بیوتیک پیشگیرانه

اگر شما یک زن مبتلا به عفونت مثانه هستید، ممکن است دکتر شما یک نسخه از آنتی بیوتیک های روزانه برای جلوگیری از عفونت و یا زمانی که شما علائم عفونت مثانه را احساس می کنید تجویز نماید. آنها همچنین ممکن است سفارش کنند پس از فعالیت جنسی یک عدد آنتی بیوتیک مصرف کنید.

چشم انداز بلند مدت

بیشتر عفونت های مثانه در ۴۸ ساعت پس از مصرف آنتی بیوتیک مناسب کاهش می یابند. مهم است که تمام آنتی بیوتیک های تجویز شده مصرف شوند ، حتی اگر احساس بهتر شدن می کنید.

بعضی از عفونت ها می توانند به علت مقاوم شدن باکتری ها به آنتی بیوتیک، درمان با تاخیر یا ناکافی یا سایر مسائل مربوط به سلامت، به کلیه ها گسترش پیدا کنند. اگر عفونت های مثانه مجدد و مکرر داشته باشید، مهم است که دکتر خود را ببینید.

گاهی اوقات به آزمایش های خاص نیاز می باشد تا مطمئن شوید سیستم ادراری شما سالم است. عفونت های مزمن نیازمند ترکیبی از درمان و اقدامات پیشگیرانه تر تهاجمی است.

در بعضی موارد ممکن است آنتی بیوتیک های طولانی مدت روزانه لازم باشد. فعال و پیگیر بودن در مورد جلوگیری و درمان عفونت های مثانه می تواند به کاهش وقوع آنها و همچنین درد و عوارض احتمالی همراه با آنها کمک کند.

هر چه زودتر و سریعتر پیگیری درمان عفونت باشید، احتمال این کمتر است که عفونت گسترش یابد و زودتر احساس بهتر شدن نمایید.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

نحوه نگارش و مراحل پایان نامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری

۱- مقدمه

رساله دکتری و پایان نامه کارشناسی ارشد به عنوان محصول فعالیت علمی و پژوهشی دوره های دکتری و کارشناسی ارشد، از اهمیتی ویژه ای برخودار است. در واقع، ملاک و معیار سنجش کیفیت و کمیت کار تحقیقاتی دانش پژوهان و سطح علمی و تحقیقاتی دوره های تحصیلات تکمیلی دانشگاه به شمار می رود.

در این مقاله قصد شده است به مراحل نگارش و تهیه پایان نامه کارشناسی ارشد و یا رساله دکتری پرداخته خواهد شد. مقاله حاضر به عنوان الگویی برای تهیه ی پایان نامه هایی متناسب با ارزش این دوره ها و از نظر شکل و محتوا منطبق با استانداردهای جهانی تهیه گردیده است.

این مقاله در چندین بخش تهیه شده است که پس ازتوضیح مختصری راجع به اهداف پایان نامه کارشناسی ارشد / رساله دکتری در بخش ۲، به توضیح چکیده و فصول در یک پایان نامه در بخش ۳ پرداخته می شود. هر قسمت در این بخش با اهداف آن شروع می شود و با ساختار و نحوه تنظیم آن، از نظر شکل و محتوا ، ادامه می یابد. در بخش۴ ، به تشریح ساختار کلی پایان امه و اجرای تشکیل دهنده آن پرداخته می شود. ویرایش و مسایل فنی متن پایان نامه نیز موضوع بخش های ۵ و ۶ این مقاله می باشد.


۲- اهداف پایان نامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری

هدف اصلی ارائه پایان نامه یا رساله، آشنایی عملی دانشجویان با روش تحقیق علمی است. شناخت بهتر و دقیق تر مبانی علمی موضوعات تخصصی، تسلط بر نحوه ی گردآوری، تنظیم و تحلیل اطلاعات علمی و بهره گیری از منابع معتبر و جدید، مهم ترین دست آورد فعالیت های تحقیقاتی در قالب رساله و پایان نامه است. علاوه بر این ، تحقیقات انجام شده می تواند نقشی بسزا در تکمیل یافته های پیشین و پیشبرد دانش بشری ایفا نماید.

این مساله برای به ثمر رساندن و تدوین پایان نامه و رساله ی دکتری عمومیت دارد، اما تفاوت عمده بین دانشجوی کارشناسی ارشد و دکتری در نگرش به موضوع تحقیق است. دانشجو در تحقیق دکتری باید یافته های خود را با بررسی فلسفی و کاوش عمیق دلایل دست آوردها همراه کند، به عبارت دیگر در رساله دکتری باید به مبانی و اصول جدید در علم دست یافت، در حالی که شاید این نگرش بر دانشجوی کارشناسی ارشد چندان حاکم نباشد و دانشجوی کارشناسی ارشد بدون دستیابی به یک فلسفه جدید علمی، فقط به ارائه و تحلیل نتایج بسنده کند.

۳- چکیده و فصول

در این بخش ساختار و نحوه ی تنظیم چکیده و فصل های پایان نامه کارشناسی ارشد/ رساله دکتری پرداخته شده است. به منظور فهم بهتر مطلب، ابتدا ضوابط کلی نگارش پایان نامه کارشناسی ارشد/ رساله دکتری و سپس هدف، محتوا و ضوابط هر عنوان به تفکیک بیان شده است. منظور از ضوابط ، نکاتی است که رعایت آنها الزامی است.


۱-۳- ضوابط کلی نگارش پایان نامه کارشناسی ارشد/ رساله دکتری

در تهیه و تدوین پایان نامه کارشناسی ارشد/ رساله دکتری ، نکات زیر باید رعایت شود:

مطالب باید فقط در چارچوب موضوع تحقیق باشد و از ارائه ی مطالب متفرقه اجتناب شود.
مطالب باید کاملا واضح، منظم و قابل فهم باشند. فصل ها به گونه ای مرزبندی شوند که مطالب از نظر محتوا کاملا تفکیک شوند.
هر فصل باید حاوی مقدمه و نتیجه گیری ، هر یک در حدود یک صفحه باشد.
از تکرار داده ها و نتایج به صورت موازی در قالب نمودار و جدول اجتناب شود، فقط در صورت استفاده از نمودار، داده ها حتما پیوست نیز در قالب جدول ارائه شوند.
تعداد صفحات اصلی پایان نامه ی کارشناسی ارشد حداکثر ۱۰۰ صفحه و رساله ی دکتری حداکثر در ۱۶۰ صفحه باشد. در صورت صلاحدید واحد دانشگاه مربوطه می تواند تعداد صفحات افزایش یابد.

۲-۳- چکیده و کلمات کلیدی
الف- هدف:

شرح مختصر نتایج و یافته های تحقیق است.

درنگارش چکیده باید به فلسفه ی آن توجه کرد. چکیده فقط شامل ارائه ی یافته های اصلی تحقیق است تا خواننده در کوتاه ترین زمان، هدف و یافته های تحقیق را به سهولت درک کند.
ب- محتوا:

به ترتیب شامل موارد زیر است:

اهمیت موضوع: اشاره ای مختصر به اهمیت موضوع تحقیق دارد( حدود دو سطر)
روش تحقیق: ذکر روش تحقیق است ( حدود شش سطر)
نتایج و یافته ها: اشاره ای مختصر به یافته های اصلی و نهایی تحقیق و نوآوری آن دارد ( حدود شش سطر)

پ) ضوابط:

– در متن چکیده، از ارجاع بع منابع و اشاره به جداول و نمودارها اجتناب شود.

– در صورت نیاز به معرفی حوزه ی تحقیق و مبانی تئوری آن، حداکثر در پاراگراف اول از چکیده ارائه شود.

– فقط به ارائه ی روش تحقیق و نتایج نهایی و محوری بسنده و از ارائه ی موضوعات و نتایج کلی اجتناب شود.

– کلمات و یا عبارات کلیدی که در این بخش توضیح داده می شود، باید کاملا محوری و مرتبط با موضوع تحقیق باشند.

– تعداد کلمات یا عبارات کلیدی حداکثر می تواند پنج کلمه یا عبارت باشد.

– چکیده باید حداکثر در ۳۰۰ کلمه تنظیم شود.

۳-۳- فصل های پایان نامه / رساله

۳-۳-۱ – فصل اول: مقدمه

الف- هدف:

هدف از فصل مقدمه در نجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام رساله دکتری ، شرح مختصر موضوع تحقیق و اهمیت آن با شاره ای کوتاه به روش و مراحل تحقیق است.

ب- محتوا:

جهت انجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام رساله دکتری محتوا به ترتیب شامل موارد زیر است:

• تعریف یا تاریخچه موضوع: بیان مساله و معرفی موضوع تحقیق است که بر اساس مروری بر منابع تحقیق، تنظیم می شود( یک تا دوصفحه)
• اهمیت موضوع: ارائه ی دلیل انجام تحقیق جاری است( حداقل یک پاراگراف)
• سوالات یا فرضیات: پرسش ها یا فرضیات مطرح در تحقیق است که پس از انجام تحقیق ، رد یا اثبات یا به آنها پاسخ داده می شود.( حددود یک پاراگراف)
• هدف تحقیق: نتیجه ی قابل ارائه ی علمی و نوآورانه است که تحقیق برای دستیابی به آن انجام می شود ( حدود یک پاراگراف) . منظور این است که نوآوری های پایان نامه/ رساله مختصر و به تفکیک ذکر شود.
• روش تحقیق: ذکر نوع یا انواع روش شناسی تحقیق که مورد استفاده قرار گرفته است، مانند آزمایشگاهی،آماری ، طراحی ، مطالعه موردی، نرم افزار نویسی، تجزیه و تحلیل ریاضی ، فیزیکی یا تجربی ( حدود یک پاراگراف)
• مراحل تحقیق: که معمولا شامل موارد زیر است ( فقط ذکر عناوین مراحل در نصف صفحه):
• جمع آوری اطلاعات یا مروری بر ادبیات
• ذکر نام روش شناسی تحقیق: مانند برنامه ی آزمایشگاهی، مبانی مدل سازی، شرح روش آمارگیری ، مبانی طراحی، مبانی تجزیه و تحلیل ( بسته به موضوع)
• تولید داده های آزمایش ها، آمار ، مدل سازی، طراحی ،تجزیه و تحلیل ( بسته به موضوع)
• تحلیل و تفسیر داده ها، مدل آمار ، طراحی ( بسته به موضوع)
• نتیجه گیری
• ساختار پایان نامه: معرفی مختصر فصل هاست ( هر فصل در حداکثر سه سطر)

پ) ضوابط

ضوابطی را که در حین جهت انجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام رساله دکتری می بایستی از آن خودداری نمایید شامل موارد زیر می باشد:

• از ذکر منابع خودداری شود.
• این فصل حدود پنج صفحه است.

۳-۳-۲- فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع

الف- هدف:

هدف از این فصل از انجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام رساله دکتری که با عنوان مروری بر ادبیات موضوع و یا مروری بر منابع یا مروری بر پیشینه ی تحقیق معرفی می شود. بررسی و طبقه بندی یافته های تحقیقات دیگر محققان در سطح دنیا و تعیین و شناسایی خلا های تحقیقاتی است.

ب- محتوا

به ترتیب شامل موارد زیر است:

• تعاریف اصول و مبانی نظری: ارائه ی خلاصه ای از دانش کلاسیک موضوع است. این بخش الزامی نیست و بستگی به نظر استاد راهنما دارد. ( حداکثر پنج صفحه)
• مروری بر ادبیات موضوع: ارائه ی تمام نتایج به دست آمده توسط دیگر محققان در چند سال اخیر در دنیا، همراه با ذکر مراجع است ( حدود ۲۰ صفحه)
• نتیجه گیری: در نتیجه گیری آخر فصل، با توجه به بررسی انجام شده بر روی مراجع تحقیق، افق های تازه ای که پیش روست یا خلاهای تحقیقاتی بیان می شود.

پ) ضوابط

ضوابطی را که در حین انجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام رساله دکتری در فصل دوم می بایستی از آن خودداری نمایید شامل موارد زیر می باشد:

• مطالب در چارچوب موضوع تحقیق باشد و از ارائه ی مطالب کلی و ابتدایی به شیوه ی جزه نویسی یا کتاب ویسی اجتناب شود.
• هرگونه تضاد، تفاوت یا تطابق بین نتایج محققان، مشخص و ارائه شود. بهتر است مطالب به صورت موضوعی و مقایسه ای در قالبی مناسب مانند جدول آورده شود.
• بین مطالب استخراج شده از منابع معتبر، ارتباط و انسجام برقرار شود و از ارئه ی مطالب گسسته و پراکنده اجتناب شود. بهتر است مطالب گردآوری شده و ادبیات موضوع به طور مناسب طبقه بندی شوند.
• روش های تحقیق به کار گرفته شده در تحقیقات قبلی، مشخص شود.
• نتیجه گیری آخر فصل از پایان نامه یا رساله دکتری که مشخص کننده ی خلا تحقیق است، باید در جهت موضوع تحقیق و برگرفته از مروری بر ادبیات باشد.
• تمام مطالب به طور مستقیم از منابع معتبر استخراج و از هر گونه اظهار نطر شخصی غیر تحلیلی اجتناب شود.
• اگر محتوای مروری بر ادبیات موضوع از نظر موضوعی قابل تفکیک باشد، می توان با نظر استاد راهنما، این فصل را به دو فصل تقسیم کرد. همین ضابطه برای تفکیک بخش تعاریف، اصول و مبانی نظری از بخش مروری بر ادبیات موضوع نیز صادق است.
• این فصل از پایان نامه یا رساله دکتری حدود ۳۰ صفحه است.
• ۳-۳- فصل های پایان نامه / رساله

• ۳-۳-۳- فصل سوم: روش تحقیق
  الف- هدف
  
  شرح کامل روش تحقیق در انجام پایان نامه ارشد و انجام پایان نامه دکتری است
  ب- محتوا
  
  محتوا در این فصل از انجام پایان نامه ارشد و انجام پایان نامه دکتری به ترتیب شامل موارد زیر است:
  
  علت انتخاب روش: دلیل با دلایل انتخاب روش تحقیق را تشریح می کند
  تشریح کامل روش تحقیق
  
  در زیر به تعدادی از روش های تحقیق مورد استفاده در پایان نامه ارشد و پایان نامه دکتری اشاره شده است:

  روش تحقیق آزمایشگاهی: توصیف کامل برنامه ی آزمایشگاهی شامل مواد مصرفی ونحوه ساخت نمونه ها، شرح آزمایشها شامل نحوه ی تنظیم و آماده سازی آزمایش ها و دستگاه های مورد استفاده و دقت و نحوه ی کالیبره کردن، شرح دستگاه ساخته شده ( در صورت ساخت) و ارائه روش اعتبار سنجی
  روش تحقیق آماری: توصیف ابزارهای گردآوری اطلاعات کمی و کیفی، اندازه ی نمونه ها، روش نمونه برداری، تشریح مبانی روش آمار و ارائه ی روش اعتبار سنجی
  روش تحقیق نرم افزار نویسی: توصیف کامل برنامه نویسی ، مبانی برنامه و ارائه ی روش اعتبارسنجی
  روش تحقیق مطالعه موردی: توصیف کامل محل و موضوع مطالعه، علت انتخاب مورد و پارامترهای تحت ارزیابی قرار داده می شوند، و ارائه ی روش اعتبارسنجی
  روش تحقیق تحلیلی یا مدلسازی: توصیف کامل مبانی یا اصول تحلیل یا مدل و ارائه ی روش اعتبار سنجی
  روش تحقیق میدانی:چگونگی دستیابی به داده ها در میدان عمل و نحوه ی برداشت از پاسخ های دریافتی
  
  پ) ضوابط
  
  – این فصل بسته به نوع روش تحقیق و با صلاحدید و نظر استاد راهنما می توان مواد و روش ها نام بگیرد.
  
  – این فصل حدود ۱۵ صفحه است.
  
  
  فصل چهارم: نتایج و تفسیر آنها
  
  فصل چهارم از انجام پایان نامه ارشد و انجام پایان نامه دکتری شامل بررسی نتایج و همچنین تفسیر آن می شود که زیر به تفصیل راجع به آن توضیح خواهد داده شد:
  
  الف- هدف
  
  داده ها ، نتایج و تفسیر آنها در فصل چهارم ارائه می شود.
  ب) محتوا
  
  به ترتیب شامل موارد زیر است:
  
  تولید داده ها: ارائه ی داده ها و نتایج به صورت تابعی از پارامترهای مستقل است.
  ارتباط بین داد ها و تحلیل و تفسیر آنها: در صورت امکان، ارتباط بین پارامترهای مستقل و تحلیل و تفسیر آنها بر مبنای علمی ارائه می شود.
  
  پ) ضوابط
  
  – تفاوت تضاد یا تطابق بین نتایج تحقیق با نتایج دیگر محققان باید ذکر شود.
  
  – تفسیر و تحلیل نتایج نباید بر اساس حدس و گمان باشد، بلکه باید بر مبنای نتایج عملی استحراج شده از تحقیق و یا استناد به تحقیقات دیگران باشد.
  
  – در ارائه نتایج با توجه به راهنمای کلی نگارش فصل ها، تا حد امکان ترکیبی از نمودارها و جدول استفاده شود.
  
  با توجه به حجم و ماهیت تحقیق و با صلاحدید استاد راهنما، این فصل میتواند تحت عنوانی دیگر بیاید یا به دو فصل جداگانه با عناوین مناسب، تفکیک شود.
  در صورتی که حجم داده ها زیاد باشد، بهتر است به صورت نمودار یا در قالب ضمیمه ارائه گردد و فقط نمونه ها در متن آورده شود.
  این فصل فقط باید به حمع بندی دست آوردهای فصل های چهارم و پنجم محدود و از ذکر موارد جدید در آن خودداری شود. در عنوان این فصل، به جای کلمه تفسیر می توان از واژگان بحث و تحلیل هم استفاده کرد.
  این فصل حدود ۴۰ صفحه است.
  
  فصل پنجم: جمع بندی و پیشنهادات
  
  فصل پنجم از انجام پایان نامه ارشد و انجام پایان نامه دکتری شامل جمع بندی و همچنین ارائه پیشنهادات می شود که زیر به تفصیل راجع به آن توضیح خواهد داده شد:
  الف- هدف
  
  ارائه خلاصه ای از یافته های تحقیق جاری است.
  ب- محتوا
  
  به ترتیب شامل موارد زیر است:
  
  جمع بندی : خلاصه ای از تمام یافته ها و دست آوردهای تحقیق جاری است.
  نوآوری: نوآوری تحقیق را بر اساس یافته های آن تشریح می کند
  پیشنهاد ها: عناوین و موضوعات پیشنهادی را برای تحقیقات آتی بیشتر در زمینه مورد بحث در آینده ارائه می کند.
  
  پ- ضوابط
  
  این فصل می تواند حاوی یک مقدمه شامل مروری اجمالی بر مراحل انجام تحقیق باشد( حدود یک صفحه)
  مطالب پاراگراف بندی شود و هر پاراگراف به یک موضوع مستقب اختصاص یابد.
  فقط به ارائه یافته ها و دست آوردها بسنده شود و از تعمیم بی مورد نتایج خودداری شود.
  از ارائه جدول و نمودارها اجتناب شود
  از ارائه عناوین کلی در حوزه ی تخقیق و پیشنهاد تحخقیقات آتی خودداری شود و کاملا در چارچوب و زمینه ی مربوط به تحقیق جاری باشد
  این فصل حدود ۵ صفحه است.

• 👈نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

مراحل پایان نامه نویسی کارشناسی ارشد و دکترا

دانشجویان دوره ها و یا مقاطع مختلف تحصیلی همیشه نگران از نحوه انجام پایان نامه بوده اند. انجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام پایان نامه دکتری همیشه به عنوان رکن اصلی دوره تحصیلی دانشجو و ماحصل تمام تلاش آنها در این دوره ها بوده است.

در این مقاله قصد داریم صفر تا صد نحوه انجام پایان نامه را در مقاطع ارشد و دکتری شرح دهیم. مقاله و نحوه آموزش آن طوری نگارش و طراحی شده است که برای کلیه رشته های تحصیلی اعم از علوم پایه، مهندسی، علوم و انسانی و غیره کارا بوده و دانشجویان کلیه رشته ها می توانند از راه کارهای ارائه شده در این مقاله جهت نحوه انجام پایان نامه خود بهره ببرند.

مراحل انجام پایان نامه

قبل از بیان مراحل انجام پیان نامه ارشد و پایان نامه دکتری می بایست به این موضوع اشاره نمود که چارچوب پایان نامه ها در هر یک از مقاطع ارشد و دکتری و همچنین در هر رشته تحصیلی بصورتی کلی یکسان است.

از این رو، در زیر به بیان مراحل کلی انجام پایان نامه خواهیم پرداخت:

گام اول: دریافت تقویم آموزشی مربوط به پایان نامه

گام دوم: انتخاب موضوع پایان نامه

گام سوم: تدوین مقدمات پایان نامه و تهیه و نگارش پروپوزال

گام چهارم: نگارش فصل اول

گام پنجم: آماده سازی شرایط آزمون ( حوزه تجربی: آماده سازی تجهیزات آزمایشگاه و غیره حوزه نظری: آماده سازی پرسشنامه و غیره)

گام ششم: تدوین فصل دوم

گام هفتم: تدوین فصل سوم و چهارم (مربوط به روش تحقیق ، آنالیز آماری و … )

گام هشتم: تدوین فصل پنجم (خلاصه و نتیجه گیری)


از چه زمانی شروع به کار کنم؟؟

برای انجام پایان نامه ارشد و همچنین انجام پایان نامه دکتری باید به الزامات و قوانین حاکم بر دانشگاه تکیه نمود. معمولا دانشگاه ها با توجه به چارت دروس ارائه شده، الزامات مبنی بر انتخاب واحد برای پایان نامه را در نظر می گیرند. برای انجام پایان نامه ارشد برخی از دانشگاه ها مثل دانشگاه علم و صنعت الزام به تعیین موضوع از ترم دوم می کنند و برخی از دانشگاه ها مثل دانشگاه آزاد اسلامی پس از اخذ واحد پایان نامه الزام به تعیین موضوع می نمایند.

از این رو بهترین زمان آغاز کار برای انجام پایان نامه ، دریافت اطلاعات و قوانین حاکم بر دانشگاه می باشد. دانشجویان می بایستی با دریافت اطلاعات از واحد آموزش دانشگاه خود، نسبت به فرصت ها و زمان های تعیین شده جهت انتخاب موضوع، ارائه پروپوزال، تصویب موضوع و زمان دفاع اطلاعات کامل را دریافت نمایند.

پس اولین گام برای انجام پایان نامه کارشناسی ارشد و انجام پایان نامه دکتری دریافت تقویم زمانی از واحد آموزش دانشگاه می باشد.


چگونه موضوع و استاد راهنما انتخاب کنم؟

یکی از دغدغه های اصلی و اولیه دانشجویان انتخاب موضوع پایان نامه و استاد راهنما می باشد. در ادامه ما دو شیوه را برای انتخاب موضوع و استاد راهنما برای دانشجویان پیشنهاد می دهیم:

روش اول:

از آنجایی که در هر رشته دانشگاهی بی نهایت حوزه تخصصی وجود دارد، لزوما عنوان رشته کمک به انتخاب موضوع نخواهد کرد. از این رو در روش اول پیشنهاد می شود ، دانشجو با توجه به حوزه مورد علاقه خود در رشته تخصصی خود، اقدام به یافتن اساتید نماید.

بدین صورت که دانشجو در گام اول از انجام پایان نامه ارشد و انجام پایان نامه دکتری لیستی از حوزه های مورد علاقه خود تهیه و بر روی یک برگ کاغذ یادداشت می نماید. اکنون ممکن است این سوال پیش بیاد براتون که اصلا چطور من حوزه مورد علاقه ام رو شناسایی کنم.

شناسایی حوزه مورد علاقه شما یک شبه و یک هفته ای بوجود نخواهد آمد. شما با یک مرور به گذشته و سابقه تحصیلی خود به راحتی می توانید متوجه بشوید که چه مباحثی از دروس شما را بیشتر به خود جذب می کرده و اینکه شما از مطالعه آن بخش از دروس خسته نشده و تمایل به مطالعه آزاد در آن حوزه در شما وجود داشته است.

یکی دیگر از عوامل انتخاب حوزه مورد علاقه می تواند موقعیت شغلی و مالی که این رشته در آینده برای شما ایجاد نماید. همچنین برخی از دانشجویانی که تمایل به مهاجرت و ادامه تحصیل دارند، انتخاب حوزه مورد علاقه می تواند بر اساس شرایط حاکم بر محل و یا کشور مقصد تعیین شود.

پس از تهیه لیست حوزه های مورد علاقه می باید رزومه و حوزه های فعالیت استادهای دانشگاه خود را مطالعه و نزدیکترین حوزه فعالیت استاد به حوزه مورد علاقه خود را شناسایی کنند. بهتر است بیش از یک استاد انتخاب شود و تنها به شناسایی یک استاد اکتفا نکنند. هنگامی که در مطالعات و جستجوهای خود به چندین استاد برخورد کردند، بهتر است بر اساس سوابق پژوهشی و علمی استاد، آنها را لیست و رده بندی نمایند. جهت انتخاب موضوع می توانید با مراجعه به پایگاه ایرانداک ایده بگیرید.

در این روش اکنون وقت رفتن به سراغ استاد شناسایی شده و گفتمان و توافق بر سر حوزه مورد علاقه و چانه زنی با استاد بر سر انتخاب موضوع و انتخاب عنوان اولیه برای پایان نامه است.

روش دوم:

در این نوع از انتخاب موضوع، معمولا دانشجو دغدغه ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و یا حتی تصویر روشنی از آینده علمی خود ندارد. از این رو انتخاب حوزه مورد علاقه برای پایان نامه و همچنین تعیین حوزه تخصصی که می تواند در آینده محاسن و معایبی برای آن داشته باشد، برای دانشجو دشوار است. دانشجو در این شیوه توانایی انتخاب موضوع پایان نامه ارشد و پایان نامه دکتری خود را ندارد.

بهترین روش در این حالت روش دوم می باشد که در ادامه جهت انجام پایان نامه ارشد و پایان نامه دکتری شرح داده خواهد شد.

گام اول در این روش، شناسایی استادی است که در مقطع ارشد و دکتری دارای سابقه علمی بالا و دارای رزومه تحقیقاتی قوی باشد. به زبان دیگر استاد قابل اطمینانی از نظر علمی باشد که راه درست را به شما نشان دهد.

دانشجو در حین تحصیل خود قطعا جذب و شیفته برخی از اساتید می شوند که شاید این حس را نسبت به دیگر اساتید نداشته باشند ، پس بهتر است در اولین قدم به سراغ همان اساتید بروند. چرا که در حین انجام پایان نامه که دوره نسبتا طولانی است، احساس رضایت بیشتری خواهند داشت.

در این روش اکنون وقت رفتن به سراغ استاد مورد علاقه و درخواست تعیین موضوع و حوزه از طرف استاد می باشد.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

چگونه پروپوزال بنویسم؟ (کارشناسی ارشد و دکتری)

در این بخش به دغدغه های پروپوزال نویسی دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد و دکتری خواهیم پرداخت.

پروپوزال چیست؟

پیشنهادهٔ پژوهشی (به انگلیسی Research proposal) نقشه و رکن اصلی هر تحقیق است که در آن پژوهشگر مسیر و اهداف تحقیق خود را مشخص می‌کند و سپس جهت دستیابی به اهداف به جستجو و آزمایش می‌پردازد. این مقاله شامل پاره ای از مفاهیم و جنبه های روش تحقیق و طراحی تحقیقات علمی است به عبارتی کمک شایانی در راستای نگارش پروپوزال و یا طرح تحقیق می باشد. پروپوزال و یا طرح تحقیق نوشته ای است که دانشجویان دوره دکتری و یا کارشناسی ارشد قبل از تعیین و تصویب موضوع رساله دکتری و یا پایان نامه کارشناسی ارشد می بایست به دانشگاه ارائه دهند.

در این مقاله سعی شده است نکات کلیدی حاوی الزاماتی که باید در پروپوزال و یا طرح تحقیقی درج شود ارائه می شود که دانشجویان دوره های دکتری و کارشناسی ارشد به راحتی بتوانند پروپوزال خود را به تصویب برسانند و شروع به آغاز فعالیت و تحقیق در راستای پایان نامه و رساله ی خود نمایند.

در گام اول دانشجویان عزیز می بایستی به نکات زیر جهت انتخاب موضوع پایان نامه و یا رساله ی خود توجه نمایند:
– موضوع پایان نامه یا رساله می بایستی با نوع آموزش هایی که در دوره تحصیلی دیده شده است، هماهنگ و همخوانی داشته باشد.
– پایان نامه یا رساله باید شامل موضوع و مساله ای مشخص و در تخصص فرد دانشجو باشد.
– نوآوری و به روز بودن موضوع انتخابی یکی از ارکان اصلی شروع به نگارش و تحقیق در رابطه با پایان نامه و رساله می باشد.
– عدم تکراری بودن موضوع مطالعه و به اصلاح مرور تحقیق دیگر محققان از اعتبار موضوع می کاهد و الزامی برای داوران جهت تصویب آن همراه نخواهد داشت.
– به طور معمول طرح تحقیق و یا پروپوزال حدود ۶ تا ۱۵ صفحه می بایستی تهیه گردد.


نحوه انتخاب استاد راهنما و مشاور برای پایان نامه و رساله :

الف ) برای تهیه فرم طرح تحقیق یا پروپوزال پایان نامه یا رساله ، دانشجو می باید مطابق با موضوع و حوزه تحقیق خود و از سوی دیگر با توجه به تخصص و تجربه پژوهشی و آموزشی استادان دانشگاه خود و یا دیگر دانشگاه ها اقدام به انتخاب و گزینش آن نماید. شایان ذکر انتخاب استاد مشاور الزام آور نبوده و با توجه به صلاحدید استاد راهنما از طرف او معرفی و انتخاب می گردد.

ب ) با توجه به نکته اشاره شده در بند قبلی ، دانشجو می بایست موضوع و یا عنوان پایان نامه و رساله خود را به اطلاع استاد گزینش شده برساند در صورت موافقت استاد جهت ادامه همکاری و همچنین پس از انتخاب استاد و یا استادان مشاور اقدام به نگارش طرح تحقیق و یا پروپوزال نماید.

ج ) نکته حایز اهمیت که بعضا برخی از دانشجویان به آن بی توجهی می نمایند این می باشد که استاد راهنما و یا استادان مشاور می بایست از تک تک مراحل تحقیق و یا نگارش پروپوزال و یا طرح تحقیق آگاهی داشته و دانشجو موظف است از نقطه نظرات آنها در راستای بهتر شدن مراحل تحقیق استفاده نماید.


طراحی تحقیق :

برای پیشبرد مناسب هر تحقیق علمی ، دسترسی به چارچوبهای مناسب تحقیق الزامی است . بر این اساس ، برای طراحی مناسب تحقیق باید به این نکته توجه داشت که هر طرح تحقیق یا پروپوزال و یا طرح تحقیق بایستی حداقل شامل مواردی که در زیر به آن اشاره خواهد شد، باشد:
اولین گام: تعریف قالب تحقیق و مساله ای است که قرار است در این پایان نامه و یا رساله مورد بررسی قرار گیرد.
دومین گام: بیان ماهیت تحقیق پس از تعیین قالب تحقیق به عنوان یکی از ارکان اصلی می باشد.
سومین گام: تبیین منابع تحقیق، اینکه در این تحقیق به چه منابع هایی نیاز است و نحوه دسترسی به آنها به چه صورت است.
چهارمین گام: تبیین و تعیین اهداف تحقیق از گام های بعدی به شمار می آید که دارای اهمیت می باشد.
پنجمین گام: تعیین محدودۀ مکانی و زمانی تحقیق یکی دیگر از بخش ها و گام های اساسی پروپوزال می باشد.
ششمین گام: تعیین دامنۀ تحقیق و روش های جمع آوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز
عنوان بندی تحقیق :

انتخاب عنوان تحقیق نخستین گام در طراحی تحقیق یا پروپوزال می باشد. عنوان تحقیق ، پایان نامه و یا رساله دکتری باید روشن ، فشرده و گویای باشد. برای تعمیق بیشتر بررسیها و تحدید مناسب دامنۀ تحقیق ، لازم است قلمرو تحقیق هم از نظر مکانی و هم از نظر زمانی محدود گردد .
در همین ارتباط ، گاهی بر جنبه یا جنبه های معینی از موضوع تحقیق تاکید می شود ؛ در این گونه موارد ، پس از عنوان اصلی تحقیق ، از عبارت ً با تاکید بر … ً استفاده می شود . در برخی موارد دیگر ، عنوان تحقیق با مورد شناسی همراه می شود که در این گونه موارد ، پس از عنوان اصلی ،ً لفظ مورد … ً به کار می رود.


طرح موضوع و بیان مساله :

جهت طرح موضوع و بیان مسئله دانشجو و یا محقق می باید در چهارچوب موضوع و یا مقوله کلی ، مسئله ای یافته و به شرح و تدوین آن بپردازد. بیان دقیقه مسئله که بخشی از مقوله کلی می باشد باید بگونه ای مطرح گردد که تنها موارد مهم و دارای ارتباط با موضوع اصلی بیان شود و از بیان پیچیده رخدادها پرهیز نماید. به بیان دیگر بتواند به زبان ساده و گویا ارتباط میان اجزای تشکیل دهنده مسئله را بیان نماید و ارتباط میان مسئله و مقوله کلی را شفاف نماید.
طرح مساله ، در واقع شرط اساسی طراحی مناسب هر گونه طرح تحقیق و یا پروپوزال کارآمد به شمار می رود . در واقع ، تحقیق علمی زمانی آغاز می شود که مساله ای عینی یا ذهنی مطرح گردد


سوالات مطرح شده و فرضیات تحقیق :

محقق و یا دانشجو برای توجه و جهت دادن به روند بررسی های خود ، پرسش هایی مطرح می سازد . آشکار است که هر چه میزان اطلاعات محقق نسبت به مساله مورد بررسی بیشتر باشد ، بهتر می تواند به طرح سوالات مناسب دربارۀ مساله مورد تحقیق بپردازد . به این ترتیب محقق می کوشد تا بر اساس دانسته ها و اطلاعات اولیه خود دربارۀ ماهیت ، ویژگیها و روندهای حاکم بر رخداد یا پدیده مورد بررسی و یا عوامل و نیروهای اثرگذار بر آن ، به طرح پرسشهایی دربارۀ آن بپردازد .


ضرورت انجام تحقیق :

ضرورت مطالعه در زمینه های تعیین شده توسط محقق و دانشجو را پیش از هر چیز ناشناخته بودن کلیت و یا ابعادی از پدیده یا رخداد مورد بررسی تعیین می کند . در برخی از موارد ضرورت مطالعه از طریق فوریت حل مساله و یا چاره جویی برای معضلات خاص مبتلا به توجیه می شود . در این ارتباط ، توضیح ضرورت هر مطالعه با اهداف متصور و تعیین شده برای آن بستگی مستقیم دارد .


پیشینۀ و تاریخچه تحقیق :

در پیشینه و تاریخچه پروپوزال و یا طرح تحقیق ، تمام مطالعات و نتایج حاصل از تحقیقات دیگر محققان در حول موضوع انتخابی مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرند . این مطالعات ممکن است در محل یا حیطۀ مکانی مورد بررسی و یا در سایر محلها و نواحی به انجام رسیده باشد . به هر جهت ، در این قسمت محقق و یا دانشجو می کوشد با بررسی مطالعات و تحقیقات مشابه صورت گرفته توسط دیگران ، به وجوه تمایز مطالعه خود با دیگر بررسی ها بپردازد و از این طریق ، جنبه های نوآوری موضوع انتخابی خود را نشان دهد .
مراحل تحقیق :

جهت انجام هرگونه تحقیق قاعدتا مراحلی را می بایست در نظر گرفت. برخی این مراحل را خلاصه و در سه یا چهار مرحله مطرح می سازند . در عوض بعضی دیگر مراحل متعدد چندی را پیشنهاد می نمایند . البته می توان برای سهولت کار تمامی این مراحل گوناگون را به ۴ مرحلۀ اصلی به شرح زیر تقسیم کرد :
مرحله اول: انتخاب و تدوین موضوع ؛
مرحله دوم: گردآوری دادها و اطلاعات لازم
مرحله سوم: دسته بندی و تحلیل داده های جمع آوری شده
مرحله چهارم : ارائه یافته ها و بررسی نتایج حاصل از تحقیق


شیوه های گرد آوری داده ها و اطلاعات :

برای گرد آوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز جهت تحلیل ویژگی های هر پدیده یا رخداد مورد بررسی به شیوه های مختلفی می توان متوسل شد . مراجعه به منابع آماری ، گزارشها و منابع تحقیقی ، انواع مشاهده ، پرسشگری میدانی ، انجام مصاحبه و نمونه گیری و نمونه برداری از این گونه شیو ه ها به شمار می رود . محقق باید با توجه به ماهیت و دامنۀ تحقیق قادر باشد به انتخاب و اعمال شیوه های مناسب همت گمارد . در این راه ، مراجعه دانشجو به کتابهای روش تحقیق و مشورت با استادان راهنما و مشاور مسلماً راهگشا خواهد بود .


نمونه گیری و نمونه برداری :

جهت تهیه و نگارش طرح تحقیق و یا پروپوزال در مطالعاتی که به دلایل منطقی ، استفاده از شیوه های نمونه گیری و نمونه برداری الزامی است ، می توان از روشهای مختلف و رایج نمونه گیری ، مانند نمونه گیری تصادفی ، سیستماتیک ، خوشه ای و مانند آن بهره گرفت . در این گونه موارد ، لازم است محقق و یا دانشجو با توجه به حجم جامعه آماری و دامنۀ بررسیهای خود ، نسبت به انتخاب شیوۀ نمونه گیری مناسب اقدام نماید . نمونه ها را می توان به شیوه های کیفی و یا کمی انتخاب نمود . برای انتخاب کمی نمونه ها ، روشها ( و فرمولهای ) مختلفی برای تعیین حجم نمونه وجود دارد که در این مورد ضروری است ، دانشجو به کتابهای مناسب روش تحقیق مراجعه نماید .


روشهای تحلیل داده ها :

در تحلیل داده ها به طور معمول از روشهای کمی و آماری استفاده می شود . امروزه ، برنامه های نرم افزاری مختلفی برای تحلیل آماری داده ها در اختیار است . آشکار است که در تحلیل داده ها می توان از روشهای کیفی نیز بهره گرفت .


منابع و مآخذ :

منابع و ماخذ یکی از بخش های مهم و اساسی پروپوزال و یا طرح تحقیق پایان نامه و یا رساله دکتری می باشد از این رو هر چه ارجاعات به سالهای اخیر اشاره کند نشان از به روز بودن موضوع انتخابی دارد. بر اساس قوانین هر دانشگاه نحوه ارجاع دهی می تواند متفاوت باشد ، از این رو پیشنهاد می گردد جهت نحوه ارجاع دهی به دستورالعمل هر دانشگاه و یا دانشکده مراجعه نمایید.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

شناخت بو و طعم در دوره جنینی(پژوهش دانشگاهی)

محققان با بررسی سونوگرافی‌های چهار بعدی می‌گویند جنین به بو و مزه موادغذایی که مادر در دوران بارداری می‌خورد، واکنش نشان می‌دهد. آنها معتقدند تغذیه مادر بر عادات غذایی آینده کودک هم تاثیرگذار است.

به گزارش «نیوز لتر»، دانشمندان برای اولین بار شواهدی ثبت کرده‌اند حاکی از اینکه نوزادان در مرحله جنینی در بطن مادر واکنش‌های متفاوتی به بو و طعم‌های مختلف نشان می‌دهند.

کارشناسانی از دانشگاه دورهام با تهیه و بررسی تصاویر سونوگرافی چهار بعدی از ۱۰۰ زن باردار، نوع واکنش جنین‌ها را مورد بررسی قرار دادند.

این بررسی نشان داد که جنین برای مثال، نسبت به طعم هویج بیشتر با چهره خندان اما به طعم کلم با حالت ناراحتی و گریه واکنش نشان می‌دهد.

آزمایشگاه تحقیقات جنینی دانشگاه دورهام می‌گوید که یافته‌های این تحقیق می‌تواند به افزایش شناخت درباره نحوه رشد و تکامل «گیرنده‌های» طعم و بو کمک کند.

این محققان همچنین می‌گویند تغذیه مادران در دوران بارداری بر ترجیحات تغذیه‌ای کودکان در آینده تاثیرگذار است.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع: نیوزلتر

سلامت روان خانواده و فرزندان وتاثیرات آن در اجتماع

در این بخش نتایج یک پژوهش علمی را مورد مطالعه قرار می دهیم.

گزارش فنی برای بررسی تحقیقاتی SCIE در مورد دسترسی، مقبولیت و نتایج خدمات/مداخلات برای حمایت از والدین دارای مشکلات سلامت روان و خانواده‌هایشان

نویسندگان بریونی برسفورد، اس کلارک، کی گریدلی، جیلیان پارکر، آر پیتمن، جی اسپایرز، کیت لایت یورک: واحد تحقیقات سیاست اجتماعی، دانشگاه یورک، 2008 فرآیند غربالگری اقلام و مطالعه مقدماتی ما از موارد شامل، ابهامات یا نارسایی‌هایی را در نحوه تعریف مفاهیم دسترسی و مقبولیت توسط پروژه‌های تحقیقاتی برجسته کرد. این تا حدی قابل انتظار بود و دلیلی بود که بازبینان دسترسی یا مقبولیت از پیش تعریف نشده را در پروتکل انتخاب کردند. در نتیجه این فصل با بحث در مورد مفاهیم دسترسی و مقبولیت در چارچوب خدمات حمایتی برای والدین با مشکلات سلامت روان آغاز می شود.برای اطلاعات بیشتر می توانید به آدرس فوق مراجعه کنید. مشاهده در york.ac.uk york.ac.uk [PDF] بیان شده در 20 یافته مقالات مرتبط bmj.com شناخت، مداخله و مدیریت اختلالات رفتار ضد اجتماعی و رفتار در کودکان و نوجوانان: خلاصه راهنمای NICE-SCIE استفن پیلینگ، نیک گولد، کریگ ویتینگتون، کلر تیلور، استیون اسکات Bmj 346، 2013 اختلالات رفتاری ضد اجتماعی و رفتاری (شامل اختلال نافرمانی مقابله‌ای و اختلال سلوک) شایع‌ترین مشکلات روانی و رفتاری در کودکان و نوجوانان در سراسر جهان است. افزایش فراوانی در کشورهای غربی:

1 در بریتانیا 5 درصد از مشکلات ذهنی و رفتاری در کودکان و جوانان (18 سال ≤) معیارهای اختلال سلوک را دارند، همانطور که تقریباً 40 درصد از کودکان تحت مراقبت، کودکانی که مورد آزار و اذیت قرار گرفته اند، و کودکانی که در کودکی هستند. ثبت های حفاظتی یا حفاظتی

2 اختلالات رفتاری به شدت با عملکرد ضعیف در مدرسه، انزوای اجتماعی، سوء مصرف مواد و درگیری با سیستم عدالت کیفری مرتبط است.

3 بخش بزرگی از کودکان و جوانان مبتلا به اختلال سلوک به بزرگسالان ضداجتماعی با سبک زندگی فقیرانه و مخرب تبدیل خواهند شد، 3 به ویژه اگر مشکلات رفتاری زودهنگام ایجاد شود،

4 و اقلیت بزرگی با اختلال شخصیت ضد اجتماعی تشخیص داده می شوند.

5 رفتارهای ضد اجتماعی و اختلالات سلوک اغلب با سایر مشکلات سلامت روان همزیستی دارند، بار شخصی و اقتصادی سنگینی را بر افراد و جامعه وارد می کنند،

6 و شامل طیف وسیعی از خدمات بهداشتی، مراقبت اجتماعی، آموزشی و عدالت کیفری می شوند. این مقاله جدیدترین توصیه‌های مؤسسه ملی سلامت و تعالی بالینی (NICE) را در مورد شناخت و مدیریت اختلالات رفتاری ضد اجتماعی و رفتار در کودکان و نوجوانان خلاصه می‌کند.

7 این دستورالعمل به طور مشترک با موسسه مراقبت اجتماعی برای تعالی (SCIE) تهیه شده است.

نگارش و گردآورنده: رضا رجیمی

منبع:سایت SCIE

دُمَل یا کورک پوستی و راه های درمان آن

دمل یا کورک پوستی چیست؟

هرکسی در زندگی احتمال دارد به کورک پوستی دچار شود دانستن اینکه چگونه باید با این بیماری پوستی برخورد کرد کمک می کند تا درد کمتری را احساس کنید، دراین بخش با بیماری دمل یا کورک پوستی آشنا و راه های درمان آن را نیز فرا می گیرید.

دمل یا کورک پوستی به عفونت رایج و دردناک فولیکول مو و پوست اطراف آن گفته می شود. دمل چرکی به صورت برآمدگی هایی قرمز رنگ به وجود آمده و سپس با هجوم گلبول های سفید خون جهت مقابله با عفونت از چرک پر می شود. با مراقبت خانگی مناسب اغلب می توان دمل های انفرادی و جوش کورک را برطرف کرد. این موارد با عنوان آبسه پوستی نیز شناخته می شوند. در این مقاله به معرفی انواع کورک و روش های درمانی از جمله تخلیه دمل می پردازیم.

کورک چیست؟

کورک یا دُمل یک توده قرمز، دردناک و روی پوست است که در محل فولیکول موی عفونی ایجاد می شود. به آنها فورونکل نیز گفته می شود.این نوع جوش‌ها معمولاً در مناطقی از پوست که ترکیبی از مو، عرق و اصطکاک وجود دارد، مانند گردن، صورت یا ران‌ها ایجاد می‌شود.

با گذشت زمان، چرک در داخل دمل ایجاد می شده و بزرگتر و دردناک تر می شود. در بیشتر موارد، یک جوش در نهایت می ترکد و چرک تخلیه می شود. این پروسه ممکن است از دو روز تا سه هفته طول بکشد.

هشداردر صورتی که یک دمل نسبت به درمان مقاوم بوده یا در نواحی آسیب پذیری از بدن به وجود آید به مراقبت پزشکی نیاز خواهد بود.

علائم کورک پوستی

کورک ها معمولا اندازه ای همچون یک نخود داشته اما می توانند تا به بزرگی یک توپ گلف رشد کنند. علائم این ضایعات پوستی شامل موارد زیر می شوند:

• تورم، قرمزی و درد
• مرکز (نوک) زرد یا سفید رنگ
• خروج ترشحات و دلمه بستن

همچنین امکان تجربه مواردی از قبیل احساس بیماری، خستگی یا تب نیز وجود دارد که در این مواقع باید به پزشک مراجعه شود.

علت ایجاد دمل چیست؟

اغلب دمل ها توسط باکتری استافیلوکوکوس اورئوس به وجود آمده که بسیاری از افراد سالم بدون داشتن هر گونه مشکل آن را بر پوست بدن یا درون بینی دارند. هنگامی که یک برش یا خراش بر روی پوست ایجاد می شود باکتری به درون فولیکول مو راه یافته و عفونت ایجاد می کند. دیگر دمل ها همچون موارد مرتبط با آکنه در اثر عفونی شدن منافذ مسدود شده به وجود می آیند.

کورک کجا تشکیل می شوند؟

دمل ها با این که می توانند در هر جایی از بدن پدیدار شوند اما اغلب بر روی صورت، گردن، زیر بغل، شانه ها، کمر و باسن بروز می دهند. نواحی پر مو، مرطوب یا پر اصطکاک بدن نواحی رایج بروز این نوع دمل ها هستند. ناحیه داخلی ران ها مثال خوبی از این موارد است. دمل ها همچنین می توانند در نزدیکی گوش یا بینی نیز تشکیل شوند. زمانی که در این جوش ها چرک تولید شود، به آن دمل چرکی می گویند. درد معمولا با تجمع بیشتر چرک در زیر پوست بیشتر شده و با تخلیه شدن محتویات دمل تسکین می یابد.

آیا دمل ها مسری هستند؟

نه کاملا. با این حال جرم های عامل دمل ها از طریق تماس پوستی مستقیم و اشیا آلوده می توانند به آسانی به دیگران منتقل شوند. این باکتری تا زمانی که از طریق یک برش وارد پوست نشده، معمولا مضر نیست.

جهت اجتناب از انتشار باکتری استافیلوکوکوس باید در طول مدت ابتلا به دمل، از به اشتراک گذاشتن حوله ها، ملحفه ها، لباس ها یا محافظ های ورزشی خود با دیگران خودداری کرد. افراد باید از لمس دمل خودداری کرده و آن را پوشیده نگه دارند. شستشوی مرتب دست ها نیز می تواند به پیشگیری از انتشار باکتری کمک کند.

هشدار زود هنگام: فولیکولیت

فولیکولیت یک التهاب یا عفونت فولیکول مو است که می تواند به یک دمل تبدیل شود. در این موارد، برخی مواقع دمل های کوچک سر سفید در اطراف تار های انفرادی مو یافت شده که با پوستی قرمز در اطراف احاطه شده اند.

فولیکولیت می تواند ناراحت کننده، حساس به لمس و دچار خارش باشد اما معمولا به دردناکی یا عمیق بودن یک دمل نیست. تراشیدن مو ها یا مالش ناشی از لباس های تنگ می تواند شرایط ورود به زیر پوست را برای باکتری استافیلوکوکوس فراهم کند. این باکتری رایج ترین عامل بروز فولیکولیت و دمل است.

انواع کورک

در ادامه به بررسی انواع کورک می‌پردازیم:

– کفگیرک

هنگامی که چندین دمل نزدیک به یکدیگر قرار داشته و در زیر پوست به هم وصل شوند کفگیرک به وجود می آید. این ضایعات پوستی با این که معمولا بر روی کمر و گردن یافت می شوند اما در هر جایی از بدن می توانند بروز دهند. مردان در مقایسه با زنان بیشتر به دمل های کفگیرک دچار می شوند. کفگیرک ها نسبت به یک دمل در عمق بیشتری از پوست جای گرفته و مدت زمان بیشتری برای التیام یافتن نیاز دارند.

– جوش کورک

هنگامی که یک فولیکول مو با چربی و سلول های پوستی مرده مسدود می شود محلی برای رشد و تکثیر باکتری ها و یک نوع آبسه پوستی ایجاد می کند که به آن جوش کیستی می گویند. آکنه کیستی نسبت به آکنه های معمولی در عمق پایین تری جای گرفته و کیست هایی سفت و دردناک را تشکیل می دهد. این آکنه ها معمولا در سال های نوجوانی دیده شده و بیشترین شیوع را در صورت و شانه ها دارند.

– زیر بغل و کشاله ران

هنگامی که توده ها آبسه های پر از چرک به صورت متداول در این نواحی از بدن بروز دهند، امکان دارد فرد به بیماری مزمنی به نام هیدرآدنیت عفونی مبتلا باشد. این عفونت در غدد عرق و فولیکول هایی مویی به وجود می آید که مسدود شده اند. موارد خفیف این عفونت با مراقبت و درمان خانگی رفع می شوند. برخی دارو ها و درمان ها برای موارد شدید و عود کننده هیدرآدنیت عفونی وجود دارند.

– آبسه پیلونیدال

هنگامی که یک دمل درست در بالای چین باسن به وجود می آید، امکان دارد یک آبسه پیلونیدال باشد. از جمله عوامل موثر در بروز این کیست می توان به مو های زیر پوستی، تحریک پوستی، فشار و نشستن به مدت طولانی اشاره کرد. در صورتی که یک کیست ملتهب و عفونی شود به یک آبسه تبدیل می شود. برخی کودکان با گودی پیلونیدال متولد می شوند که عفونت می تواند در آن جا شروع شود. علائم عفونت نیازمند مراقبت پزشک هستند.

– گل مژه

گل مژه دملی است که توسط باکتری استافیلوکوکوس بر روی لبه پلک چشم ایجاد می شود. این برآمدگی در یک فولیکول از مژه ایجاد شده می تواند قرمز، گرم، متورم و ناراحت کننده باشد. گل مژه گاهی اوقات با شالازیون اشتباه گرفته می شود. گل مژه یک برآمدگی بر روی پلک چشم در اثر عفونت است اما شالازیون معمولا بدون درد بوده و در اثر انسداد یک غده چربی ایجاد می شود.

درمان خانگی کورک و دمل چرکی

افراد می توانند با مراقبت های خانگی از بسیاری از دمل‌ های چرکی و جوش‌های کورک رهایی یابند. جهت کمک به باز و تخلیه شدن دمل می توان چندین بار در روز بر روی آن کمپرس گرم و مرطوب قرار داد. پس از شروع به تخلیه شدن، باید آن را تمیز نگه داشته و به استفاده از کمپرس گرم ادامه داد. در هر بار باید از یک کمپرس تمیز استفاده شود. به صورت متداول، بانداژ دمل را تعویض کرده و دست های خود را شستشو دهید. در برابر وسوسه ترکاندن یا فشردن دمل مقاومت کنید زیرا این کار می تواند سبب تشدید عفونت شود.

آیا برای درمان کورک نیاز به متخصص پوست هست؟

در صورتی که دمل پس از یک هفته مراقبت خانگی برطرف نشود باید با پزشک خود تماس گرفت. دیگر دلایل تماس با پزشک می توانند نمونه های زیر باشند:
یک دمل بر روی صورت یا ستون فقرات
یک دمل بسیار بزرگ یا دردناک
یک دمل که پس از درمان باز پدیدار می شود

تخلیه دمل توسط پزشک

اگر مایع درون دمل به صورت خود به خود تخلیه نشود، پزشک نوک دمل را با یک سوزن استریل سوراخ کرده تا از تخلیه کامل آن اطمینان یابد. این عفونت های عمیق به تخلیه شدن خود ادامه می دهند که به همین دلیل با گاز استریل پوشانده می شوند. گاهی اوقات، دارو های آنتی بیوتیک و استروئید نیز با هدف بهبود التیام به پوست تزریق می شوند.

درمان دمل های عود کننده

در برخی افراد، دمل ها مشکلاتی عود کننده هستند. علاوه بر درمان استاندارد، امکان دارد پزشک جهت کاهش یا از بین بردن باکتری استافیلوکوکوس در سر تا سر بدن تلاش کند. این اقدام می تواند شامل یک یا تمامی موارد زیر باشد:

• شستن نواحی مبتلا با صابون های ضد عفونی کننده مخصوص
• استفاده از پماد های آنتی بیوتیک در داخل بینی
• در صورت نیاز، مصرف ۱ تا ۲ ماه دارو های آنتی بیوتیک خوراکی

عوارض دمل ها

اغلب دمل ها با درمان های خانگی یا یک جلسه مراجعه به پزشک درمان می شوند. زخم های صورت به دلیل نزدیکی به چشم ها و مغز ممکن است نیازمند مصرف دارو های آنتی بیوتیک باشند. در موارد نادر، باکتری استافیلوکوکوس دمل یا کفگیرک به جریان خون وارد شده و سلامت قلب و دیگر اندام های داخلی بدن را تحت تاثیر قرار می دهد.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

منبع: نابت تاجمیر ریاحی، فوق تخصص پوست و مو

غذاهای مفید برای کبد چرب

مدیریت رژیم غذایی و تغییر سبک زندگی برای مقابله با کبد چرب ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

حالابرای کبد چرب چی بخوریم؟ لیست غذاهای مفید برای کبد چرب را در این بخش برایتان معرفی می کنم:

برای اینکه کبد سالمی داشته باشید، باید غذاهای مفید بخورید و تحرک کافی داشته باشید. اما چه غذاهایی برای سلامت کبد مفید هستند؟ افرادی که کبد چرب دارند چه غذاهایی باید بخورند؟ غذاهای زیادی وجود دارند که می‌توانند به سلامت کبد کمک کنند اما برخی غذاها تاثیر بسیار بیشتری روی سلامت کبد دارند که در این مطلب آنها را معرفی کرده‌ایم.

مواد غذایی مفید برای کبد چرب

1. مصرف قهوه

مصرف قهوه به کاهش سطح آنزیم‌های غیر طبیعی کبد کمک می ‌کند. مطالعات نشان می‌دهد افراد دارای بیماری کبد چرب که در رژیم غذایی خود از نوشیدنی قهوه استفاده می‌کنند، آسیب کمتری نسبت به افراد دارای همین بیماری ولی بدون مصرف نوشیدنی‌های کافئین دار، به کبد خود وارد می‌کنند. به نظر می رسد مصرف کافئین سبب کاهش حجم آنزیم‌های کبدی غیر معمول در افراد در معرض خطر کبد چرب می‌شود.

2. مصرف سبزیجات

مصرف سبزیجات جهت جلوگیری از ساخته شدن چربی توصیه شده است. به نظر می رسد کلم بروکلی مانع از ساخته شدن چربی در کبد موش می شود. مصرف دیگر سبزیجات مانند اسفناج، کلم بروکسل و کلم پیچ علاوه بر کمک به درمان کبد چرب می تواند جهت کاهش وزن نیز موثر باشد.

می توانید از دستورالعمل بنیاد کبد کانادا برایگیاهخواران استفاده کنید که به شما امکان می دهد بدون از دست رفتن طعم ها و چاشنی ها مقدار زیادی از کالری غذاها را کاهش دهید.

3. مصرف توفو - Tofu

توفو (Tofu) چیست؟ توفو یا پنیر لوبیا، غذایی است که از فرایند بستن شیر سویا به دست می‌آید. توفو جهت کاهش ساخته شدن چربی بسیار مفید است. مطالعات انجام گرفته در دانشگاه ایلینویز (Illinois) بر روی موش ها نشان داد، پروتئین سویا که از لحاظ مواد تشکیل دهنده مشابه توفو می باشد می تواند سبب کاهش ساخته شدن چربی در کبد شود. لازم به ذکر است که توفو کم چرب بوده ولی دارای پروتئین زیاد می باشد.

4. مصرف ماهی

مصرف ماهی جهت کاهش تورم و تنظیم چربی مفید است. ماهی های چرب مانند ماهی سالمون، ساردین، تونا و قزل آلا منبع غنی از اسید های چرب امگا3 می باشند.اسیدهای چرب امگا3 سبب کاهش سطح چربی کبد و کاهش تورم می شوند.

5. مصرف بلغور جو دوسر

جهت کسب انرژی بلغور جو دوسر استفاده کنید. کربوهیدرات های بدست آمده از دانه هایی همانند جودوسر سبب افزایش انرژی بدن می شوند. فیبر موجود در آن سبب احساس سیری در شما می شود که به حفظ وزن مطلوب شما کمک می کند.

6. مصرف گردو

مصرف گردو می تواند به بهبود وضع کبد کمک کند. دانه های گردو منبع غنی امگا3 محسوب می شوند. تحقیقات نشان داده است که افراد دارای بیماری کبد چرب که در رژیم غذایی خود گردو مصرف می کنند، عملکرد کبدی بهتری را در آزمایشات نشان می دهند.

7. مصرف آووکادو

برای حفاظت از کبد، آووکادو مصرف کنید. آووکادو حاوی چربی های خوب می باشد. تحقیقات نشان می دهد که این مواد شیمیایی سبب کاهش آسیب های کبدی می شوند. همچنین آووکادو حاوی مقدار زیادی فیبر است که به کنترل وزن بدن کمک شایانی می کند. پیشنهاد می کنیم سالاد آووکادو تازه و قارچ را حتما امتحان کنید.

8. مصرف شیر و لبنیات کم چرب

مطابق با تحقیقات انجام گرفته در سال 2011 بر روی موش ها، لبنیات حاوی میزان بالای پروتئین می باشند که می توانند آسیب های وارده به کبد را کاهش دهند.

9. مصرف دانه آفتابگردان

از دانه آفتابگردان بعنوان آنتی اکسیدان قوی استفاده کنید. این دانه های معطر حاوی مقدار زیای ویتامین E هستند. ویتامین E بعنوان یک آنتی اکسیدان جهت حفاظت از کبد در برابر آسیب های بیشتر عمل می کند.

10. مصرف روغن زیتون

یکی از روش های کنترل و درمان کبد چرب، کنترل و کاهش وزن است که با مصرف روغن زیتون می توانید وزن خود را کنترل کنید.

سالم ترین روغن، روغنی است که حاوی میزان بالایی از اسیدهای چرب امگا3 باشد. روغن زیتون برای پخت و پز سالم تر و بهتر از روغن های نباتی، کره و روغن ترد کننده شیرینی می باشد. تحقیقات نشان داده است که روغن زیتون به کاهش سطح آنزیم های کبدی و کنترل وزن کمک می کند.

11. مصرف سیر

سیر به عنوان چاشنی نه تنها به غذای شما عطر و طعم خوبی می دهد، بلکه تحقیقات صورت گرفته نشان می دهد مصرف پودر سیر در افراد دارای بیماری کبد چرب سبب کاهش وزن و چربی شده است.

12. مصرف چای سبز

چای سبز جهت کاهش جذب چربی بسیار مفید است و می تواند بیماری کبد چرب را بهبود ببخشد. اطلاعات نشان می دهند که مصرف چای سبز می تواند مانع جذب چربی توسط بدن شود اما این نتایج هنوز قطعی نشده اند. همچنین مطالعاتی در حال انجام است که نشان می دهد مصرف چای سبز سبب کاهش ذخیره چربی در کبد و بهبود عملکرد آن خواهد شد.

13. کلم

انواع مثل بروکلی، گل کلم، کلم قمری، کلم پیچ و کلم بروکسل به درمان کبد چرب کمک می کند. کلم ها دارای خاصیت سم زدایی قوی برای کبد هستند. این سبزیجات دارای موادی هستند که بعضی سموم را در بدن خنثی می‌کنند؛ مثل نیتروزامین‌های موجود در دود سیگار، و افلاتوکسین موجود در بادام زمینی.

14. لیمو ترش و آب داغ

مصرف آب لیمو ترش تازه همراه با آب داغ به رفع کبد چرب کمک می کند. آب لیمو ترش تازه را در یک لیوان آب داغ بریزید و اول صبح بطور ناشتا بنوشید (البته اگر ناراحتی معده ندارید). این کار باعث می شود کبد پاک شود و عمل سم زدایی و تصفیه آن افزایش یابد.

همچنین استفاده از آب لیمو ترش تازه همراه با آب داغ تولید صفرا را تحریک می کند، معده و روده را پاک کرده و حرکات روده ای را افزایش می دهد.

15. چغندر

مصرف چغندر به فرآیند تصویه خون کمک می کند و همچنین فلزات سنگین را در بدن جذب می کند.

16. میوه های غنی از آنتی اکسیدان

بر اساس مطالعاتی مشخص شده که میوه های زیر بیشترین مقدار آنتی اکسیدان ها را دارند و می توانند به درمان کبد چرب کمک کنند که به ترتیب غنای آنتی اکسیدانی عبارتند از:

• طالبی؛
• پرتقال؛
• توت فرنگی؛
• زغال اخته؛
• آلو؛
• کشمش؛
• شاتوت؛
• تمشک؛
• گریپ فورت سرخ؛
• سیب و گلابی.

17. سیب

سیب دارای پکتین (Pectin) است که به دفع فلزات سنگین در بدن کمک می کند. دفع این فلزات توسط پکتین کار کبد را کاهش می دهد و ظرفیت سم زدایی کبد آن را بالا می برد.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی

زیبا سازی و جوان سازی چهره و بهداشت پوست

بهداشت پوست و زیبایی چهره

زیبایی صورت

اهمیت زیبایی و داشتن ظاهری زیبا امروزه بر کسی پوشیده نیست. آیا شما نیز جزو افرادی هستید که هر روز چند ساعت جلوی آینه صرف می کنید تا زیبا به نظر برسید؟ در حالیکه آرایش یک راه سرگرم کننده برای نشان دادن خودتان و کاستن از ضعف هاست ولی شما نیاز نیست به آن وابسته باشید تا زیباییتان را مشخص کنید.

یک چهره خالص و طبیعی نه تنها به زیبایی شما اجازه ی درخشیدن می دهد بلکه بهترین و آسانترین راه برای شما است.پس آیا ممکن است شما بعضی روزها وقت برای ارایش و زیبایی نداشته باشید ولی باز هم بی نظیر به نظر برسید؟جواب یک بله قاطع است.با رعایت نکات ساده ای که در زیر برای شما آمده است می توانید به طور طبیعی زیبا به نظر برسید.

تمام این نکات به رژیم، سبک زندگی و مراقبت های روزانه شما بستگی دارد.حتی اگر یکی از این موارد نادیده گرفته شوند ممکن است روی سلامتی تان تاثیر بگذارد.

1. با غذا خوردن یک پوست شفاف برای خود به ارمغان بیاورید.

عبارتی که می گوید “شما آنچه هستید که می خورید” بسیار درست است. یک رژیم غذایی مغذی بهترین راه دست یابی به پوست سالم است. به وعده های روزانه تان به اندازه کافی میوه و سبزیجات بیفزایید.غذاهای حاوی اسید چرب امگا ۳ مانند دانه کتان، گردو و غذا های غنی از ویتامین مثل پرتقال، سیب زمینی شیرین و کدو اجباری هستند.

هم چنین غذا هایی با منبع پروتئینی بالا را به رژیمتان بیفزایید مثل تخم مرغ، مرغ، لوبیا قرمز، عدس، نخود و پنیر های محلی.یک رژیم کامل، تمام موادی که بدنتان به ان نیاز دارد را در اختیارش قرار می دهد و بدن را سالم و پر طراوت نگه می دارد. تغذیه مناسب نقش مهمی در زیبایی شما دارد.

1. مقدار زیادی آب بنوشید.

نمی توان به درستی اهمیت آب را بیان کرد.هر سیستم و عملکردی در بدن نیازمند آب است.یک بطری آب با خود داشته باشید و در طول روز بدنتان را هیدراته نگاه دارید. مصرف هشت یا تعداد بیشتری لیوان آب در روز به بدن کمک می کند تا سموم را دفع کند و صورتتان سالم و پر از حیات به نطر برسد و زیبایی پوست خود را حفظ کنید. هم چنین کمک می کند چین و چروک از بین بروند.

بهترین روش آشامیدن اب این است که بطری را با خیار، لیمو، برگ نعنا و دیگر سبزیجات با پوست روشن پر کنید و در طول روز با خود داشته باشید.این کار علاوه بر هیدراته کردن بدن، مواد مغذی لازم را نیز در اختیار بدن می گذارد و بدن می توانند به صرفه تر از آب بهره ببرد.

1. در آرامش بخوابید.

یک خواب شب خوب با اینکه چطور به نظر می رسید کاملا تطابق دارد. این موضوع کاملا قاطع است زیرا شب ها در خواب بدن خود را ترمیم می کند و مواد سمی را دفع می کند. همان طور که شما باید تلفن همراهتان را شارژ کنید، بدن هم نیاز دارد خود را شارژ کند و با باتری پنجاه درصد به استقبال روز برود.فقط کافی است شب ها شش تا هشت ساعت بخوابید تا زمان بیدار شدن هم بهتر به نظر برسید و هم احساس بهتری داشته باشید. با این کار جلوی ایجاد شدن حلقه تیره زیر چشمتان را می گیرید و روند پیری را کند می کنید. وقتی شما می خوابید پوست شما کلاژن جدید می سازد پس نگذارید هیچ اتفاقی جلوی خواب زیباکننده شما را بگیرد. در نتیجه خوابیدن مناسب نقش مهمی در زیبایی پوست شما دارد.

1. از مواد تشکیل دهنده آگاه باشید.

همان طور که وقتی چیزی می خورید روی سلامت کل بدنتان تاثیر می گذارد، چیزی را که روی پوست خود می زنید هم همان تاثیر را دارد. زیرا پوست شصت درصد از موادی را که به پوستتان می زنید جذب می کند.پس از اجزای تشکیل دهنده کرم ها و محصولات پوستی خود مطلع باشید. از محصولات حاوی پارابن، مواد شیمیایی نفتی و سولفات ها دوری کنید زیرا می توانند باعث ناراحتی پوستی یا خشکی موی شما شوند و تاثیر خوبی بر زیبایی شما نداشته باشند.بهتر است از محصولاتی با مواد تشکیل دهنده طبیعی استفاده کنید.

1. برای داشتن پوست سالم ورزش کنید.

فعالیت بدنی هم برای سلامت بدن و هم سلامت روحی بسیار مفید است. یک فعالیت انتخاب کنید، هر چه که به آن علاقه دارید.می توانید شنا کنید، یوگا انجام دهید یا بدوید. از لحاظ علمی ثابت شده است که ورزش بهپوست سود می رساند و حالتان را بهتر می کند.

با داشتن حداقل سه ساعت فعالیت فیزیکی در هفته در سلامتی تان کاملا مشهود خواهد بود.این فعالیت ها گردش خون را تقویت می کنند، به دفع سموم کمک می کنند، میانگین اکسیژنی که به پوست می رسد را افزایش می دهند و سبب کاهش استرس می شوند که به کل بدن از جمله پوست سود رسانی می کنند. ورزش کردن از نکات بسیار مهم در حفظ زیبایی است.

1. به مراقبت های روتین پوستی خود وفادار باشید.

شما باید نوع پوست خود را بشناسید و بدانید چه مراقبت هایی برای پوست شما مناسب است و آن را به صورت روتین انجام دهید.روتین سه مرحله ای پوست شامل: شستن، پاکسازی و مرطوب کردن پوست است.

محصولی که در این سه مرحله استفاده می کنید کاملا به نوع پوست شما بستگی دارد .یک روتین صبح و شب برای خود تنظیم کنید و تضمین می کنیم که بهبودی قابل توجهی در پوست خود شاهد خواهید بود.

هرگز بدون پاک کردن و شستن پوست خود به رخت خواب نروید زیرا با این کار فقط مشکلات را به پوست خود دعوت می کنید.برای دست ها و پا های خود از یک کرم و لوسیون بدن جداگانه استفاده کنید.

1. لایه برداری را جدی بگیرید.

پوست به طور مداوم لایه ای از سلولهای مرده بر سطح خود می سازد.به این روند طبیعی با یک لایه بردار ملایم کمک برسانید.تجمع پوست مرده سبب ایجاد آکنه و جوش های سر سیاه در پوست می شود و منافذ پوست را مسدود می کند.

وقتی از لایه بردار استفاده می کنید بهتر است به موقع از کرم مرطوب کننده و سرم پوست خود استفاده کنید تا نتیجه بهتری بگیرید.می توانید این لایه بردار ها را از بازار تهیه کنید یا اسکراب قهوه یا دیگر اسکراب های طبیعی را در خانه درست کنید.

لایه بردار ها را بیش از دو بار در هفته استفاده نکنید.شما با انجام این روش پوست نرم تر و تازه تری خواهید داشت.

1. کرم ضد آفتاب اجباری است.

کرم ضد آفتاب یک گزینه انتخابی نیست.اشعه فرابنفش موجود در آفتاب باعث فرآیند پیری پوست می شود. اگر این گزینه را رعایت کنید در آینده از خود تشکر خواهید کرد.این کار از ایجاد نقاط تیره و پر پیگمانت در پوست جلوگیری می کند.

SPF یا همان فاکتود محافظتی در برابر نور خورشید نشان دهنده میزان محافظتی است که محصول برای شما به عمل می آورد. پوست شناسان توصیه می کنند از SPF حداقل 30 قبل از خروج از خانه استفاده کنید.

۹. از شر استرس خلاص شوید.

در زندگی های مدرن امروزی همه ما برنامه های شلوغی داریم و استرس به طور معمول برایمان پیش می آید.هر چند استرس کنترل نشده می تواند سبب مشکلاتی مثل سر درد یا فشار خون شود. هم چنین ممکن است خود را به صورت آکنه، ریزش مو یا سفید شدن مو بروز دهد.

این ها تنها چندین نتیجه از استرس هستند که نام برده شد. بنابراین وقتی کارتان با شغل، قبض ها و استرس ناشی از آن ها اشباع شده است بهتر است یک راه برای رهایی از آن بیایبد. مدیتیشن کنید، یک لیوان چای بنوشید، به موسیقی گوش کنید یا هر کاری که شما را آرام می کند انجام دهید تا از مشکلات ناشی از استرس جلوگیری کنید. برای حفظ زیبایی خودتان هم که شده استرس خود را کنترل کنید.

1. چای سبز بنوشید.

حتما دلیلی وجود دارد که این نوشیدنی بین مشتاقان سلامت این قدر پر طرفدار است.چای سبز احتمالا بهترین نوشیدنی گرم موجود است و حاوی مقادیر زیادی مواد مغذی، برای بدن است.حاوی نوعی آنتی اکسیدان است که باعث جلوگیری از آسیب دیدن سلول ها می شود.گردش خون را بهبود می بخشد، سبب کاهش کلسترول خون می شود، فشار خون را کنترل می کند و موجب سالم سازی پوست شما می شود.

هم چنین یک جزئی به نام ECG در چای سبز وجود دارد که سبب کاهش وزن به وسیله کاهش جذب می شود.نوشیدن چای سبز را به یک عادت تبدیل کنید تا از خواص آن بهره مند شوید.

1. صورتتان را ماساژ دهید.

یک ماساژ صورت مناسب یکبار در روز می تواند سبب کاهش چروک عمیق پوست شود و پوستتان را بکشد و سبب طراوت پوست شود.هم چنین به شما احساس آرامش و رهایی از استرس می دهد.می توانید از مرطوب کننده یا روغن نارگیل استفاده کنید تا علاوه بر ماساژ سبب مرطوب شدن پوستتان هم شود.

1. به موهایتان رسیدگی کنید.

فکر می کنید تمام عرق، آلودگی و کثیفی سبب درخشش موهایتان می شود؟مو های نرم و براق نشانه سلامتی است.می توانید به وسیله رساندن مواد مغذی به موهایتان از آن ها مراقبت کنید.به این صورت که هفته ای یکبار از روغن نارگیل، بادام یا روغن زیتون برای موهایتان استفاده کنید. مراقبت کننده های معدنی پوست به کمک روغن ها می آیند تا تمام مواد مورد نیاز مو را فراهم کنند.

از محصولاتی استفاده کنید که فاقد سولفات و پارابن هستند و باعث خشکی و وز شدن موهایتان نمی شوند.از گرما رساندن به موهایتان خود داری کنید.سعی کنید موهایتان در هوا خشک شوند و از محصولات حالت دهنده مو مثل اتو مو و فر کننده ها که باعث آسیب به موهایتان می شوند استفاده نکنید.

یک سرم یا نرم کننده حاوی روغن ارگان تهیه کنید.موهای به طور طبیعی براق به زیباییتان می افزاید.

1. لباس های اندازه بپوشید.

چیزی که می پوشید بر این که چگونه خود را معرفی می کنید تاثیر گذار است.مطمئن شوید لباسی که می پوشید به طور کامل اندازه و مناسب شما باشند. پوشیدن لباس های خیلی تنگ یا خیلی گشاده باعث ناراحتی شما می شوند و باعث می شوند تنه شما بزرگ تر از معمول نشان داده شود.

موقع خرید دقت بیشتری کنید زیرا لباس هایی که اندازه شما نیستند فقط استایل شما را به هم می زنند.لباسی را انتخاب کنید که اندامتان در آن راحت هستند و به شما اجازه نفس کشیدن می دهند.

1. برای خودتان وقت اختصاص دهید.

کمی به خودتان برسید و برای خودتان وقت سالن بگیرید. ابروها در صورت نقش بسیار مهمی دارند و مرتب نگه داشتن آن ها به زیبایی شما می افزاید. به طور مرتب به وضعیت موهای اضافی خود برسید(البته اگر برایتان اولویت دارد).

در مجموع به طور معمول در هفته و در روز وقتی برای زیبایی و سلامتی خود اختصاص دهید و به طور مرتب دوش بگیرید، از عطر یا دئودورانت استفاده کنید و به موهایتان برسید.

1. از لبخندتان محافظت کنید.

دندان هایتان به جای شما از سلامتی تان صحبت خواهند کرد.هر شش ماه به دندان پزشک خود مراجعه کنید.به طور معمول روزی دو بار حداقل مسواک بزنید و از خمیر دندان مناسب حاوی فلوراید استفاده کنید.هر روز نخ دندان بکشید و از دهان شویه استفاده کنید تا لبخندتان زیبا و سلامت باشد.لبخند زیبا سبب افزایش اعتماد به نفس و زیبایی در شما می شود و محسنات بسیاری اهدا می کند.

1. موهایتان را به طور منظم کوتاه کنید.

با کوتاه کردن مرتب موهایتان حداقل یکبار در دو ماه می توانید از انتهای ناسالم و دو بخشی مو ها خلاص شوید و موهایتان کمتر شکسته و وز به نظر می رسند و به آن ها حجک و براقیت هدیه می دهید.اگر می خواهید موهایتان را بلند کنید، گرفتن انتهای آن ها مو ها را تشویق به بلند شدن می کند.

1. با جوش های مزاحم به درستی رفار کنید.

بدترین کاری که می توانید با این دوستان مزاحم خود بکنید این است که آن ها را بترکانید.تحت هیچ شرایطی به جوش ها دست نزنید و سعی نکنید که آن ها را بترکانید چون این کار شرایط را بدتر می کند.

به جای آن از راه هایی استفاده کنید که سبب درمان این جوش ها بدون بر جای گذاشتن جای آن ها می شود. شما می توانید کمی روغن چای روی آن ها بزنید تا وقتی که خشک شوند.هم چنین می توانید از رتینول یا بنزوئیل پراکسید برای از بین بردن آن ها استفاده کنید.

می توانید از شستشو پوست با درصدی از سالسیلیک اسید استفاده کنید تا از پخش یا بدتر شدن جوش ها جلوگیری کنید.صبر داشتن در برخورد با این جوش های مزاحم بهترین راه است.

1. از مکمل های غذایی پایه استفاده کنید.

بعضی مواقع ما بسیاری از مواد مغذی را از دست می دهیم زیرا جز رژیممان نیستند.ما می توانیم از مکمل ها برای جبران کمبود این مواد استفاده کنیم.مکمل های معروف حاوی ویتامین های A ، B12 ، C ، D و E ، کلسیم و آهن، روی و فرآورده های حاوی روغن ماهی و پروبیوتیک ها هستند.این موارد برای بدن مفید هستند زیرا الکل، عفونت ها و آلرژی ها بدن را از این مواد به سرعت خالی می کنند.

1. از هله هوله ها پرهیز کنید.

هله هوله در این جا شامل تمام غذاهای ناسالم، الکل، سیگار و تمام مواد بی ارزشی می شود که ما بدون فکر استفاده می کنیم.توقف مصرف فست فود ها و مواد قندی سبب ایجاد تفاوت بزرگی در سلامت و ظاهر می شود. الکل و سیگار و قند های اضافی نه تنها سبب بیماری اندام های حیاتی بدن می شوند بلکه به سرعت در ظاهر فرد هم تغییراتی به وجود می اورند.پس مصرف آن ها را قطع کنید و بین مصرف غذای سالم و فست فود ها تعادل برقرار کنید.

1. کرم شب مناسب تهیه کنید.

یک کرم شب به شما کمک می کند موقع بیدار شدن در صبح عالی به نظر برسید و کرم شب کاملا ضروری است.ما در روز در معرض الودگی های دود ها، نور خورشید و بسیاری از رادیکال های آزاد قرار می گیریم که سبب تاثیر روی پوست و سرعت بخشیدن به پیری می شوند.

بنابراین باید یک کرم شب خوب تهیه کنید تا در زمان بازسازی پوست در شب به ان کمک کند.خواب کافی و کرم شب مناسب باعث تغییر نحوه به نظر رسیدن شما در صبح می شوند.

1. طرز ایستادن و نشستن خود را اصلاح کنید.

یک حالت ایستادن سالم نه تنها باعث بهبود عملکرد شما مثل کاهش فشار روی دنده ها، ماهیچه ها و مفاصل می شود بلکه باعث نحوه به نظر رسیدن شما در بین اطرافیان هم می شود.

خمیدگی و ژست نامناسب می تواند باعث پیر به نظر رسیدن شما شود و آسیب جدی به کمر شما وارد کند و سطح انرژی را کاهش دهد.همیشه مراقب نحوه نشستن، راه رفتن و حرکت کردن خود باشید زیرابرای همه سنین بسیار اهمیت دارد.

1. برای خود ماسک های خانگی درست کنید.

بهتر است برای غروب های پنجشنبه و بعد از یک هفته کاری از خود با یک ماسک خانگی مغذی استقبال کنید.این ماسک ها را به راحتی می توانید از موادی که در خانه دارید تهیه کنید. با توجه به نوع پوستتان ماسکی تهیه کنید که نیازهایتان را برطرف می کند.می توانید از موادی مثل عسل، آلوئه ورا، ماست، بلغور جو و میوه ها استفاده کنید که بسیار معرروف هستند.

1. از روبالشی ابریشمی استفاده کنید.

خوابیدن روی یک رو بالشی ابریشمی برای صورت و موی شما بسیار خوب است و کمک می کند سالم و صاف به نظر برسند و در کاهش بروز چروک های پوستی موثر است.ابریشم هم چنین به طور طبیعی در برابر نفوذ مایت و آلرژن های دیگر مقاوم است.

1. کارهایی انجام دهید که از آن لذت می برید.

بسیار مهم است که خودتان را شاد نگه دارید.استرس و اضطراب زندگی های امروزه ما موجب شده است ما غمگین و تحت فشار باشیم.برای خود وقتی اختصاص دهید و فعالیت هایی که شما را شاد می کنند انجام دهید چه نقاشی، دوچرخه سواری، گوش دادن به موسیقی یا آشپزی باشد.

1. خودتان، ضعف هایتان و هر چیز مربوط به خود را در آغوش بکشید.

شما باید خودتان را دوست داشته باشید تا به انرژی دست یابید.دوست داشتن خود، خود پسندی نیست بلکه لازم است ابتدا خودتان را دوست داشته باشید تا بتوانید دیگران را دوست داشته باشید.همه ما عیب ها و ایراداتی داریم ولی بدون آن ها هرگز کسی که الان هستیم نمی شدیم.تمام بخش های وجود خود را دوست داشته باشید. زیبایی درونی شما به آرایش نیاز ندارد و با رعایت این ۲۵ روش می توانید به طور طبیعی و بدون آرایش زیبا باشید.

نگارش و گردآونده: رضا رحیمی

علل و علائم بیماری کبد چرب و انواع آن و راه های درمان آن

علائم، علل و درمان کبد چرب و ناسالم

علائم، علل و درمان کبد چرب و ناسالم

کبد چرب که تحت عنوان استئاتوز کبدی نیز شناخته می شود، زمانی روی می دهد که در کبد چربی انباشته می شود. وجود مقادیر اندکی چربی در کبد طبیعی است، اما مقدار زیاد آن می تواند برای سلامتی مشکل ساز شود. کبد دومین ارگان بزرگ بدن است. این بخش به هضم مواد مغذی حاصل از مواد غذایی و نوشیدنی ها کمک می کند و مواد مضر خون را فیلتر می کند. چربی زیاد کبد می تواند باعث التهاب کبد شده و به آن آسیب برساند و ایجاد زخم کند. در موارد شدید، این زخم می تواند نارسایی کبدی را در پی داشته باشد.

بروز کبد چرب در شخصی که الکل زیاد مصرف می کند، به عنوان بیماری کبد چرب الکلی (AFLD) شناخته می شود. این بیماری در فردی که الکل زیادی مصرف نمی کند، بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) خوانده می شود. طبق تحقیقات محققان در ژورنال جهانی علوم گوارشی، بیماری کبد چرب غیر الکلی 25 تا ۳۰ درصد از مردم ایالات متحده و اروپا را مبتلا می کند.

علائم کبد چرب کدامند؟

در بسیاری از موارد کبد چرب علائم قابل توجهی ندارد. اما ممکن است احساس خستگی و یا احساس ناراحتی یا درد در سمت راست بالای شکم داشته باشید. بیماری کبد چرب در برخی از افراد مبتلا عوارضی مانند زخم کبدی ایجاد می کنند. زخم کبدی به عنوان فیبروز شناخته شده است. فیبروز شدید کبدی موسوم به سیروز ممکن است با بروز علائمی مانند موارد زیر همراه باشد:

• از دست دادن اشتها
• کاهش وزن
• ضعف
• خستگی
• خونریزی از بینی
• خارش پوست
• زردی پوست و چشم
• خوشه های شبکه مانند رگ های خونی در زیر پوست
• درد شکم
• تورم شکم
• تورم پاها
• بزرگ شدن پستان در مردان
• گیجی

سیروز اساساً یک بیماری مهلک است.

علل ایجاد کبد چرب چیست؟

کبد چرب زمانی رخ می دهد که چربی زیادی در بدن تولید شود و یا متابولیزه چربی به اندازه کافی صورت نگیرد. چربی اضافی در سلول های کبدی ذخیره شده و در آن ها تجمع می یابد و باعث بیماری کبد چرب می شود.

تولید این چربی می تواند علل مختلفی داشته باشد. به عنوان مثال، مصرف زیاد الکل می تواند باعث بیماری کبد چرب الکلی شود. این اولین مرحله از بیماری کبدی ناشی از الکل است. در افرادی که زیاد الکل مصرف نمی کنند، علت بیماری کبد چرب خیلی مشخص نیست. یک یا چند مورد از عوامل زیر ممکن است در این زمینه نقش داشته باشند:

• چاقی
• قند خون بالا
• مقاومت به انسولین
• بالا بودن سطح چربی ها در خون، به ویژه تری گلیسیرید

عللی که کمتر شایع هستند شامل موارد زیر هستند:

• بارداری
• کاهش سریع وزن
• برخی از انواع عفونت ها، مانند هپاتیت C
• عوارض جانبی برخی از داروها، مانند متوترکسات (Trexall)، تاموکسیفن (Nolvadex)، آمیودورون (Pacerone) و اسید والپروئیک (Depakote)
• قرار گرفتن در معرض سموم خاص

برخی از ژن ها نیز ممکن است در افزایش خطر ابتلا به کبد چرب مؤثر باشند.

تشخیص بیماری کبد چرب و ناسالم

برای تشخیص کبد چرب، پزشک ضمن گرفتن شرح حال، معاینه فیزیکی انجام داده و دستور انجام یک یا چند آزمایش را می دهد.

سابقه پزشکی بیمار مبتلا به کبد چرب

در صورتی که پزشک نسبت به ابتلای فرد مشکوک باشد، احتمالاً سؤالاتی درمورد موارد زیر مطرح خواهد کرد:

• سابقه پزشکی خانوادگی، از جمله سابقه بیماری کبدی
• مصرف الکل و سایر عادات سبک زندگی
• هرگونه بیماری پزشکی که ممکن است به آن مبتلا باشد
• هر داروی احتمالی که مصرف می کند
• آخرین تغییراتی که در سلامتی وی رخ داده است

در صورت داشتن حس خستگی، کاهش اشتها یا سایر علائم غیر قابل توضیح، آن را با پزشک فوق تخصص گوارش، کبد و آندوسکوپی درمیان بگذارید.

معاینه بدنی بیمار مبتلا به کبد چرب

برای بررسی التهاب کبد، پزشک ممکن است شکم فرد را لمس کرده یا فشار دهد. در صورتی که کبد بزرگ شده باشد ممکن است بتواند آن را حس کند. با این وجود، این احتمال نیز وجود دارد که کبد بدون بزرگ شدن دچار التهاب شده باشد و در نتیجه دکتر گوارش و کبد با لمس کردن نتواند التهاب کبد را تشخیص دهد.

آزمایش خون بیمار مبتلا به کبد چرب

در بسیاری از موارد، بیماری کبد چرب پس از آزمایش خون، که نشانگر افزایش آنزیم های کبدی است، تشخیص داده می شود. به عنوان مثال، پزشک ممکن است دستور انجام آزمایش آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و تست آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) را برای بررسی آنزیم های کبدی صادر کند.

این آزمایشات ممکن است در صورت بروز علائم یا نشانه های بیماری کبدی و علائم کبد چرب توصیه شود و یا ممکن است به عنوان بخشی از تست های خونی معمول صورت گیرد. بالا بودن آنزیم های کبدی نشانه التهاب کبد است. بیماری کبد چرب یکی ازعلل التهاب کبد است، اما این تنها دلیل نیست. اگر نتیجه آزمایش بالا بودن آنزیم های کبدی مثبت باشد، احتمالاً پزشک برای شناسایی علت التهاب انجام آزمایش های بیشتری را تجویز کند.

مطالعات تصویربرداری بیمار مبتلا به کبد چرب

پزشک ممکن است از یک یا چند تست تصویربرداری زیر برای بررسی چربی اضافی یا دیگر مشکلات کبدی استفاده کند:

• سونوگرافی
• سی تی اسکن
• اسکن MRI

آنها همچنین ممکن است انجام آزمایشی بنام الاستوگرافی ناپایدار تحت کنترل لرزش (VCTE ، FibroScan) را توصیه کنند. ذر این تست برای اندازه گیری سفتی کبد از امواج صوتی با فرکانس پایین استفاده می شود. این امر می تواند به بررسی زخم کمک کند.

بیوپسی کبد چرب

بیوپسی کبد بهترین راه برای تعیین شدت بیماری کبد در نظر گرفته می شود. در بیوپسی کبد، پزشک سوزنی را به داخل کبد وارد کرده و یک قطعه از بافت را برای معاینه بر می دارد. به منظور کاهش درد از بی حسی موضعی استفاده می شود. این آزمایش می تواند به تشخیص وجود بیماری کبد چرب و همچنین زخم کبدی کمک کند.

راه درمان کبد چرب چیست؟

در حال حاضر هیچ دارویی برای درمان بیماری کبد چرب تأیید نشده است. تهیه و تست داروها برای درمان این بیماری مستلزم تحقیقات بیشتری است. در بسیاری از موارد، تغییرات سبک زندگی می تواند به درمان بیماری کبد چرب کمک کند. به عنوان مثال، پزشک ممکن است به انجام موارد زیر توصیه داشته باشد:

• اجتناب یا محدود کردن مصرف الکل
• اقدام برای کاهش وزن
• ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی

در صورت بروز عارضه جانبی ممکن است پزشک معالج درمان های دیگری را توصیه کند. به عنوان مثال، برای درمان سیروز ممکن است موارد زیر تجویز شود:

• تغییر سبک زندگی
• داروها
• عمل جراحی

سیروز می تواند منجر به نارسایی کبدی شود. در صورت بروز نارسایی کبدی، ممکن است نیاز به پیوند کبد باشد.

درمان های خانگی کبد چرب

تغییرات سبک زندگی اولین رویکرد درمانی برای بیماری کبد چرب است. بسته به شرایط فعلی و عادت های زندگی ممکن است موارد زیر کمک کننده باشند:

• کاهش وزن
• کاهش میزان مصرف الکل
• داشتن رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی که میزان کالری اضافی، چربی اشباع و چربی های ترانس آن اندک باشد
• انجام حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در بیشتر روزهای هفته

طبق اعلام کلینیک مایو، برخی از شواهد نشان می دهند که مکمل های ویتامین E ممکن است به جلوگیری یا درمان آسیب کبدی ناشی از بیماری کبد چرب کمک کنند. با این حال تحقیقات بیشتری مورد نیاز است. مصرف زیاد ویتامین E با خطراتی برای سلامتی همراه است.

همیشه پیش از امتحان کردن یک مکمل جدید یا داروی طبیعی با پزشک خود صحبت کنید. برخی مکمل ها یا داروهای طبیعی ممکن است به کبد استرس وارد کنند یا با داروهایی که مصرف می شوند تداخل داشته باشند.

رژیم غذایی مربوط به بیماری کبد چرب

در صورت ابتلا به بیماری کبد چرب، پزشک ممکن است برای کمک به درمان بیماری و کاهش عوارض جانبی شما را ترغیب به تغییر رژیم غذایی کند. به عنوان مثال ممکن است بر انجام موارد زیر توصیه داشته باشند:

• مصرف خوراکی هایی مانند میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل که سرشار از مواد مغذی گیاهی هستند.
• محدود کردن مصرف کربوهیدرات های تصفیه شده مانند شیرینی، برنج سفید، نان سفید و سایر دانه های تصفیه شده
• محدود کردن مصرف چربی های اشباع که در گوشت قرمز و بسیاری از محصولات حیوانی یافت می شوند
• اجتناب از مصرف چربی های ترانس که در بسیاری از میان وعده های فرآوری شده وجود دارند.
• اجتناب از مصرف الکل

پزشک ممکن است، برای کاهش کالری های رژیم غذایی شما را به کاهش وزن تشویق کند.

انواع بیماری کبد چرب چیست؟

دو نوع عمده از بیماری کبد چرب وجود دارد: غیر الکلی و الکلی.

• بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) شامل کبد چرب ساده غیر الکلی، استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) و کبد چرب حاد بارداری (AFLP) است.
• بیماری کبد چرب الکلی (AFLD) شامل AFLD ساده و استئاتوهپاتیت الکلی (ASH) است.

بیماری کبد چرب غیر الکلی

استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH)

استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) نوعی NAFLD است. این وضعیت زمانی روی می دهد که تولید چربی اضافی در کبد با التهاب کبدی همراه باشد. در صورتی که کبد ضمن وجود چربی اضافی در آن، ملتهب باشد و هیچگونه سابقه مصرف زیاد الکل وجود نداشته باشد، ممکن است پزشک بروز NASH را تشخیص دهد. NASH در صورت عدم درمان می تواند موجب زخم کبد شود. این وضعیت در موارد شدید می تواند سیروز و نارسایی کبدی را در پی داشته باشد.

بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD)

بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) هنگامی ایجاد می شود که چربی در کبد افرادی که زیاد الکل مصرف نمی کنند تجمع پیدا کند. در صورت وجود چربی اضافی در کبد فرد و عدم سابقه مصرف زیاد الکل ، ممکن است تشخیص پزشک NAFLD باشد. در صورتی که همراه با ایجاد چربی التهاب یا عوارض دیگری دیده نشوند، این بیماری تحت عنوان کبد چرب غیر الکلی ساده شناخته می شود.

کبد چرب حاد بارداری (AFLP)

کبد چرب حاد بارداری (AFLP) یک عارضه نادر اما جدی در بارداری است. علت دقیق آن مشخص نیست. AFLP معمولاً در سه ماهه سوم بارداری خود را نشان می دهد. این بیماری در صورت عدم درمان، خطرات جدی برای سلامتی مادر و نوزاد در حال رشد در پی خواهد داشت. در صورت ابتلا به AFLP، دستور پزشک این است که زایمان در اسرع وقت صورت گیرد. ممکن است لازم باشد تا چندین روز پس از زایمان مراقبت های پیگیرانه ادامه یابد. احتمالاً طی چند هفته پس از زایمان سلامت کبد به حالت عادی باز می گردد.

بیماری کبد چرب الکلی (ALFD)

نوشیدن زیاد الکل به کبد آسیب می رساند. وقتی کبد آسیب ببیند، نمی تواند چربی را به درستی تجزیه کند. این امر می تواند منجر به تجمع چربی شود که به کبد چرب الکلی معروف است. بیماری کبد چرب الکلی (ALFD) اولین مرحله بیماری کبدی ناشی از الکل است. در صورتی که همراه با تجمع چربی التهاب یا عوارض دیگری وجود نداشته باشد، این وضعیت تحت عنوان کبد چرب الکلی ساده شناخته می شود.

استئاتو هپاتیت الکلی (ASH)

استئاتو هپاتیت الکلی (ASH) نوعی AFLD است. این وضعیت زمانی روی می دهد که تجمع چربی اضافی در کبد با التهاب کبدی همراه است. این حالت به هپاتیت الکلی نیز معروف است. در صورتی که کبد ضمن وجود چربی اضافی در آن، ملتهب باشد و فرد نیز زیاد الکل مصرف کند، ممکن است تشخیص پزشک بر ASH باشد.

اگر ASH به درستی درمان نشود می تواند منجر به بروز زخم کبدی شود. زخم کبدی شدید به عنوان سیروز شناخته می شود. این شرایط می تواند نارسایی کبدی را در پی داشته باشد. برای درمان کبد چرب الکلی، پرهیز از الکل حائز اهمیت است. در صورت داشتن اعتیاد به الکل، یا اختلال در مصرف الکل، ممکن است پزشک انجام مشاوره یا سایر روش های درمانی را توصیه کند.

عوامل خطر ابتلا به کبد چرب

نوشیدن مقدار زیاد الکل خطر بروز کبد چرب را افزایش می دهد. همچنین وجود موارد زیر ممکن است فرد را در معرض خطر بیشتری قرار دهد:

• چاقی
• داشتن مقاومت به انسولین
• ابتلا به دیابت نوع ۲
• ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک
• بارداری
• سابقه عفونت های خاص مانند هپاتیت C
• مصرف داروهای خاصی مانند متوترکسات (Trexall)، تاموکسیفن (Nolvadex)، آمیودورون (Pacerone) و اسید والپروئیک (Depakote)
• سطح بالای کلسترول
• سطح بالای تری گلیسیرید
• قند خون بالا
• ابتلا به سندرم متابولیک

در صورت داشتن سابقه خانوادگی بیماری کبد چرب، احتمال بروز این بیماری در شما بیشتر است.

مراحل کبد چرب

کبد چرب می تواند در چهار مرحله پیشرفت کند:

• کبد چرب ساده. تجمع چربی اضافی در کبد دیده می شود.
• استئاتو هپاتیت. در این حالت ضمن تجمع چربی اضافی، التهاب کبدی نیز وجود دارد.
• فیبروز. التهاب کبد موجب ایجاد زخم شده باشد.
• سیروز. زخم کبد گسترش یافته باشد.

سیروز وضعیت مهلکی است که می تواند منجر به نارسایی کبدی شود. این شرایط ممکن است برگشت ناپذیر باشد. به همین دلیل جلوگیری از پیشرفت آن در وهله اول بسیار حائز اهمیت است. برای جلوگیری از پیشرفت کبد چرب و ایجاد عوارض، برنامه درمانی مورد توصیه پزشک خود را دنبال کنید.

پیشگیری از بیماری کبد چرب

برای پیشگیری از کبد چرب و عوارض احتمالی آن، پیروی از یک سبک زندگی سالم حائز اهمیت است.

• اجتناب یا محدود کردن مصرف الکل
• حفظ وزن مناسب
• مصرف رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی که حاوی کمترین میزان چربی های اشباع، چربی های ترانس و کربوهیدرات های تصفیه شده باشند.
• اقدام در جهت کنترل قند خون، میزان تری گلیسیرید و کلسترول خون
• دنبال کردن برنامه درمانی توصیه شده توسط پزشک در صورت ابتلا به دیابت
• انجام حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در بیشتر روزهای هفته

انجام این مراحل می تواند به بهبود سلامت کلی شما نیز کمک کند.

چشم انداز بیماری کبد چرب

در بسیاری موارد، امکان بهبود کبد چرب از طریق تغییر سبک زندگی وجود دارد. این تغییرات ممکن است به پیشگیری از آسیب کبدی و ایجاد زخم کمک کند. این بیماری در صورت عدم درمان می تواند باعث التهاب، آسیب به کبد و زخم برگشت ناپذیر شود. زخم شدید کبدی به عنوان سیروز شناخته می شود.

بروز سیروز، خطر ابتلا به سرطان و نارسایی کبد را افزایش می دهد. این عوارض می توانند کشنده باشند. پیروی از برنامه درمانی مورد توصیه پزشک فوق تخصص گوارش و کبد و دنبال کردن شیوه زندگی سالم برای حصول نتیجه بهتر حائز اهمیت است.

نگارش و گردآورنده: رضا رحیمی